...
خبرهای مرتبط .................................
RELATED NEWS
کد خبر: 138818 | تاریخ مخابره: ۱۳۹۹/۴/۸ - 07:40
به‌مناسبت «روز مبارزه با سلاح‌های شیمیایی و میکروبی»

کشتار با چاشنیِ خردل!

در تاریخ 7 و 8 تیرماه 1366، بمب‌افکن‌های عراقی با بمب‌های شیمیایی به چهار نقطه پرازدحام و متراکم جمعیتی شهر «سردشت» حمله کردند و زن و کودک و خرد و کلان مردم بی‌گناه آن شهر و اطراف آن‌را آماج گازهای کشنده و دهشتناک شیمیایی قرار دادند. ازاین‌رو، 8 تیرماه؛ سالروز بمباران شیمیایی «سردشت» را «روز مبارزه با سلاح‌های شیمیایی و میکروبی» نام‌گذاری کرده‌اند. به‌گزارش ابنا؛ جنگ‌افزارهای شیمیایی، ابزارها یا موادی هستند که به‌وسیله آن‌ها انسان‌ها یا موجودات زنده را هدف قرار می‌دهند. دراثر تماس مستقیم این مواد با هر قسمت از بدنِ جاندار، بدنش آلوده و به انواع بیماری‌ها مبتلا می‌شود. این مواد می‌توانند به‌صورت جامد، مایع یا گاز استفاده شوند. به‌عبارت‌دیگر، «عوامل شیمیایی» به ترکیباتی اطلاق می‌شود که درصورت کاربرد مؤثر علیه انسان، حیوان یا گیاه، منجر به مرگ یا ضایعات قابل‌توجه دائمی یا موقتی در ساختار اندامی آن‌ها می‌شود. جنگ‌افزارهای شیمیایی ازنظر نظامی به شش گروه سمی و کشنده، ناتوان‌ساز، استفاده برای کنترل اغتشاش‌ها، دودزا، ضدِگیاه و شعله‌ها و آتش‌زا تقسیم می‌شوند.

اولین‌بار در سال 1763 میلادی آمریکایی‌ها سلاح شیمیایی را علیه سرخپوستان که صاحبان اصلی سرزمین آمریکا بودند، به‌کار گرفتند. در جنگ جهانی اول (سال 1915) سلاح شیمیایی ازسوی نیروهای آلمانی به‌کار گرفته شد و سپس دیگر کشورها استفاده از آن‌را در برنامه‌های جنگی خود گنجاندند. آلمانی‌ها در 22 آوریل 1915 در منطقه «یپرس» در مرز بلژیک، با به‌کارگیری 168‌هزارتُن «گاز کلر» نزدیک به 5000‌نفر از سربازان انگلیسی و فرانسوی را کشتند. این‌روز به‌نوعی روز تولد «جنگ شیمیایی» نام گرفت. بازهم آلمانی پیشتاز بودند و برای اولین‌بار در سال 1917 «گاز خردل» را به‌کار گرفتند. درطول جنگ جهانی اول، مجموعاً 124200‌تُن مواد شیمیایی مورداستفاده قرار گرفت که دراثر آن حداقل 90هزارنفر کشته و نزدیک یک‌میلیو‌ن‌نفر هم مجروح شدند؛ البته منهای اثرات طولانی‌مدتی که این مواد بر بدن انسان‌ها و نسل‌های آینده گذاشت. پس از جنگ جهانی دوم، انگلیسی‌ها در سال 1951 از ماده «فتیوتوکسین» در «مالایا» علیه استقلال‌طلبان این سرزمین استفاده کردند. آمریکا در جنگ ویتنام، کامبوج و لائوس، مواد شیمیایی و میکروبی را به‌کار برد. آمریکایی‌ها نیز در جنگ ویتنام هزاران‌تُن عامل نارنجی را بر روی جنگل‌های منطقه ریختند تا مخفیگاه «ویت‌کنگ‌ها» را به بیابان تبدیل کنند. بخش عمده این ماده را نیز آلمان‌ها دراختیار آمریکایی‌ها قرار دادند. تحت‌تأثیر این ماده مهلک دی‌اکسین‌دار، هنوز پس از ده‌ها‌سال، در ویتنام بچه‌های معلول به‌دنیا می‌آیند. در سال 1979، ارتش شوروی (سابق)، در اشغال افغانستان از این‌گونه سلاح‌ها استفاده کرد. رژیم نژادپرست آفریقای جنوبی در 8 مارس 1983 از یک‌نوع ماده سمی علیه نیروهای «سواپو» در نامیبیا بهره گرفت. رژیم بعث عراق نیز طی جنگ تحمیلی، مکرر از انواع سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد.
