گردشگری
خانه اتحادیه؛ نگین ارزشمند لالهزار تهران
سعیده خجسته پور
تهران، پایتخت پرهیاهوی ایران، شهریست که همواره درحالتغییروتحول بوده است. خیابانها و محلههای آن امروز مملو از ساختمانهای مدرن و برجهای شیشهایست، اما در گوشهوکنار این کلانشهر، هنوز نشانههایی از گذشته در دل خانهها و کوچهها باقی مانده است. خانههای تاریخی تهران، با ایوانهای بلند، حیاطهای مرکزی و معماری باشکوه خود، نهتنها زیبایی بصری دارند، بلکه روایتگر فرهنگ، هنر و سبک زندگی مردم در دورههای گذشته هستند. این خانهها، هر یک بهگونهای قصهگوی تاریخاند؛ قصههای زندگی اشراف، رجال سیاسی، بازرگانان و هنرمندان تهران. آنها پلی هستند میان گذشته و حال، یادآور ارزشهای فرهنگی و معماری که میتواند نسل امروز را با ریشههای شهر و هویت تاریخیاش آشنا کند. یکی از برجستهترین این نمونهها، «خانه اتحادیه» در قلب لالهزار است که همچنان جلوهای از هنر، فرهنگ و تاریخ تهران قدیم را حفظ کرده است. در دل خیابان لالهزار، جاییکه روزگاری قلب هنر، فرهنگ و سیاست تهران بود، خانهای هنوز ایستاده است که خاطرات گذشته را با زیبایی و اصالت خود حفظ کرده است. خانه_باغ اتحادیه، آخرین یادگار خیابان لالهزار تهران، پلیست میان تاریخ تهران و فرهنگ معاصر و نمادی از تهران قدیم در دل زندگی مدرن امروز. نخستین مالک این خانه، «میرزا علیاصغرخان امینالسلطان»، مشهور به «اتابک اعظم»، یکی از برجستهترین رجال عصر قاجار و صدراعظم ایران بود. اتابک اعظم در دوران سه پادشاه قاجار (ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه و محمدعلیشاه) نقش کلیدی در اداره کشور و دربار داشت. خانه او تنها محل سکونت نبود؛ بلکه محل رفتوآمد رجال سیاسی، مشاوران و تصمیمگیران کلان بود و نمادی از قدرت، دانش مدیریتی و نفوذ سیاسی در تهران بهشمار میرفت. پس از دوره اتابک اعظم، خانهاش وارد مرحلهای جدیدی از تاریخ شد و به خانوادهای بهنام «اتحادیه» واگذار شد؛ خانوادهای از بازرگانان شناختهشده تهران. لازمبهذکر است که در سنت نامگذاری خانههای تاریخی، معمولاً نام آخرین مالک مهم یا شناختهشده باقی میماند، بههمیندلیل این خانه امروز به خانه اتحادیه مشهور است و این نام تا امروز حفظ شده است. خانه اتحادیه، نمونهای شاخص از معماری اعیانی قاجاریست؛ این خانه با حیاط مرکزی با حوض و باغچه (قلب خانه و محل تجمع خانواده)، ایوانها و تالارهای رو به حیاط (جایی برای پذیرایی و تعاملات اجتماعی)، تفکیک دقیق میان اندرونی و بیرونی (نشاندهندهٔ فرهنگ و حریم خصوصی ایرانی)، ارسیهای چوبی با شیشههای رنگی (ترکیبی از زیبایی و نورپردازی طبیعی) همگی بازتابدهنده زیبایی، هنر، فرهنگ، کارکرد و دانش طراحی معماری آندوران ایران است. چنین معماریای نشان میدهد، چگونه خانههای قاجاری توانستهاند هم مدرن، سنتی و هم نماد قدرت و ثروت باشند؛ بنابراین خانه اتحادیه، نهتنها یک اثر تاریخیست، بلکه نماد خاطره تهران قدیم نیز محسوب میشود. همچنین، نمایش این خانه در سریال ماندگار «داییجان ناپلئون» اثر کارگردان مشهور ایران «ناصر تقوایی» باعث شد تصویر آن در ذهن ایرانیان ثبت شود و هویت فرهنگی و نوستالژی لالهزار قدیم زنده بماند. شایانذکر است که در سالهای اخیر، مرمت و احیای خانه اتحادیه آغاز شد و اکنون این بنا بهعنوان فضای فرهنگیوهنری استفاده میشود که ظرفیت بالایی برای تبدیل آن به یک مرکز فعال فرهنگی و گردشگری وجود دارد تا نسلهای آینده، علاقهمندان تاریخ، هنر و فرهنگ ایران، همچنین گردشگران داخلی و خارجی بتوانند با تاریخ و معماری شهر تهران بهتر آشنا شوند. خانه اتحادیه، صدای گذشته تهران را به امروز منتقل میکند و به نسلهای جدید اجازه میدهد با تاریخ و فرهنگ شهر ارتباط برقرار کنند و ازسویی، نشاندهنده اهمیت فرهنگ، هنر و دانش معماری تهران قدیم نیز هست. همچنین این خانه_ باغ قدیمی، یادآور این حقیقت است که تاریخ تهران با همه شکوه و ارزشش هنوز در دل دیوارها، ایوانها، حیاطها و باغها زنده است و میتواند تاریخ، فرهنگ و معماری شهری را به مردم امروز منتقل کند. خانه اتحادیه، آخرین نگین لالهزار، پلیست میان گذشته و حال و نمونهای زنده از میراثفرهنگی تهران.