...
خبرهای مرتبط .................................
RELATED NEWS
کد خبر: 138234 | تاریخ مخابره: ۱۳۹۸/۱۰/۲۲ - 07:22
حوادث بزرگ در معادن کوچک

صدای مرا از عمق خطر می‌شنوید!

معدنچیان، تاوان سودمحوری پیمانکاران معادن؛ به‌ویژه معادن کوچک‌تر را با جانشان می‌دهند؛ معادنی که پای بازرسان به آنها نمی‌رسد؛ درنتیجه، میل پیمانکاران به کاهش هزینه‌های تولید، افزایش سود و کاستن از مخارج نیروی کار، از لوازم حفاظت ایمنی معدن می‌زند و دستگاه‌های تهویه، لباس و تغذیه معدن‌کاران حذف می‌شود. نام معدن، با خطر گره خورده است. بااینکه حدود یک‌درصد از نیروی کار جهانی، در بخش معدن مشغول‌به‌کار هستند، هشت‌درصد از حوادث منجربه‌مرگ در محیط کار، متعلق به این‌بخش است. موارد متعدد مرگ معدنچیان دراثر بیماری‌های شغلی اتفاق می‌افتد؛ مسئله‌ای که تاحدزیادی از دید بازرسان کار مخفی می‌ماند. براساس آمار سازمان بین‌المللی کار؛ میزان مرگ‌ومیر کارگران براثر بیماری‌های شغلی در جهان هشت‌برابر بیشتر از حوادث کارگری‌ست. براساس این آمار؛ سالانه دومیلیون و ۷۸۰هزار کارگر در جهان به‌دلایلی؛ ازجمله حوادث ناشی از کار و بیماری شغلی، جان خود را از دست می‌دهند که حدود ۳۴۰هزار مرگ، حین کار و ناشی از حوادث مرتبط رخ می‌دهد و مابقی، به‌دلیل بیماری‌های شغلی‌ست.

براساس آمار رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛ در سال ۹۷ حدود ۱۰هزار حوادث ناشی از کار در ایران برای کارگران تحت‌پوشش تأمین اجتماعی رخ داد که دراین‌ارتباط، حدود ۶۷۸ کارگر جان خود را از دست دادند. دراین‌میان، بیشترین تلفات انسانی در کارگاه‌های کارگری با ۱۷۹مورد مربوط به استان تهران است و پس‌ازآن اصفهان با ۵۲ فوتی قرار دارد. بخشی ازاین‌تعداد مرگ ناشی از کار، مربوط به معادن هستند. به‌گفته علی مظفری (دبیر شورای‌عالی حفاظت فنی و بهداشت کشور)؛ در سطح کشور حدود پنج‌هزار و ۴۰۰ معدن فعال با افزون‌بر ۹۱هزار کارگر وجود دارد که ۹۰ معدن فعال مربوط به زغال‌سنگ با حدود ۱۰هزار کارگر است. دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران، تولید زغال کشور را سالانه معادل یک‌میلیون و ۷۰۰هزارتن دانسته و گفته بود: «ابتدای سال، قیمت زغال‌سنگ به‌ازای هر تن یک‌میلیون تا یک‌میلیون و 150هزارتومان بسته شد و معادن شرایط خوبی را در سه‌ماهه نخست سال پشت‌سر گذاشتند اما کاهش قیمت شمش، زغال‌سنگ را به ۹۰۰هزارتومان به‌ازای هر تن رساند. اگر این رقم را با کمینه آن حساب کنیم، به رقم ۱۵۳۰میلیاردتومان می‌رسیم».
کارگران معدن زغال‌سنگ مانند دیگر کارگران معدن اگرچه ثروت زیادی را تولید می‌کنند اما سهم پائینی از آن دارند؛ درعین‌حال، همیشه با کابوس مرگ و مصدومیت مواجه هستند. عمده حوادث کار مربوط به معادن کوچک است؛ معادن شن، ماسه و زغال‌سنگی که دور از چشمان ناظران، درحال‌استخراج هستند. کارگران با کمترین تجهیزات ایمنی در معادن کار می‌کنند؛ آن‌هم برای پولی درحد حداقل دستمزد که آن‌هم گاهی مشمول کسر از حقوق ازسوی کارفرما می‌شود. هر کارگر معدن مجبور است مقدار مشخصی از کار را به کارفرما تحویل دهد و گاهی ساعات کاری بیشتر از استاندارد برای انجام آن‌طرف می‌کند. طبق گزارشی که در همایش ایمنی و بهداشت کار و امضای تفاهم‌نامه بین وزارت کار، ایمیدرو و سازمان حفاظت محیط زیست قرائت شد؛ نام شرکت‌های «سامان کاوش طبس» و «فسفات آسفوردی» (معدن بافق) در بین ضعیف‌ترین معادن در حوزه ایمنی و بهداشت کار دیده می‌شود. این گزارش، شامل گزارش ممیزی HSEE ایمیدرو بوده است.
معادن کوچک اغلب کمیته‌های حفاظت فنی تشکیل نمی‌دهند؛ درحالی‌که طبق اصل ۹۳ قانون کار؛ وجود آنها در کارگاه الزامی‌ست. طبق ماده ۹۱ قانون کار؛ کارفرمایان و مسئولان کلیه واحدهای موضوع ماده (۸۵) این قانون مکلف‌اند براساس مصوبات شورای‌عالی حفاظت فنی برای تأمین حفاظت و سلامت و بهداشت کارگران در محیط کار، وسایل و امکانات لازم را تهیه کرده و دراختیار آنان قرار داده و چگونگی کاربرد وسایل فوق‌الذکر را به آنان بیاموزند و درخصوص رعایت مقررات حفاظتی و بهداشتی نظارت کنند. افراد مذکور نیز ملزم به استفاده و نگهداری از وسایل حفاظتی و بهداشتی فردی و اجرای دستورالعمل‌های مربوط کارگاه هستند. اشرف منصوری (کارشناس ایمنی و بهداشت محیط کار) معتقد است که هیچ سازوکاری برای کنترل و نظارت بر معادن کوچک وجود ندارد و پیمانکاران بدون کمترین کنترلی، سخت‌ترین شرایط را بر کارگرانشان تحمیل می‌کنند. او می‌افزاید: «زمانی‌که سازمان صنعت، معدن و تجارت یا سازمان نظام‌مهندسی معدن در زمان اکتشافات به آنها مجوز می‌دهد، صرفاً مجوز اکتشاف و بهره‌برداری می‌دهد و درخصوص ضوابط و ایمنی معادن سکوت می‌کند»؛ درحالی‌که طبق ماده ۱۰۳ ایمنی معادن؛ دارنده مجوز عملیات معدنی و صنایع معدنی موظف است مفاد آئین‌نامه ایمنی معادن و سایر دستورالعمل‌های مرتبط با ایمنی، بهداشت و ضوابط زیست‌محیطی را رعایت کند. معادن کوچک اما کمتر این ماده قانونی را اجرا می‌کنند. به‌گفته منصوری؛ الزام قانونی برای ایمنی کارگران شاغل در معادن وجود دارد؛ اما در معادن کوچک که تعداد آنها زیاد هم هست، عمل نمی‌شود و حفاری، اکتشاف یا بهره‌برداری، بدون نظارت صورت می‌گیرد. این کارشناس ایمنی و بهداشت کار معتقد است که باید یک نظام‌نامه درخصوص نحوه فعالیت‌ها و آسیب‌هایی که وجود دارد، تهیه شود و به معدن‌دار (کارفرما) الزاماتی را تحمیل کنند. درعین‌حال، ماده ۸۹ قانون کار نیز اجرا نمی‌شود. طبق ماده ۸۹؛ کارفرمایان مکلف‌اند پیش از بهره‌برداری از ماشین‌ها، دستگاه‌ها، ابزار و لوازمی که آزمایش آنها مطابق آئین‌نامه‌های مصوب شورای‌عالی کار حفاظت فنی ضروری شناخته شده است، آزمایش‌های لازم را توسط آزمایشگاه‌ها و مراکز موردتائید شورای‌عالی حفاظت فنی انجام داده و مدارک مربوطه را حفظ و یک نسخه از آنها را برای اطلاع به وزارت کار و امور اجتماعی ارسال کنند.
ریزش دیواره‌ها، از شایع‌ترین دلایل مرگ در معادن است. البته جرقه‌های الکتریکی که موجب ایجاد حریق در معدن می‌شود را نیز باید درنظر گرفت که حوادثی با کشته‌های زیاد بر جای می‌گذارد؛ معدن «زمستان یورت» آزادشهر گلستان یکی از این معادن است. منصوری می‌گوید: «معادن چون ساختار و شکل یکسان و ماندگاری ندارند، مرتباً دستخوش تغییر هستند و این تغییرات باعث می‌شود تا احتمال ریزش در معادن بالا باشد یا به لایه‌های گاز زیرزمینی برخورد کند. این عامل، موجب خفگی کارگران می‌شود». او تصریح می‌کند: «در برخی معادن، سنجش آلاینده‌ها باید در آن انجام گیرد؛ اما کارفرما نسبت به ایمن‌کردن معدن توجهی نمی‌کند و این مسئله، جان کارگران زیادی را می‌گیرد». آسیب‌های انسانی و جانی زیادی درپی این عدم‌نظارت‌ها اتفاق می‌افتد. سازمان معادن کشور، سازمان نظام‌مهندسی معدن باید ضوابط سخت‌گیرانه‌تری را برای معادن اعمال کنند. منصوری تصریح می‌کند: «حادثه در همه کارگاه‌ها و به‌ویژه معادن زیاد است. علاوه‌بر حادثه منجربه‌فوت یا مصدومیت؛ بیماری‌های شغلی نیز برای کارگران معادن بیداد می‌کند. کارگران مرتباً با آلودگی‌های تنفسی مواجه می‌شوند. آنها ساعت‌ها از نور و روشنایی محروم هستند و این‌ها عواملی‌ست که باعث بیماری‌های ناشی از کار می‌شود». او می‌افزاید: «خیلی از بیماری‌های اسکلتی و عضلانی، برای کارگران معدن اتفاق می‌افتد. خیلی از بازرسان و مسئولان ایمنی در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی فقط به حادثه آنی ناشی از کار اشاره می‌کنند؛ درحالی‌که بیماری‌های شغلی برای کارگران معادن به‌مراتب بیشتر و البته ریشه و علت مرگ خاموش کارگران در سال‌های بعد می‌شود». ماده ۹۴ قانون کار، این امکان را می‌دهد که در مواردی‌که یک یا چندنفر از کارگران یا کارکنان امکان وقوع حادثه یا بیماری ناشی از کار را در کارگاه یا واحد مربوطه پیش‌بینی کنند، می‌توانند مراتب را به کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار یا مسئول حفاظت فنی و بهداشت کار اطلاع دهند و این امر نیز باید توسط فرد مطلع‌شده در دفتری که به‌همین‌منظور نگهداری می‌شود، ثبت شود؛ اما این قانون صرفاً روی کاغذ معنا دارد. درعمل، عدم‌امنیت شغلی کارگران و ترس از اخراج موجب می‌شود تا کارگران هیچ‌گاه حرفی نزنند. خیلی از بازرسان کار وقتی به محیط معادن مراجعه می‌کنند، در حضور نمایندگان کارفرما از کارگران سؤال می‌کنند و هیچ‌گاه شرایط واقعی را از زبان کارگران نمی‌شوند. اغلب بازرسی‌ها به‌این‌علت بی‌اثر شده. براساس ماده ۹۸؛ بازرسان کار و کارشناسان بهداشت کار درحدود وظایف خویش حق دارند بدون اطلاع قبلی و در هرموقع از شبانه‌روز به مؤسسات مشمول ماده (۸۵) این قانون وارد شده و به بازرسی بپردازند و نیز می‌توانند به دفاتر و مدارک مربوطه در مؤسسه مراجعه و درصورت لزوم، از تمام یا قسمتی از آنها رونوشت تحصیل کنند.
بااین‌حال، یکی از مسائلی که اشرف منصوری درخصوص بیماری‌های ناشی از کار تأکید دارد، معاینات ادواری و قبل از استخدام است. به‌گفته او؛ درموردِ معاینات ادواری و معاینات قبل از استخدام باتوجه‌به شرایط آسیب‌رسانی که وجود دارد، باید توجه کافی صورت گیرد. به استناد ماده ۹۲ قانون کار باید این معاینات صورت بگیرد. طبق ماده ۹۲؛ کلیه واحدهای موضوع ماده (۸۵) این قانون که شاغلین در آنها به‌اقتضای نوع کار درمعرض بروز بیماری‌های ناشی از کار قرار دارند، باید برای همه افراد مذکور پرونده پزشکی تشکیل داده و حداقل سالی یک‌بار توسط مراکز بهداشتی،درمانی از آنها معاینه و آزمایش‌های لازم را به‌عمل آورند و نتیجه را در پرونده مربوط ضبط کنند. در تبصره ۱ همین ماده آمده است: چنانچه با تشخیص شورای پزشکی نظر داده شود که فرد معاینه‌شده، به بیماری ناشی از کار مبتلا یا درمعرض ابتلا باشد، کارفرما و مسئولین مربوطه مکلف‌اند کار او را براساس نظریه شورای پزشکی مذکور بدون کاهش حق‌السعی، در قسمت مناسب دیگری تعیین کنند ... منصوری تصریح می‌کند: «درخصوص بحث حوادث معدنی باید بخش تحقیقات و پژوهش را تقویت و قسمت مطالعات و پژوهش استان‌ها را با تمرکز بر معادن فعال کرد. با استناد به کتب تحقیقاتی معادن در کشورهای دیگر نباید عمل کنیم؛ بلکه باید تلاش کرد همه این‌مسائل در شرایط عینی معادن کشور خودمان حل‌وفصل شود. باید آئین‌نامه‌ها و ضوابطی که وجود دارد، بومی‌سازی شود و باتوجه‌به شرایطی‌که معادن ایران دارند، همسان‌سازی کنیم». وی می‌افزاید: «خیلی از مهندسان معدن و کارگران معادن باتوجه‌به الزامات آموزشی ماده ۹۱ قانون کار و آئین‌نامه آموزش ایمنی کارفرمایان، کارگران و کارآموزان، تأکید و الزام دارد. مقاوله‌نامه‌های سازمان بین‌المللی کار آموزش‌های ضروری را برای افراد اجبار کرده است. اهمیت برگزاری کلاس‌های آموزش جمعی (TBM) برای کارگران معدن زیاد است. کارگر بعد از ۲۰سال و بعد از بازنشستگی‌اش هم خیلی از مسائل ایمنی مربوط به بازنشستگی‌اش را آموزش ندیده. این، یک فقر بزرگ آموزشی‌ست که در معادن نیز شاهد آن هستیم. این‌ها ازجمله عوامل بالقوه در معادن هستند که از بروز حوادث و بیماری‌های شغلی جلوگیری می‌کند».
اما مهم‌تر از نظارت دولتی در حوزه ایمنی و بهداشت کار، این‌روزها تأکید بر نقش نظارتی تشکل‌های ایمنی و بهداشت کار و تشکل‌های کارگری‌ست؛ چراکه کارگران به‌طورواقعی از محیط‌های ناایمن متضرر می‌شوند. اگر تشکل قوی داشته باشند، اگر حق اخراج کارگران به‌علت طرح مشکلاتشان درخصوص ایمنی و بهداشت کار وجود نداشته باشد، آنها بهترین ناظران بر کارفرمایانشان هستند. به‌گفته منصوری؛ ناظران وزارت صنعت، معدن و تجارت نمی‌توانند پوشش مسائل را بدهند. تمام کارگاه‌ها با ضعف نظارتی روبه‌روست. تازمانی‌که به NGOها تشکلات صنفی تخصصی بها ندهیم و آنها را وارد عرصه نظارتی نکنیم، خیلی از معضلات درمورد بحث نظارتی، کنترل و استانداردسازی مغفول می‌ماند. این کارشناس ایمنی و بهداشت کار درپایان می‌گوید: «یکی از دستاوردهای کشورهای توسعه‌یافته جهان، مربوط به ظرفیت‌های NGOها و تشکل‌های تخصصی درزمینهٔ ایمنی و بهداشت کار است. ما شاهد این هستیم که NGOها و انجمن‌های تخصصی معادن در کشورهای توسعه‌یافته و پیشرفته دستگاه‌های نظارتی خیلی قدرتمندی دارند که موارد کارگاهی را رصد می‌کنند و در این کشورها در کاهش حوادث کار و کاهش بیماری‌های شغلی بسیار قدرتمند و موردتوجه هستند».
مریم وحیدیان/ ایلنا

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد