...
خبرهای مرتبط .................................
RELATED NEWS
کد خبر: 138354 | تاریخ مخابره: ۱۳۹۸/۱۱/۲۱ - 08:07
خرافه‌پرستی چگونه ما را افسرده و منفعل می‌کند؟

چشم‌دوختن به آینده‌های شانسی!

خرافه به‌عنوان یک پدیده اجتماعی که همواره درطول‌تاریخ با بشر همراه بوده، به‌اعتقاد شماری از تحلیلگران اجتماعی و روان‌شناختی؛ این‌روزها درظاهر متحول و مدرن شده؛ مانند سقوط شهاب‌سنگ و تحقق آرزوها، لمس چوب به‌منظور دستیابی به آرمان‌ها، یونجه چهاربرگ و گشودن بخت‌واقبال و نحسی شکسته‌شدن آیینه و شیشه، نحسی عدد ۱۳ و تقدس عدد هفت. برخی کارشناسان معتقدند که این خرافه‌پرستی به‌سبب ناآگاهی و جهل، تقلید کورکورانه از سُنن پیشینیان، ضعف ایمان و اعتقاد، تنبلی و کاهلی، ناتوانی، کاهش اضطراب و هیجان، کسب آرامش و دستیابی به اهداف و خواست‌ها بروز می‌کند و موجب کاهش اعتمادبه‌نفس، خودبینی و خودباوری، عدم‌درک نقاط قوت و ضعف و اختلال در عزم و اراده و کسب موفقیت می‌شود. بسیاری از صاحب‌نظران همچنین اشتیاق بشر برای فهم آینده را نیز یکی از مهم‌ترین دلایل توسعه و گسترش خرافه در جوامع ذکر می‌کنند که بازار کار فال‌گیران، رمالان و دعانویسان را رونق می‌بخشد و آدمی را برای دستیابی به پیشرفت درانتظار بخت و طالع قرار می‌دهد. این آسیب اجتماعی که در سطح جامعه هم بی‌شک با توسعه ایستایی و سکون پیشرفت کشور را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، گاه گریبان‌گیر جوانان، روشنفکران و فرهیختگان نیز می‌شود؛ آسیبی که حتماً با تقویت ایمان، فرهنگ و دانش بشری کاهش می‌یابد.
یک روان‌شناس و استاد دانشگاه دراین‌باره گفت: «خرافات از باورها و اعتقادات اشتباه آدمی نشأت می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین علل شکل‌گیری این اوهام، سستی و کاهلی‌ست؛ در برخی‌مواقع آدمی برای دستیابی به اهداف و خواست‌ها با دشواری روبه‌رو می‌شود؛ پس نقاط ضعف و ناتوانی‌اش را به اوهام و خرافات ارتباط می‌دهد». مهدی عسکری‌پور افزود: «تکرار مداوم این اقدام که به‌منظور کاهش و رفع اضطراب انجام می‌پذیرد، به‌تدریج و با گذشت زمان به باور و اعتقاد آدمی تبدیل می‌شود، مثلاً انتخاب عدد هفت در قرعه‌کشی به‌عنوان عدد مقدس که در برخی جوامع رایج است، به‌سبب کاهش هیجان و اضطراب است. درحقیقت، آدمی برای دستیابی به آرامش، نیازمند یک قدرت ماوراءالطبیعه است و این هدف، با بهره‌گیری از رمل، اسطرلاب و خرافه محقق می‌شود». این مدرس بابیان‌اینکه اعتقاد به وهم و خرافه گاه در قشر جوان و فرهیخته نیز مشاهده می‌شود، افزود: «ظاهر خرافات به‌تدریج متحول شد؛ مثلاً اعتقاد به دعانویسان به‌منظور پیش‌بینی برخی مباحث به‌اعتقاد به فال قهوه و تاروت تغییر شکل داد. به‌عبارتی، ظاهر این باور متحول و مدرن شد؛ اما اعتقاد به افسانه و خرافه از بین نرفت». عسکری‌پور افزود: «گاه برخی عالمان نجوم و مفسران دینی نیز به‌سبب تعابیر اشتباه و افراطی دین و همچنین علم نجوم و ستاره‌شناسی، گرفتار موهومات می‌شوند. یکی از مهم‌ترین آثار و تبعات مخرب اعتقاد به خرافه، تضعیف باورها، هنجارها و عملکردهای اجتماعی‌ست که بی‌شک توسعه و پیشرفت یک جامعه را موجب می‌شود. این آسیب همچنین در سطح فردی و اجتماعی موجب توقف و رکود می‌شود؛ زیرا آدمی برای دستیابی به اهداف و خواست‌ها وابسته به زمان معین توسط فال‌گیران است». به‌گفته عسکری‌پور؛ ضعف، سستی و کاهلی نیز از نتایج این اعتقاد محسوب می‌شود و جامعه را از پویایی خارج می‌کند. وی افزود: «اعتقاد و باور به خرافه سبب عدم‌پذیرش مسئولیت و شکست در سطح فردی نیز هست؛ به‌عبارتی، آدمی مسئولیت اقدامات خود را نمی‌پذیرد و آن‌را به طالع نسبت می‌دهد». این روان‌شناس گفت: «این امر، اعتماد و عزت‌نفس را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ موفقیت‌ها را ناشی از بخت‌واقبال می‌بیند و براین‌اساس؛ خودبینی و درک نقاط ضعف قوت را از بین می‌برد». عسکری‌پور درمورد کاهش و رفع خرافه‌پرستی توضیح داد: «اعتقاد به خرافه در برخی جوامع با باورها و اعتقادات دینی،مذهبی عجین شده؛ بنابراین، گاه برخورد و مواجهه با خرافه‌پرستی، به رویارویی با دین و اعتقادات دینی و مذهبی تعبیر می‌شود». وی افزود: «بنابراین، آسیب‌شناسی درخصوص تمایز خرافه و باورهای مذهبی باید ازطریق کارشناسان دینی،مذهبی و روان‌شناسی و اجتماعی انجام پذیرد؛ به‌عبارتی، یک تعریف دقیق و جامع از وهم و خرافه و چگونگی پیدایش مشخص و به جامعه بازتاب داده شود». عسکری‌پور ادامه داد: «حل چالش‌ها و موانع زندگی اجتماعی و اقتصادی نیز حتماً بر کاهش این آسیب اثرگذار است؛ زیرا جامعه درصورت بروز مسائل و مشکلات و عدم‌دستیابی به اهداف و خواست‌ها متوسل به خرافه و بخت‌واقبال می‌شود». وی تصریح کرد: «آموزش و فرهنگ‌سازی هم به‌منظور افزایش دانش و آگاهی عمومی (و نه تحصیلات دانشگاهی) در خرافه‌زدایی بی‌شک نقش مؤثری ایفا می‌کند».
به‌اعتقاد بعضی از کارشناسان دینی و مذهبی نیز اعتقاد به خرافه، با دین در تعارض است؛ ماهیت بشر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و آرامش و قرار را از وی دور می‌کند. از استدلال منطقی و عقلی برخوردار نیست و در درازمدت تکیه‌برآن صدمات روحی و روانی متعددی را به‌بار می‌آورد. حجت‌الاسلام امیر عبدی‌مقدم دراین‌باره گفت: «دین به راه و روش درجهت دستیابی بشر به سعادت دنیوی و اخروی تعبیر می‌شود و هریک از روش‌ها بی‌شک با استدلال عقلی و منطقی همراه است». این کارشناس دینی افزود: «این مزیت (استدلال عقلی) دررابطه‌با اوهام و خرافات وجود ندارد؛ گفتمان خرافه فهمی نیست و براین‌اساس؛ در سطح فردی و اجتماعی آسیب‌زا می‌شود». وی بااشاره‌به بت‌پرستی یادآور شد: «مثلاً بت‌پرستی و گاوپرستی که در زمان حاضر هم در برخی جوامع رایج است؛ به‌طورحتم از یک استدلال عقلی برخوردار نیست. عقل آدم، به حجت تعبیر می‌شود و حجت هیچ‌گاه استدلال و گفتمان وهم را نمی‌پذیرد». این کارشناس دینی بااشاره‌به آثار و تبعات مخرب خرافه‌پرستی تأکید کرد: «تبعیت و پیروی از وهم و خرافه بی‌شک آدمی را از آرامش و قرار دور می‌کند و این، سبب آسیب‌های روحی و روانی متعددی نظیر اضطراب و افسردگی می‌شود». وی افزود: «افسانه و خرافه، حقیقت آدمی را نمی‌شناسد و با ماهیت وی درتعارض است؛ بنابراین، تبعیت و پیروی از آن، سبب دشواری در برقراری ارتباطات اجتماعی و تعامل است و این‌درحالی‌ست‌که دین آدمی را در برقراری این ارتباط هدایت می‌کند». این استاد دانشگاه همچنین تصریح کرد: «دین به‌جهت شناخت ذات و فطرت آدمی، خوراک معنوی وی را تأمین می‌کند و این امر، موجب تسکین و آرامش است؛ اما خرافات، ماهیت بشر را نمی‌شناسد؛ با ذات وی درتعارض است و این امر، باعث سلب آرامش و بروز اضطراب می‌شود». به‌گفته عبدی‌مقدم؛ خرافات، ساخته‌وپرداخته ذهن برخی از سودجویان و منفعت‌طلبان است که آخرت بشر را نیز تخریب می‌کند. وی درمورد پیشگویی بعضی از فال‌گیران و دعانویسان گفت: «گفت‌وگو درباره آینده بشر و پیش‌بینی از جانب دعانویسان و فال‌گیران، گاه با برخی از قواعد علمی همراه می‌شود؛ اما به‌طورکل نباید به آن اعتماد شود». عبدی‌مقدم افزود: «یکی از اصول اعتقادی در دین تشیع، آینده بشر را براساس نوع عملکرد قابل‌تغییر می‌داند؛ مثلاً مطابق با آیات و روایات، پرداخت صدقه و دعای پدرومادر سبب افزایش طول عمر آدمی‌ست». وی افزود: «به‌عبارتی، عملکرد اجتماعی بشر، آینده وی را رقم می‌زند؛ بنابراین، ازطریق اقدامات آدمی فرصت پیش‌بینی درخصوص برخی از مباحث فراهم می‌شود؛ اما این پیش‌بینی با بهره‌گیری از فال و اسطرلاب مقدور نیست». این پژوهشگر مذهبی گفت: «بنابراین، گفت‌وگو و پیش‌بینی دررابطه‌با آینده ازطرف بزرگان دین و عارفان به حقیقت‌بینی (و نه پیشگویی) تعبیر می‌شود». عبدی‌مقدم دررابطه‌با خرافه‌زدایی نیز افزود: «مؤثرترین روش به‌منظور کاهش و رفع خرافه‌پرستی در یک جامعه، ایجاد بصیرت و اصلاح مباحث اعتقادی‌ست. به‌عبارتی، ایجاد بصیرت و بهره‌گیری از قوه عقل و منطق به‌منظور استنباط احکام و مباحث دینی و مذهبی، سبب کاهش و رفع این آسیب اجتماعی‌ست». وی بابیان‌اینکه دین اسلام، دین عقل و فهم و تفکر است؛ گفت: «رواج خرافه‌پرستی و باور به آن، ناشی از عدم‌پذیرش فهم و تفکر و درحقیقت عدم‌پذیرش دین است؛ پس باید مردم را دعوت به تفکر و اندیشه کرد؛ درغیراین‌صورت زمینه به‌منظور رواج خرافه‌پرستی فراهم می‌شود».
الهام دربان/ ایرنا

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد