میز خطابه
از اجبار همسالان تا تبلیغات پنهان ویپ؛ بهروایت سمیهسادات ابراهیمی
سمیهسادات ابراهیمی (مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزشوپرورش) بااشارهبه مهمترین عوامل مؤثر در ورود دانشآموزان به دنیای مواد و دخانیات گفت: فشار و تأثیرپذیری از گروه همسالان، بهویژه تمایل به پذیرفتهشدن در جمع دوستان و پرهیز از طرد اجتماعی، از عوامل مهم دراینزمینه است. بهگزارش پرستو شیرمحمدی (برنا)؛ وی ادامه داد: ضعف نظارت و ارتباط مؤثر در خانواده نیز میتواند نقش مهمی داشته باشد. تعارضهای خانوادگی، کاهش گفتوگوی سازنده میان والدین و فرزندان یا بیتوجهی به تغییرات رفتاری دانشآموز از جمله مواردی است که باید موردتوجه قرار گیرد. ابراهیمی بااشارهبه تأثیر فشارهای روانی و هیجانی بر دانشآموزان گفت: اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی، کاهش عزتنفس و ناتوانی در مدیریت هیجانها از دیگر عواملی هستند که میتوانند دانشآموز را درمعرض گرایش به مواد و دخانیات قرار دهند. مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی آموزشوپرورش افزود: فشارهای تحصیلی و نگرانی درباره موفقیت آموزشی نیز از عوامل مؤثر است، بهویژه زمانیکه دانشآموز مهارت کافی برای مقابله با استرس را نداشته باشد. وی خاطرنشان کرد: کنجکاوی و هیجانطلبی دوره نوجوانی و تصور نادرست از بیخطربودن مصرف اولیه بهویژه درمورد دخانیات و سیگارهای الکترونیکی، نیز میتواند زمینهساز تجربه مصرف شود. ابراهیمی دسترسی آسان به مواد و دخانیات در محیطهای پیرامونی و کاهش حساسیت نسبت به مصرف برخی فرآوردههای دخانی را از دیگر عوامل مؤثر دانست و گفت: کمبود مهارتهای خودمراقبتی و مهارتهای زندگی، ازجمله مهارت «نه گفتن»، تصمیمگیری، حل مسئله و مقاومت در برابر فشار همسالان نیز باید موردتوجه قرار گیرد. وی ادامه داد: الگوهای نامناسب رفتاری در خانواده، گروه دوستان یا فضای مجازی که مصرف دخانیات یا مواد را عادی و بدون پیامد جلوه میدهند نیز میتوانند بر نگرش و رفتار دانشآموزان اثرگذار باشند. مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزشوپرورش بااشارهبه تجربه اجرای برنامه ملی نماد گفت: مجموعاً تجربه اجرای اینبرنامه نشان میدهد که تأثیرپذیری از گروه همسالان، مشکلات و تعارضهای خانوادگی، ضعف مهارتهای زندگی و فشارهای روانی و تحصیلی از مهمترین عوامل زمینهساز گرایش دانشآموزان به مصرف مواد و دخانیات هستند. وی تأکید کرد: ازاینرو، مداخلات پیشگیرانه زمانی اثربخش خواهند بود که همزمان بر توانمندسازی دانشآموزان، ارتقای مهارتهای فرزندپروری، تقویت فضای حمایتی مدرسه و افزایش همکاری خانواده و مدرسه متمرکز شوند. وی درادامه درباره نقش شبکههای اجتماعی و تبلیغات پنهان در عادیسازی مصرف سیگار و ویپ در میان نوجوانان گفت: شبکههای اجتماعی و تبلیغات پنهان نقش قابلتوجهی در عادیسازی مصرف سیگار و ویپ در میان نوجوانان دارند. ابراهیمی افزود: نمایش مکرر اینمحصولات توسط اینفلوئنسرها، تولید محتوای جذاب، انتشار اطلاعات نادرست درباره کمخطربودن ویپ و دسترسی آسان به فروشندگان، نگرش نوجوانان را تحتتأثیر قرار داده و احتمال تجربه نخستین مصرف را افزایش میدهد. وی تصریح کرد: ازاینرو، ارتقای سواد رسانهای و آموزش مهارتهای خودمراقبتی از مهمترین راهکارهای پیشگیرانه در برنامه ملی نماد است. مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزشوپرورش درباره شناسایی دانشآموزانی که در مراحل اولیه بهسمت دخانیات یا مواد میروند نیز توضیح داد: طبق دستورالعمل برنامه ملی نماد، شناسایی زودهنگام دانشآموزان درمعرضخطر بر غربالگری، مشاهده نظاممند و ارجاع بهموقع استوار است، نه بر برخورد انضباطی. وی ادامه داد: مهمترین اقدامات شامل اجرای ابزارهای غربالگری، رصد تغییرات رفتاری و تحصیلی توسط کارکنان مدرسه، دریافت گزارشهای معلمان و والدین، مصاحبه اولیه توسط مشاور مدرسه و درصورتنیاز، ارجاع دانشآموز به خدمات تخصصی در چارچوب نظام ارجاع نماد است. وی تأکید کرد: اینرویکرد با هدف پیشگیری، حمایت و مداخله بهنگام اجرا میشود. ابراهیمی درباره برنامههای آموزشوپرورش برای دانشآموزانی که درگیر اعتیاد شدهاند نیز گفت: در چارچوب برنامه ملی نماد، رویکرد اصلی حمایت، درمان و بازگشت دانشآموز به چرخه آموزش است، نه طرد یا تنبیه. وی افزود: مهمترین اقدامات شامل ارائه خدمات مشاورهای، ارجاع به مراکز تخصصی درمان و روانشناختی، حمایت تحصیلی و روانی، مشارکت فعال خانواده در فرایند مداخله و پایش مستمر وضعیت دانشآموز با همکاری مدرسه و دستگاههای همکار است. مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزشوپرورش خاطرنشان کرد: هدف ایناقدامات، کاهش خطر تکرار مصرف و فراهمکردن زمینه بازگشت ایمن و موفق دانشآموز به محیط آموزشی است. وی درباره میزان هماهنگی میان وزارت آموزشوپرورش و سایر دستگاهها در شناسایی و درمان دانشآموزان آسیبدیده گفت: در چارچوب برنامه ملی نماد، هماهنگی میان وزارت آموزشوپرورش و دستگاههای عضو ائتلاف، ازطریق نظام ارجاع، تقسیم وظایف و همکاری بینبخشی انجام میشود. هرچند اینسازوکار موجب تسهیل شناسایی، ارجاع و ارائه خدمات درمانی و حمایتی به دانشآموزان شده اما میزان اثربخشی در مناطق مختلف متناسب با ظرفیت دستگاهها، کیفیت تعاملات بینبخشی و دسترسی به خدمات تخصصی، متفاوت است و همچنان نیازمند تقویت و انسجام بیشتر است.