اولین تلاش‌ها برای اعمال ممنوعیت استفاده از جنگ‌افزار شیمیایی و بیولوژیک در اعلامیه‌های 1868 سن‌پترزبورگ، 1874 بروکسل و 1898 لاهه نمایان شد؛ اما هیچ‌یک‌از‌آن‌ها به تنظیم یک معاهده بین‌المللی نینجامید. در نتیجه کوشش‌های فراوان، سرانجام در سال 1907، یک معاهده بین‌المللی که ازنظر حقوقی تعهدآور بود، تنظیم شد؛ اما با شروع جنگ جهانی اول، کنوانسیون 1907 لاهه نتوانست از وقوع جنگ شیمیایی ممانعت کند. در 16 دسامبر 1917، مجمع عمومی سازمان ملل، «قطعنامه منع، توسعه، تولید و انباشت جنگ‌افزارهای میکروبی و سمی و نابودسازی آن‌ها» را تصویب کرد. در فاصله دو جنگ جهانی به‌واسطه اثرات وحشتناک سلاح‌های شیمیایی، «پروتکل 1925 ژنو» منعقد شد. این پروتکل، به ممنوعیت استفاده از گازهای سمی و خفه‌کننده در جنگ‌ها و روش‌های جنگ بیولوژیک اختصاص دارد. در پایان اجلاس «نظارت بر تجارت بین‌الملل تسلیحات و مهمات» تدوین و امضاء شد و باید گفت که مهم‌ترین توافقنامه بین‌المللی درمورد سلاح‌های میکروبی و شیمیایی‌ست. در سال 1948 و در چهارچوب فعالیت‌های سازمان ملل درباره خلع جنگ‌افزار، کمیته جنگ‌افزارهای متعارف، جنگ‌افزارهایی شیمیایی را به‌نام «جنگ‌افزارهای نابودی گروهی»، در کنار جنگ‌افزارهای هسته‌ای قرار داد. نخستین قطعنامه گردهمایی همگانی سازمان ملل متحد درباره جنگ‌افزارهای شیمیایی در سال 1966 به‌تصویب رسید و در سال 1968 مجمع همگانی، دبیرکل را مأمور کرد تا گزارشی درباره آثار زیان‌بار جنگ‌افزارهای شیمیایی ارائه کند. در‌پی تلاش‌هایی که برای جلوگیری از ساخت، تولید، انبار‌کردن و کاربرد جنگ‌افزارهای شیمیایی و میکروبی صورت گرفت، پیمانی در سال 1972 به‌امضاء رسید که بر‌پایه‌آن؛ دولت‌های امضاکننده پایبند شدند که تحت هیچ شرایطی جنگ‌افزارهای بیولوژیک را فراوری و انبار نکنند و از گسترش آن خودداری ورزند. همچنین در 11 نوامبر 1987، سازمان ملل قطعنامه‌ای درمورد جنگ‌افزارهای شیمیایی به‌تصویب رساند. در سال 1992 نیز اجلاس خلع جنگ‌افزار در ژنو پیش‌نویس و طرح کنوانسیون بازداری جنگ‌افزارهای شیمیایی را تهیه و به سازمان ملل تقدیم کرد که گردهمایی همگانی سازمان ملل آن‌را در 24 ماده و سه پیوست در دسامبر سال 1992 با اجماع به‌تصویب رساند. این کنوانسیون از 29 آوریل 1997 لازم‌الاجرا شد.
دولت عراق در زمان صدام حسین به‌شکل گسترده‌ای از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران استفاده کرد. از حدود سال 1355، رژیم عراق با جمع‌آوری برخی استادان دانشگاه و صرف بودجه لازم، به جمع‌آوری اطلاعات درباره سلاح‌های شیمیایی، میکروبی و رادیواکتیو پرداخت و در هر سه زمینه، موفقیت‌هایی را به‌دست آورد. صدام حسین از سال 1984 به‌بعد به‌طور گسترده از «تابون» استفاده می‌کرد؛ اما این ماده، گران و یافتن مواد لازم برای ساخت آن هم سخت بود. او بعدها بیشتر سراغ گاز «وی ایکس» رفت که قدرت و دوام بیشتری داشت. او در سال 1988 حدود چهارتن از این گاز را دراختیار داشت؛ اما ماده شیمیایی که در حجم وسیع‌تری در دسترس او قرار داشت، «گاز سارین» بود. صدام حسین از «گاز خردل» نیز بسیار بهره برد؛ چراکه این گاز اثرات درازمدتی نظیر کوری، انواع سرطان، ناباروری و نقص عضوهای پیش‌از‌تولد داشت. اولین‌باری که ارتش عراق از سلاح شیمیایی در جنگ استفاده کرد، به 27 مهرماه 1359 در منطقه جنوب استان خوزستان برمی‌گردد. در‌آن‌سال، عراق چهار‌بار از سلاح شیمیایی از نوع تاول‌زا (گاز خردل) استفاده کرده که یک مصدوم و 20 شهید به‌دنبال داشت. اعتراض ایران به این‌اقدام غیرانسانی عراق، سبب شد تا رادیوی رسمی عراق این اتهام را انکار کند؛ اما طی دو عملیات «رمضان» و «خیبر» بمب‌های شیمیایی تولید عراق به‌کمک توپخانه و هواپیما به‌شکل گسترده‌ای مورداستفاده قرار گرفت. درواقع عراقی‌ها نه‌تنها خط دفاعی رزمندگان ایران را با سلاح‌های شیمیایی می‌شکستند؛ بلکه از طیف گسترده‌ای از آن‌ها علیه شهروندان غیرنظامی نیز استفاده می‌کردند. توسل عراق به سلاح‌های شیمیایی به‌طور محدود، از زمان آزادسازی خرمشهر به کاربرد گسترده آن‌را پس از پیروزی‌های بزرگ ایران و شکست نیروهای عراق به‌ترتیب در عملیات‌های «والفجر 2»، «والفجر 4»، «خیبر» و «بدر» منجر شد. در زمستان 1359؛ یعنی درست چندماه بعد از آغاز جنگ تحمیلی، عراق از گلوله‌های شیمیایی که غالباً گاز اشک‌آور و تهوع‌زا بود، استفاده کرد که استفاده از آن کاملاً محدود و احتمالاً آزمایشی بود؛ اما از اواسط سال 1362 حملات هدفمند شیمیایی عراق علیه ایران آغاز شد و طی جنگ بیش از 30 حمله شیمیایی علیه مناطق مسکونی انجام گرفت که حمله به «سردشت» در تیرماه 1366، فجیع‌ترین آن بود که در آن، از 12‌هزارنفر جمعیت «سردشت»، 130‌نفر کشته و چهار‌هزارنفر مصدوم شدند. در مردادماه 1362، هفت حمله شیمیایی مهم در منطقه عملیاتی شمال‌غرب کشور شامل منطقه عملیاتی «والفجر 2»، «پیرانشهر» و «حاج‌عمران» صورت گرفت. روستاهای «مجاور»، «حاج‌عمران»، «مریوان»، «بانه»، «پیرانشهر»، «نودشه»، «سردشت»، منطقه عملیاتی «طلائیه» و «جزایر مجنون» از جاهایی بودند که تحت‌حمله شیمیایی قرار گرفتند. در منطقه «حاج‌عمران» بعد از انفجار بمب‌ها در حمله‌های 17 و 18 مرداد‌ماه 1362 دود سیاه‌رنگی در منطقه پخش شد و ذرات ریزی روی زمین، تجهیزات و نیروها را گرفت و بوی تند خاصی مشابه سیر در منطقه پخش شد. پس از دو،سه‌ساعت، نیروها دچار قرمزی چشم شدند و پنج تا هفت‌ساعت‌بعد نیز استفراغ‌ها شروع شد. در آبان‌ماه 1362 منطقه وسیعی از غرب کشور چندروز پس از عملیات «والفجر 4»، با گاز خردل بمباران شد که طی آن، 10نفر از مردم شهر «بانه» و «سردشت» شهید شدند. در 3 اسفندماه 1363 در جنوب در روز چهارم عملیات «خیبر»، عراق دست به عملیات شدید شیمیایی با استفاده از گاز خردل زد و طی 48‌ساعت حدود پنج‌تن گاز خردل را با 100 بمب بر روی رزمندگان ریخت که نتیجه آن، 2100‌نفر مصدوم بود. در 19 اسفندماه 1362 براثر حملات شیمیایی عراق در «جزایر مجنون» 543 رزمنده با گاز خردل مصدوم و تعدادی شهید شدند. بااین‌وجود، بعد از اعتراضات ایران و اعزام تعدادی از مصدومان شیمیایی به بیمارستان‌های کشورهای اروپایی و اعزام هیئت‌های کارشناسی سازمان ملل طی سال 1362 به‌بعد، در زمستان 1365 نام عراق برای اولین‌بار به جهت کاربرد جنگ‌افزارهای شیمیایی علیه نیروهای ایرانی عنوان شد. در 22 اسفندماه 1363 عراق حملات شیمیایی شدیدی را در «جزایر مجنون» از سر گرفت و در آن، از مجموعه گاز خردل و گاز اعصاب علیه سربازان ایرانی استفاده کرد که در نتیجه آن، 2231‌نفر مصدوم و 32‌نفر شهید شدند. در بعدازظهر چهارشنبه 23 بهمن‌ماه 1364 عراق با استفاده از هواپیما منطقه آزادشده «فاو» را به‌شدت موردحمله شیمیایی قرار داد که این حملات، عمدتاً با گاز اعصاب و کمتر خردل بود؛ تنها در دو‌روز تعداد مصدومان شیمیایی در منطقه «فاو» ناشی از گازهای خردل، اعصاب و سیانید، به 8500‌نفر رسید. در صبح 8 اسفندماه 1364 نیز بیمارستان صحرایی حضرت فاطمه زهرا‌(س) به‌وسیله 10فروند هواپیمای عراقی بمباران شیمیایی شد و به‌همین‌دلیل با مصدومیت عده کثیری از کارکنان بیمارستان، این مرکز درمانی برای مدت طولانی از فعالیت بازایستاد. در 10 دی‌ماه 1365 یک بیمارستان صحرایی در سومار دراثر بمباران شیمیایی با گاز خردل به‌شدت آلوده شد و جمع زیادی از کادر پزشکی این بیمارستان مصدوم شدند که آمار موجود 400 مصدوم و 20 شهید را گزارش می‌کند. در روز پنج‌شنبه 27 اسفندماه 1366 شهر «حلبچه» در استان کردستان عراق و روستاهای اطراف به‌شدت حملات شیمیایی با گاز اعصاب و سیانید قرار گرفت و در این فاجعه، 5000 کشته و 7000 مصدوم به‌جا ماند که در روزهای بعد، جاده‌های ارتباطی و روستاهای اطراف را با گاز خردل نیز موردحمله قرار داد. در بهار 1367 با فعال‌شدن مجدد جبهه‌های عملیاتی جنوب حملات شیمیایی عراق نیز مجدداً در‌این‌مناطق شدت یافت که در 28 فروردین‌ماه 1367 عراق حمله وسیع شیمیایی را به «فاو» در خطوط مقدم و پشتیبانی آغاز کرد. در روز پنج‌شنبه اول اردیبهشت‌ماه 1367 عراق روستاهای خوزستان در اطراف «دار‌خونین» و «هویزه» را با گاز اعصاب و سیانید موردحمله قرار داد و در‌همان‌روز، به مناطق واقع در اطراف جاده اهواز-خرمشهر را نیز حمله کرد. در 4 تیرماه 1367 حمله عراق به «‌جزایر مجنون» با عوامل شیمیایی آغاز شد؛ شدت حمله به‌حدی بود که با مصدوم‌کردن سربازان و گردوخاک حاصله، عراق «جزایر مجنون» را تصرف کرد. باتوجه‌به ناپایداری گاز اعصاب، بعد‌از‌مدتی عراقی‌ها وارد منطقه شدند. سرانجام آخرین‌مورد حمله شیمیایی عراق در مردادماه 1367 در «اشنویه» اتفاق افتاد که با پرتاب هشت‌ بمب از یک هواپیمای ملخی با استفاده از گاز خردل انجام شد و 2680 مصدوم غیرنظامی بر جای گذاشت. بعد از توقف جنگ ایران و عراق، رژیم عراق حملات شیمیایی را متوجه مخالفان و مناطق کردنشین عراق کرد و «حلبچه» را هدف قرار داد. در بمباران آنجا نزدیک به 5000‌نفر درجا کشته شده و حدود 10‌هزارنفر نیز براثر لطمات ناشی‌ازآن، جان سپردند. زخمیان این حادثه، از آسیب‌های جدی بلندمدت مانند فلج‌شدن سیستم عصبی، صدمات شدید پوستی، غده‌های سرطانی و آسیب دستگاه‌های تنفسی لطمه دیده‌اند. تولد نوزادان ناقص‌الخلقه یا دارای نقص عضو و عفونت‌های شدید تنفسی، از پیامدهای آتی این بمباران کم‌سابقه ضد‌بشری به‌شمار می‌رود که تنها در عرض یک‌روز، چنین فجایع عظیمی را پدید آورد. حملات شیمیایی عراق علیه ایران منجر به مصدومیت بیش از 100هزارنفر در کشورمان شد که بسیاری‌ا‌زآنان هنوز به عوارض و بیماری‌های ناشی از مصدومیت شیمیایی مبتلا و نیازمند مراقبت‌های پزشکی هستند. بعد از گذشت ده‌ها‌سال از جنگف هرروز خبری از شهادت یکی از 35000 جانبازان شیمیایی در گوشه‌وکنار کشور عزیزمان به‌گوش می‌رسد. حمله شیمیایی هواپیماهای متجاوز رژیم بعث عراق به «سردشت» در غرب کشورمان، به شهادت 110‌نفر و مجروح‌شدن پنج‌هزار‌نفر انجامید. باکمال‌تأسف، هنوز‌هم تعدادی از مردم مقاوم شهرستان «سردشت» با آثار و پی‏آمدهای این بمباران دست‌به‌گریبان هستند و در رنج و درد به‌سر می‏برند. به‌رغم ارتکاب این جنایت هولناک؛ مجامع جهانی هیچ اقدامی در جلوگیری از ادامه تجاوز به‌عمل نیاوردند؛ حتی آن رژیم را ملامت نکردند و چون گذشته بی‌‏اعتنا از کنار این حادثه گذشتند.
اما عراق از کجا به سلاح شیمیایی دست یافت؟ عراق از اواخر دهه 80 میلادی با كمك مستقیم كارشناسان و دانشمندان شوروی سابق و یوگسلاوی، آمریكا، آرژانتین، برزیل، اسپانیا، هلند، ایتالیا، مصر، آلمان، فرانسه و چند کشور دیگر، مبادرت به خرید مواد و تجهیزات تولید در كنار خرید مستقیم عوامل مخرب شیمیایی ورزید و رفته‌رفته، کارخانه‌های تولید این امکانات را در «عكاشه»، «القائم»، «سلمان‌پاك»، «اتاجی»، «الفلوجه» البته با عناوین پوششی فریبنده دایر کرد و سرانجام مخوف‌ترین کارخانه‌های اسرارآمیز سامره را راه انداخت و با تولید گازهای تاول‌زا آغاز و با دستیابی به دانش پیچیده‌تر، گازهای بس‌خطرناك سری اعصاب و عوامل مؤثر بر خون (سیانور) را در مقیاسی انبوه با نظارت كارشناسان غربی و مساعدت شرکت‌های مختلف مستقیماً تولید و ذخیره کرد و در کوران جنگ تحمیلی علیه ایران، در سطحی گسترده به‌كار گرفت که تمام مراحل معامله، خرید، انتقال مواد اولیه و تولید عوامل شیمیایی تحت‌پوشش و عناوین فریبنده مانند سموم دفع آفات كشاورزی، حشره‌کش‌ها، کود شیمیایی و با آگاهی كامل كشورها و شرکت‌های غربی از مقاصد اصلی عراق صورت گرفت. دراین‌راستا در دوم نوامبر 1974(1353) عزت الدوری؛ عضو شورای فرماندهی عراق و وزیر كشاورزی آنجا، نخستین قرارداد احداث آزمایشگاه باکتری‌شناسی در آن‌ کشور را با مؤسسه «مریو» در پاریس امضاء كرد. در سال 1975، الدوری، مأموریت خرید و دایرکردن كارخانه گاز سمی از آمریكا را برعهده گرفت؛ زیرا «عدنان خیرالله» (وزیر دفاع عراق) عقیده داشت که «سلاح شیمیایی، قدرت نیروهای نظامی را چندبرابر می‌کند»؛ لذا دستور خرید و تولید گازهای خردل، تابن و سارین را صادر كرد. از مشهورترین دلالان و كارشناسان عراق در خرید جنگ‌افزارهای مدرن و تسلیحات شیمیایی از غرب آثار «رفری دلول» فلسطینی‌تبار آواره مقیم لندن، مشاور نظامی، جادوگر صنایع نظامی فرانسه «مارسل داسو» از صاحب‌منصبان نیروی هوایی فرانسه و یكی از مهره‌های عمده و بانفوذ فروش تسلیحات با زیر فشار قراردادن مقامات فرانسوی به عراق است. نیز همکاری‌های دستورات مستقیم شخص «ژاك شیراك» و سپس «فرانسوا میتران» و نیز رئیس سازمان جاسوسی فرانسه «الكساندر مارشت» در فروش جنگ‌افزارهای پیشرفته و تسلیحات شیمیایی به عراق بسیار‌مؤثر بودند. بدین‌ترتیب، بزرگ‌ترین شرکت‌ها و صنایع تسلیحاتی فرانسه نظیر «تامسون سی.اس.اف»، «آلكاتل»، «ماترا»، «پترو براس» و ... طرف رجوع و معامله این دلال معروف بودند كه میلیاردها‌دلار تسلیحات؛ از‌جمله مواد و جنگ‌افزارهای شیمیایی را برای عراق معامله كرد. او علاوه‌بر فرانسه، نقش مهمی را در هدایت عراق به‌سوی دیگر كشورهایی كه مایل به فروش تسلیحات بودند، ایفاء کرد؛ به‌نحوی‌که معاملات كلانی را با كشورهای یوگسلاوی، برزیل، آرژانتین، كشورهای جنوب اروپا و ... برای عراق انجام داد و فن‌آوری نظامی و تجهیزات هم‌طراز شوروی سابق و غرب را با قیمتی ارزان‌تر از آن كشورها خریداری كرد و علاوه‌بر ارزانی قیمت‌ها، از قید‌وشرط‌های سیاسی نیز آزاد و محدودیت‌های آن‌ها را نداشتند. همچنین از بزرگ‌ترین شرکت‌های صادركننده جنگ‌افزار و تسلیحات شیمیایی به عراق می‌توان از «پتروبراس» اشاره کرد. ازسویی، نقش آمریكا در دهه 70 در تجهیز عراق به سلاح‌های مخرب شیمیایی، عیان‌تر می‌شود؛ به‌نحوی‌که از سال 1977 (1356) تا نیمه سال 1983 (1361) عراق ازطریق دلال بزرگ دیگر تسلیحات نظیر «الحداد»؛ عرب‌تباری با شناسنامه آمریكایی كه به‌کمک دلال معروف آمریكا «دلول» فلسطینی‌تبار آمده بود، توانست مواد اصلی تولید گاز سمی سارین؛ یعنی «دی متیل فسفونات» را به‌دست آورد. بدین‌ترتیب بود که رهبران جنایت‌پیشه عراق، با ایجاد سلسله کارخانه‌های اسرارآمیز مجهز به عظیم‌ترین و پیشرفته‌ترین صنایع تولید عوامل مختلف شیمیایی‌ شده و با تولید و ذخیره فراوان، بسیاری با آن عوامل را علیه ایران استفاده کردند و ننگ و ذلت ابدی را برای خود در تاریخ به‌یادگار گذاشتند. حمایت‌های بی‌دریغ ایالات متحده آمریكا و غرب از صدام نه‌تنها سبب شهادت و مجروحیت ده‌ها‌هزارنفر از ایرانیان شد؛ بلكه باعث حمله بی‌رحمانه عراق به مردم مسلمان «حلبچه» و كشتار بیش از پنج‌هزارنفر از كودكان، زنان و سالخوردگان شد و این جنایت هولناك در‌پی بی‌توجهی و بی‌تفاوتی سازمان‌های بین‌المللی و آمریكا جهان غرب در حمله‌های کشنده عراق مؤثر بود.

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد