...
خبرهای مرتبط .................................
RELATED NEWS
کد خبر: 138190 | تاریخ مخابره: ۱۳۹۸/۱۰/۱۰ - 07:22
راه میانبر افزایش صادرات صنعت نفت در دوران تحریم چیست؟

پتروشیمی؛ گنجینه عظیم ملی

دارابودن ذخایر عظیم نفتی همواره به‌دنبال خود، تولیدات نمونه پتروشیمی را به‌همراه خواهد داشت. پتروشیمی در ایران حداقل ۱۵۰ محصول با صدها خریدار و ده‌ها مقصد صادراتی دارد؛ به‌همین‌خاطر انعطاف‌پذیری بالایی به‌همراه داشته است. مقدار فروش داخلی محصولات پتروشیمی در داخل ایران از سال ۱۳۹۰ تا پایان سال ۱۳۹۷ به‌طورمتوسط سالیانه ۶.۳‌درصد رشد داشته و از ۱۱.۸۶‌میلیون‌تن در سال ۱۳۹۰، به ۱۷.۷‌میلیون‌تن در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته. همچنین میزان صادرات نیز با متوسط رشد سالیانه ۲.۷‌درصد، از ۱۸.۲‌میلیون‌تن در سال ۱۳۹۰، به ۲۰.۳‌میلیون‌تن در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته. به‌گزارشِ باشگاه خبرنگاران جوان؛ جدیدترین رده‌بندی شرکت‌های شیمیایی و پتروشیمیایی دنیا که ازسوی مؤسسه مستقل مطالعات شیمیایی (ICIS) منتشر شده؛ رتبه ۳ هلدینگ پتروشیمی حاضر در بورس ایران را برای سال ۲۰۱۶ مشخص کرده است. در کنار این سه هلدینگ ایرانی که در رده‌بندی جدید جایگاه‌های بهتری را نسبت به سال‌های گذشته به‌خود اختصاص داده‌اند، مؤسسه مستقل مطالعات شیمیایی (ICIS) فهرست ۱۰ پتروشیمی پردرآمد جهان را نیز منتشر کرد. براساس رده‌بندی سال ۲۰۱۶ مؤسسه مستقل مطالعات شیمیایی (ICIS) که سالانه رتبه‌بندی شرکت‌های شیمیایی و پتروشیمیایی جهان را منتشر می‌کند؛‌ «هلدینگ پتروشیمی خلیج فارس» در رده ۳۴ قرار گرفته است.

ایجاد صنعت پتروشیمی در ایران، قدمتی ۵۰‌ساله دارد و به دهه ۱۳۳۰ شمسی بازمی‌گردد. در اواخر این‌دهه، وزارت اقتصاد وقت به‌منظور گسترش صنعت پتروشیمی در کشور، بنگاه شیمیایی کشور را تأسیس کرد و شرکت مزبور در سال ۱۳۳۷ طرح احداث کارخانه کود شیمیائی مرودشت فارس را به‌اجرا گذاشت اما ازآنجاکه رشد این صنعت، نیازمند فعالیت‌های تخصصی گسترده‌تر و هماهنگ با صنعت نفت و گاز بود، به‌زودی ضرورت ایجاد سازمانی برای توسعه و هدایت صنعت پتروشیمی مشهود شد و ازاین‌رو، در سال ۱۳۴۲ شرکت ملی صنایع پتروشیمی با مالکیت دولت و تحت‌پوشش شرکت ملی نفت ایران تأسیس شود و تمام فعالیت‌های مرتبط با ایجاد و توسعه صنایع پتروشیمی در این شرکت متمرکز کنند. روند توسعه و تحول صنعت پتروشیمی در کشورمان، پنج مرحله مشخص را دربرمی‌گیرد:
1. پیدایش
این‌مرحله، با تأسیس شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران در سال ۱۳۴۲ و با احداث واحد تولید کود شیمیایی شیراز در سال ۱۳۴۳ آغاز شد.
2. گسترش اولیه
با ایجاد مجتمع‌های پتروشیمی رازی، آبادان، پازارگاد، کربن اهواز (ایران)، خارک، فارابی، بندرامام و طرح‌های توسعه پتروشیمی شیراز آغاز شد (سال‌های ۱۳۵۲-۱۳۵۶، ۱۳۴۷-۱۳۵۱، ۱۳۴۶- ۱۳۴۳).
3. رکود
به‌علت مسائل ناشی از جنگ تحمیلی، تولید به‌حداقل رسید و عملیات تکمیل احداث پتروشیمی بندرامام نیز متوقف شد ولی تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام؛ ازجمله طرح گسترش شیراز، ادامه داشت.
4. تجدید حیات و بازسازی
اجرای طرح‌های برنامه پنج‌ساله اول و دوم توسعه (پتروشیمی اصفهان، اراک و تکمیل مجتمع‌های بندرامام و ...) باعث شد که تولید در سال پایانی برنامه دوم به حدود ۱۲‌میلیون‌تن برسد.
امروزه فراورده‌های نفتی علاوه‌بر مصرف در زمینه سوخت وسایل‌نقلیه؛ روغن‌موتور و ...، در تهیه بسیاری از قطعات موردنیاز ساخت وسایط‌نقلیه، نقشی ارزنده دارد. فراورده‌های نفتی در تهیه سوخت موشک‌های هدایت‌کننده، سفینه‌های فضایی و ماهواره‌ها و حتی در ساخت بسیاری از قطعات داخلی آنها کاربرد اساسی دارد. ماده اولیه بیشتر داروها و حتی آنتی‌بیوتیک‌ها، از ترکیبات نفتی مشتق می‌شود. اینک، دید کلی صنایع پتروشیمی
(Petrochemical Industry)، بخشی از صنایع شیمیایی‌ست که فراورده‌های شیمیایی را از مواد خام حاصل از نفت یا گاز طبیعی تولید می‌کند. تا پیش از واردشدن نفت به مفهوم امروزی در زندگی انسان، مواد شیمیایی موردنیاز، براثر تغییر و تبدیل صنایع گیاهی و حیوانی به‌دست می‌آمد اما در اوایل قرن بیستم، نفت خام و گاز طبیعی به‌عنوان ماده اولیه برای تهیه بسیاری از ترکیبات موردنیاز انسان، اهمیت حیاتی و روزافزونی پیدا کرده است. اقوام متمدن دوران باستان؛ به‌ویژه سومری‌ها، آشوری‌ها و بابلی‌ها، درحدود 4500سال‌پیش در سرزمین میان‌رودان (بین‌النهرین محل عراق کنونی) با برخی از مواد نفتی که در دریاچه قیر به‌دست می‌آمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر به‌عنوان ماده غیرقابل‌نفوذ، استفاده می‌کردند. رومی‌ها و یونانی‌ها نیز مواد قیری را برای غیرقابل‌نفوذ‌کردن بدنه کشتی‌ها به‌کار می‌بردند. نیز برای روشنایی و گرم‌کردن نیز از آن بهره می‌جستند. امروزه با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن 19 و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن 19 و استفاده از آن در موارد غیر‌‌سوختی، جهش حیرت‌آوری به‌وجود آمد؛ به‌طوری‌که امروزه صنایع پتروشیمی نقش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
آلبرت بغزیان؛ کارشناس نفت و انرژی دراین‌باره گفت: «خوشبختانه صنعت پتروشیمی از دهه اول انقلاب تابه‌امروز پیشرفت‌های خوبی داشته و باتوجه‌به واردشدن پتروشیمی به بورس و رشد مطلوب آن توانست روند روبه‌رشد خوبی داشته باشد». او درخصوص تحریم‌های صنعت پتروشیمی بیان کرد: «تحریم‌ها از گذشته بوده و هست و خوشبختانه نتوانسته بر صنایع کشور؛ به‌خصوص مواد اولیه در زمینه پتروشیمی خللی ایجاد کند؛ البته شاید در زمانی تحریم‌های صنعت پتروشیمی، بازار سرمایه را تحت‌تأثیر قرار داده اما بی‌تردید امروزه صنعت پتروشیمی را می‌توان موتور محرک اقتصاد مقاومتی و ایجاد ارزش‌افزوده بیشتر در صنعت نفت ایران برشمرد». او گفت: «صنعت پتروشیمی باتأکیدبر اولویت تأمین نیاز داخل، یکی از گزینه‌های مهم صادرات غیرنفتی به‌شمار می‌رود و همچنین در شکوفایی اقتصادی کشور، توسعه پایدار، بومی‌کردن فناوری و گسترش صنایع جانبی؛ اعم از صنایع تکمیلی یا صنایع تأمین‌کننده نیاز‌های فنی، مهندسی و تحقیقاتی در کشور نقش اساسی دارد».
محمدعلی صادقی؛ کارشناس نفت و انرژی دراین‌باره گفت: «عمدتاً صنعت پتروشیمی بعدازانقلاب شکل متفاوتی؛ به‌خصوص در ماهشهر و عسلویه به‌خود گرفت». او افزود: «صنعت پتروشیمی ایران به‌عنوان راهکاری برای تغییر جهت ایران از خام‌فروشی، به تولید ثروت از مواد هیدروکربوری موردتوجه قرار گرفت؛ به‌طوری‌که در اوایل دهه ۹۰، تعداد مجتمع‌های پتروشیمی درحال‌تولید در ایران ۴۶‌عدد بود که امروز به ۵۳ مجتمع با صادرات سالانه حدود ۲۶‌میلیون‌تن رسیده». او گفت: «در پنج‌سال‌گذشته فروش محصولات پتروشیمی در ایران، از ۲۷.۳ به حدود ۴۰‌میلیون‌تن در سال رسیده که این‌میزان فروش، منجر به درآمدزایی سالیانه ۱۹.۷‌میلیارددلار شده است. با روی‌کارآمدن دولت یازدهم در ایران و بعدازآن لغو تحریم‌ها، امروز شاهد آن هستیم که سطح ارزش صادرات محصولات پتروشیمی ایران درحال‌نزدیک‌شدن به روال سال‌های قبل است». او تصریح کرد: «باید بتوانیم از ظرفیت‌های داخلی؛ به‌خصوص صنعت پتروشیمی استفاده کنیم؛ به‌طوری‌که صنعت پتروشیمی، از مهم‌ترین صنایع کلیدی اقتصاد است و توسعه این‌حوزه علاوه‌بر اشتغال‌زایی در بخش‌های صنایع پائین‌دستی و بالادستی؛ کمک قابل‌توجهی به کشور می‌کند». او گفت: «توسعه پایدار اقتصاد صنایع پائین‌دستی پتروشیمی، از مسیر خلق ارزش‌های بومی، مزیت‌محور و با الگوگرفتن از اقتصاد مقاومتی‌ست. درواقع، صنعت نفت به‌طورخاص و به‌تبع‌آن صنعت نفت و گاز، بی‌شک یکی از قدیمی‌ترین صنایع استراتژیک ایران است». او افزود: «صنعت نفت و گاز و مشخصاً صنعت پتروشیمی، دارای ارتباط عمیق با صنایع بالا و پائین‌دستی خود است که هرگاه این صنعت رشد کرده، به‌تبع رشد سایر صنایع را نیز در‌پی دارد».
بااین‌حال، این محصولات درمقایسه‌با ده‌هاهزار مشتقی که از نفت و گازهای طبیعی به‌کمک تکنولوژی پیشرفته پتروشیمیایی به‌دست می‌آید، بسیار‌اندک بوده و نشان می‌دهد باید همت و تلاش بیشتری دراین‌زمینه به‌کار برد تا به واقعیت نزدیک‌تر شد. فعالیت‌های شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران در سال‌های جنگ ایران و عراق تا اواسط سال ۱۳۶۷ به‌حداقل خود رسید. بازسازی مجتمع‌های خسارت‌دیده در جنگ، درطول برنامه اول توسعه، در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۳، بهره‌برداری از طرح‌های بنیادی مانند پتروشیمی اصفهان، اراک و تکمیل مجتمع بندرامام گسترش صادرات و خصوصی‌سازی و سوددهی در برنامه پنج‌ساله دوم در سال‌های ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۸ و افزایش تولید سالانه تولیدات از 4.2 به ۱۱‌میلیون‌تن، با بهره‌برداری از برنامه‌های باقی‌مانده از برنامه پنج‌ساله اول، از اقدامات و پیشرفت‌های این شرکت، در مرحله بازسازی و تجدید حیات شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، به‌شمار می‌رود. صنایع پتروشیمی، بخشی از صنعت شیمی‌ست که محصولاتش را از نفت خام یا گاز طبیعی تولید می‌کند. صنعت پتروشیمی ایران، در ابتدای راه بوده و کارخانجات آن، در بندر امام‌خمینی (ماهشهر) متمرکز است. صنایع پتروشیمی در اقتصاد ملی ما نیز نقشی پررنگ ایفاء می‌کند. بخش پتروشیمی بعد از بخش سایر معادن؛ به‌جز نفت و گاز (صادرات غیرنفتی)، بیشترین تأثیرگذاری در اتخاذ سیاست توسعه صادرات بر رشد اقتصادی خود بخش را داشته و درمیان بخش‌های اقتصادی كشور (غیرنفتی)، حائز رتبه دوم است. بخش پتروشیمی در بین بخش‌های تولیدی كشور، با تعقیب سیاست جایگزینی واردات، موفق‌ترین بخش در اقتصاد كشور بوده؛ به‌نحوی‌که ازنظر تأثیرگذاری بر رشد خود بخش، طی دوره مزبور، رتبه اول را در كل اقتصاد كشور داشته است. پتروشیمی در صنعت نفت شاید به‌جرئت بیشترین و بالاترین جایگاه ازنظر رشد، افزایش ظرفیت، جلوگیری از خام‌فروشی، حضور در بازار‌های جهانی و جذب سرمایه خارجی را به‌خود اختصاص داده و موجب رشد چشمگیر صادرات غیرنفتی و اقتصادی کشور شده است؛ به‌طوری‌که اگر درآمد نفت از محل صادرات را در سال ۹۶ با احتساب میانگین نفت ۵۵‌دلاری، حدود ۴۰‌میلیارددلار درنظر بگیریم، کارنامه تجارت پتروشیمی‌ها در‌آن‌‌سال با درآمد ۱۱.۷‌میلیارددلاری رضایت‌بخش خواهد بود اما این مهم، رافع ارزش‌آفرینی این صنعت و پتانسیل بالقوه آن برای صادرات بیشتر و درآمدزایی مضاعف‌تر نیست.
درحال‌حاضر، ۵۶ مجتمع فعال پتروشیمیایی داریم که این تعداد، با تحقق طرح‌های جهش دوم در پایان سال ۱۴۰۰، به ۸۳ مجتمع می‌رسد که براین‌اساس و خوراک دریافتی این صنعت نیز به ۶۲‌میلیون‌تن خواهد رسید اما در جهش سوم یعنی تا پایان سال ۱۴۰۴، تعداد مجتمع‌های پتروشیمیایی کشور به ۱۰۹‌واحد می‌رسد و به‌تبع خوراک دریافتی نیز افزایش خواهد یافت؛ برآورد‌ها حاکی‌از‌آن‌است‌که خوراک دریافتی واحد‌های پتروشیمی دراین‌سال، به ۷۴‌میلیون‌تن خواهد رسید. هم‌اکنون ظرفیت تولید صنعت پتروشیمی ۶۶‌میلیون‌تن در سال است که این رقم با حجم سرمایه‌گذاری ۵۳‌میلیارددلاری ایجاد شده و درآمدی حدود ۱۷‌میلیارددلار عاید کشور می‌کند که ظرفیت تولید این صنعت با تحقق جهش دوم و در پایان سال ۱۴۰۰، به ۱۰۰‌میلیون‌تن با حجم سرمایه‌گذاری ۷۰‌میلیارددلار خواهد رسید؛ همچنین در پایان سال ۱۴۰۴ و تحقق جهش سوم، ظرفیت به ۱۳۳‌میلیون‌تن با حجم سرمایه‌گذاری ۹۳‌میلیارددلار می‌رسد.

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد