...
خبرهای مرتبط .................................
RELATED NEWS
کد خبر: 138606 | تاریخ مخابره: ۱۳۹۹/۲/۲۱ - 07:48
نقدی بر انیمیشن The Willoughbys

بازخوانیِ ارزش‌های خانواده به‌روایتِ یک گربه

انیمیشن‌های خانوادگی که در اصل داستان‌شان هم به ارزش وجودی مفهوم خانواده تکیه دارند، اغلب با حذف چند عنصر باارزش؛ اما فراموش‌شده در شکل ابتدایی داستان، قهرمان‌های خود را برای کشف و بازیابی مجدد آن‌ها وارد یک ماجراجویی پرکش‌و‌قوس می‌کنند تا درنهایت، این پیوند به‌عنوان یک هدف متجلی تثبیت شود. انیمیشن «ویلوبی‌ها» هم با وجود قرار‌داشتن در‌این‌دسته آثار، با برخورداری از چند ایده متفاوت در محتوای این فرمول کلاسیک، قضیه را وارد سطح تازه‌تری می‌کند. همان‌طورکه در شروع فیلم ‌صریحاً گفته می‌شود این داستان قرار نیست مطابق همان اصول همیشگی پیش برود؛ هرچند ابتدا برای مخاطب سخت‌گیرتر به‌نوعی جلب‌توجه می‌کند؛ اما در‌ادامه به‌طور‌کامل در خدمت این ادعا عمل نمی‌کند؛ به‌هرحال «ویلوبی‌ها» انیمیشنی دوست‌داشتنی‌ست که منطق روایی خود را درست بیان می‌کند و نگرش محکمی نسبت به واقعیت‌های زندگی و خانواده دارد.

«ویلوبی‌ها» که از شبکه نت‌فلیکس پخش شده، اقتباسی از کتابی در ادبیات کودک‌‌و‌نوجوان به‌همین‌نام نوشته «لوییس لوری» چاپ سال ۲۰۰۸ است. داستان کوتاه کتاب از عکس‌های کم‌تعداد و ساده‌ای تشکیل شده و بیشتر به تخیل مخاطبش تکیه دارد. همین‌هم دست اثر را برای تصویرسازی کاملاً باز گذاشته است. داستان کتاب چندان طولانی و پیچیده نیست و لحن انتقادی آثار لوری نسبت به جامعه و روابط انسانی اینجا هم کم‌وبیش دیده می‌شود. انیمیشن «ویلوبی‌ها» هم توانسته نقاط قوت کتاب را حفظ کند و ایده‌های خوب دیگری هم به آن اضافه کند. نتیجه این امر هم انیمیشنی‌ست که تلاش خوبی در آشنایی‌زدایی از انتظارهای مخاطب به‌ثمر می‌رساند. «ویلوبی‌ها» نسبت‌به کتاب منبع اقتباس خود، انرژی بیشتری برای پر‌و‌بال‌دادن به اتفاقات فانتزی داستان صرف می‌کند و تخیل گسترده و هیجان‌انگیزتری در آن می‌بینیم، ضمن‌اینکه تغییرات خوبی برای جذاب‌تر‌شدن حال‌و‌هوای آن اعمال شده است. مثلاً در کتاب، جین کوچک‌ترین فرزند است؛ اما در فیلم دوقلوها از همه کوچک‌تر هستند، این باعث شده تا ترکیب و تقابل جین و تیم (آلیسیا کارا و ویل فورت) در قبال ماجرا کشش بیشتری پیدا کند، از‌طرفی، بار کمدی رفتار دوقلوهای هم‌سان و حتی هم‌اسمِ بارنبی بیشتر شود (به‌ویژه در نوع استفاده از ژاکت مشترک همراه ‌با لحن نوبتی دیالوگ‌ها و ثبت جرقه‌ای اختراع‌ها). شکل بافته‌شده موهای بچه‌ها را هم می‌توان جزو بخش‌های جذاب طراحی شخصیت‌های انیمیشن حساب کرد که نشانی از همبستگی بین آن‌ها (و البته مهم‌ترین وجه توجه ظاهری والدین‌شان) است. در سایر موارد هم تغییراتی در طراحی فضای خانه و کاراکترهای روث، ملانوف و نانی ایجاد شده است. تغییر مهم دیگر در ظاهر اعضای خانواده، اضافه‌شدن اهمیت سبیل و رنگ موهاست. البته استایل قدیمی و کلاسیک
(Old Fashioned) خانواده کاملاً حفظ شده و جانمایی خانه ویلوبی‌ها هم استفاده درستی در نمایش یک تقابل سنتی و مدرن پیدا کرده است؛ خانه‌ای که با شمایلی قدیمی درست وسط آسمان‌خراش‌های امروزی در‌حال‌فراموش‌شدن است. این‌موضوع، با تغییرِ رفتار خردمندانه پدر‌و‌مادرهای نسل‌های قبل خانواده به وضعیت بی‌تفاوت والدین حاضر فیلم، نشان از بروز یک وضعیت هشداردهنده دارد. حالا سبیل‌های پرپشت که به‌عنوان سمبلی از سنت‌های باارزش قدیمی دیده می‌شود، جای خود را به تار نازک بی‌قیدی داده است. در سکانسی می‌بینیم که چطور مادر، خود را مشغول تولید نخ بافتنی از همین سبیل‌های نحیف پدر کرده که نماد دیگری از بی‌توجهی به اصول سنتی خانواده است. این قضیه تا جایی پیش می‌رود که حتی اگر لازم باشد، چوب حراج به ساختمان خانه زده شود؛ از‌طرف والدینی که فقط سبک گویش قدیمی را حفظ کرده‌اند، مسئله مهمی قلمداد نمی‌شود. درواقع، ماجرا از‌این‌قرار‌است‌که ویلوبی‌ها یک خانواده شاد کلاسیک یا حتی تطابق‌یافته با تعریف‌های مدرن نیستند. پدر‌و‌مادر خانواده ویلوبی اصلاً والدین خوبی نیستند؛ بلکه در‌طول انیمیشن (حتی نسبت به کتاب) به‌شکل اغراق‌آمیزی فاجعه‌اند! آن‌ها تا‌حد‌امکان اهمیتی به بچه‌های ناخواسته خود نمی‌دهند، برنامه‌ای برای ابراز علاقه به آن‌ها ندارند، وجودشان را مزاحم می‌دانند و توجه چندانی به تغذیه و تفریحشان ندارند. درعوض، لحظه‌ای دست از عشوه‌گری و بوسیدن همدیگر برنمی‌دارند و وسواس فکری‌شان در‌همین‌حد و نهایتاً محدود به میله و کاموای بافتنی‌ست. این زوج، به‌شکل اعصاب‌خردکنی همین حالت را در تمام دقایق فیلم تکرار می‌کنند (به‌بیان‌بهتر شور آن در‌طول فیلم درمی‌آید) هرچند از اتفاقاتی‌که اطرافشان رخ می‌دهد، کمدی خنده‌داری شکل می‌گیرد که تحت‌تأثیر رفتار منفی آن‌هاست؛ اما خوشبختانه این حجم از بلاهت بی‌استفاده نمی‌ماند و در لحظه‌ای حساس بالاخره به عنصری برای فرار از کلیشه تبدیل می‌شود. شاید این الگوی رفتاری را بشود به نوع نگاه بچه‌ها ارتباط داد؛ اما در زاویه کلی فیلم، ناقص دیده می‌شود. لحن استفاده از داستانک‌های یک کتاب قصه همچنان در فصل‌های داستان انیمیشن احساس می‌شود؛ اما چندپارچه نمی‌شود. مثلاً بعد از پیدا‌کردن یک بچه سرراهی و ماجرایی که شکل می‌گیرد، تیم، جین و بارنبی‌ها به‌این‌نتیجه می‌رسند که با فرستادن والدین به سفری طولانی از شر آن‌ها خلاص شوند. چیزی‌که از نگاه دیگر بیش‌از‌قبل شبیه‌به رها‌شدن توسط والدین به‌نظر می‌رسد و حالا نوبت بچه‌هاست تا درک درستی از خانواده به‌دست بیاورند. این رشد و بلوغ یک‌طرفه بچه‌ها ارتباط خوبی با کتابخانه و فضای مملو از کتاب‌های روی‌هم‌چیده‌شده در طبقه بالای خانه (به‌عنوان جایی‌که اغلب وقتشان در آنجا می‌گذرد) دارد. البته دیدن این ایده که انسان نقشی در انتخاب خانواده ندارد و تلاش دیوانه‌وار برای رهایی از آن چیزی نیست که از انیمیشنی با این شمایل ساده؛ اما رنگارنگ انتظار داشته باشیم؛ هدفی که فیلم برای رسیدن‌به آن مسیری به جذابیت ورق‌زدن یک کتاب و فانتزی‌سازی بی‌حدومرز در دنیای بی‌آلایش کودکانه را به‌نمایش می‌گذارد. از صحنه‌های پرواز با نیروی رنگین‌کمانی‌شکل و ابر و غبارهای پشمکی کشیده‌شده در آسمان تا اردک‌های قلمبه و کارخانه هیجان‌انگیزی با شکلات‌های متنوع که تکیه‌به رؤیابافی‌های خلاقانه این انیمیشن می‌زنند؛ طوری‌که انگار همه‌چیز از تخیلات یک کودک شکل گرفته و البته نشان می‌دهد در دل این دنیای شاد، چه ریشه‌های سیاهی قابلیت ریشه‌دواندن دارند. بعد از معرفی ابتدای فیلم که در شب بارانی، انباری زغال و نور آتش می‌گذرد، وارد فضای روشن و رنگی بیرون خانه می‌شویم؛ یک رنگین‌کمان زیبا تبدیل به راهنمای رسیدن به مقصدی دلخواه می‌شود. رو‌به‌رو‌شدن با کارخانه شکلات‌سازی و مالکش، یک حسرت کودکانه را زنده و نمه‌هایی از داستان «چارلی و کارخانه‌ی شکلات‌سازی» را یادآوری می‌کند. حسرتی که باعث می‎شود تا بچه‌ها یتیم بودن را ترجیح دهند. رفتن پدر‌و‌مادر به رها‌شدن بچه‌ها در کارهایی که دوست دارند، می‌انجامد و ناگهان سروکله‌ یک پرستار بچه که شمایل «مری پاپینز» را تداعی می‌کند، پیدا می‌شود؛ حتی شکل موهای پرستار هم یادآور قلب بزرگی‌ست که وارد زندگی بچه‌ها می‌شود. درادامه، انیمیشن هنوز برای ماجراهای بیشتر و تداوم پرشور و احساسی خود از رمق نمی‌افتد؛ چراکه ترکیب مری پاپینز و ویلی وانکا، یعنی ترکیب محبت و لحظه‌های شیرین. به این‌ها باید موسیقی گرم و گیرای فیلم را هم اضافه کرد که از ابتدا خودنمایی می‌کند و به بخش‌های دلنشین و درخشانی مثل سکانس ساخت بالن و البته ترانه‌ شکوفایی جین؛ یعنی I Choose You می‌رسد؛ اما وقتی به لحظه‌های تاریک و غمگین کوتاه و درعین‌حال تأثیرگذار انیمیشن می‌رسیم، با حسی قوی مواجه می‌شویم. درواقع، فیلم درهمین لحظه‌هاست که موفق می‌شود تا‌حدی حساب خود را از این‌قبیل انیمیشن‌ها جدا کند. بعد از شروع نسبتاً تاریک فیلم، مخاطب این‌قدر درگیر مراحل شکل‌گیری بخش‌های شیرین آن شده که تلخی ناگهانی پرت‌شده در بین آن پرحجم‌تر حس می‌شود. برخلاف فضای رنگ‌وارنگ و پرجنب‌وجوش انیمیشن؛ داستان در لحظاتی با یک طنز تلخ پیوند می‌خورد. حالا فیلم با قدرت بیشتری به مفاهیم گزنده‌اش می‌پردازد و سعی می‌کند والدین را از وظیفه‌ای که تولد و حضور یک بچه برای آن‌ها ایجاد می‌کند و بچه‌ها را از حقی که سزاوارش هستند، آگاه کند. شاید پدر‌ومادرها تغییر کامل را سخت بدانند؛ اما بچه‌هایی که با این زاویه‌ دید رو‌به‌رو می‌شوند، به‌احتمال‌زیاد در آینده والدین بهتری خواهند بود. با این دیدگاه، درس‌های جدی برآمده از این‌بخش فیلم جلوه‌ای ارزشمند پیدا می‌کند؛ بی‌اینکه در سیاهی ناشی از آن غرق شود. بخش کمدی حضور به‌موقعی قبل از رسیدن به این لحظه‌ها دارد؛ مثل سکانس فراری‌دادن خریداران خانه که اوج‌گرفتن داستان یتیم‌شدن به‌ آن منتهی می‌شود و تمام سکانس‌های مرتبط بعد‌از‌آن را به مشت گره‌کرده‌ فیلم تبدیل می‌کند. علاوه‌براین؛ حضور گربه به‌عنوان راوی داستان و سبک بیان بی‌احساس؛ ولی محکم او (با صداپیشگی ریکی جرویز) نقش مؤثری در پیشبرد مؤثر تمام این‌لحظه‌ها دارد و مرز خوبی برای تعریف‌های میان قسمت‌های تلخ و شیرین ایجاد می‌کند. درست در جایی‌که نمایش غم‌انگیز یتیم‌شدن و جدا‌افتادن پیش می‌آید یا جایی‌که در اوج غافلگیری ناگهان با یک صفحه‌ سیاه مطلق رو‌به‌رو می‌شویم و با حضور تکی گربه، این تاریکی به‌شکلی مستقیم القاء می‌شود. «کریس پرن» در مقام نویسندگی و کارگردانی؛ در کنار تیمش موفق شده تا با ترسیم درست این مرزبندی‌ها، ترکیب لحن شوخ‌طبع فیلم و موقعیت‌های تلخ و احساسی آن‌را در‌حد متعادلی حفظ کند؛ اما نکته‌ غیرقابل‌انکار بعد از دیدن فیلم، سبک بصری جذاب و لذت‌بخش آن است؛ چیزی‌که نزدیک به انیمیشن‌های ایلومینیشن با اجزایی زنده‌تر به‌نظر می‌رسد. برای توضیح چگونگی شکل‌گیری این بافت گرافیکی بد نیست نگاهی به بخشی از سوابق سازندگان آن داشته باشیم. این، دومین تجربه‌ کارگردانی پرن بعد از انیمیشن «ابری با احتمال بارش کوفته قلقلی ۲» است که تجربه‌ همکاری در استوری‌بُرد پروژه‌های استاپ-موشن استودیو آردمن مثل «فیلم شاون گوسفند»، «دزدان دریایی! گروه ناجورها» و «انسان‌های اولیه» هم در کارنامه‌اش دیده می‌شود و تأثیر این تجربه‌ها در ایجاد سبک بصری ویلوبی‌ها کاملاً محسوس است. ضمن‌اینکه طراحی کاراکترها توسط «کریگ کلمن» انجام شده که در‌این‌زمینه سابقه‌ حضور در انیمیشن‌هایی مثل «ماداگاسکار»، «هتل ترانسیلوانیا»، «ابری با احتمال بارش کوفته‌قلقلی»، «ترول‌ها»، «زندگی مخفی حیوانات خانگی» و «خانواده‌ آدامز» را داشته است. انیمیشن «ویلوبی‌ها» هم وام‌دار بخش‌هایی از خصوصیات ساختاری آشنای این آثار است و در‌عین‌حال طراوت خود را حفظ می‌کند. «ویلوبی‌ها» قرار نیست در سطح بهترین‌های دنیای انیمیشن قرار گیرد؛ اما در میان آثار مشابه خود، درخشش بادوامی خواهد داشت؛ چراکه با نمایشی سرسختانه از اراده، تخیل و امید در ذهن‌های رؤیاپرداز نقش خواهد بست.
مرتضی صوفی/ زومجی

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد