مرخصی زایمان؛ بدون امنیت شغلی!

ریحانه فیاض گفت: زایمان برای زنان مسئله‌ای است که تغییرات هورمونی و تغییرات روان‌شناختی ایجاد می‌کند. درست است که برای صددرصد زنان این اتفاق نمی‌افتد، اما برای عموم زنان به‌واسطه تغییرات هورمونی، مسائل روان‌شناختی ایجاد می‌شود که بعضی‌مواقع همین مسائل روان‌شناختی تبدیل به مشکل می‌شود؛ یعنی حتی ممکن است دچار اختلالات روان‌شناختی شوند، مثل اختلال افسردگی پس از زایمان یا اختلالات اضطرابی. ازمنظر روان‌شناختی، خود این موقعیت هرچقدر فشارها و استرس‌ها کمتر باشد، مادر می‌تواند به‌نحو بهتری از این‌دوران عبور کند. یکی از استرس‌ها می‌تواند درواقع خود حضور فیزیکی در محیط کار باشد. نیاز کودک هم مطرح می‌شود. دوسال‌اول زندگی از مهم‌ترین سال‌هایی است که حضور فیزیکی مادر برای کودک موردنیاز است. ما بعد از دوسالگی کم‌کم به‌سمت این می‌رویم که کودک مادر را به‌صورت یک «اوژه انتزاعی» درمی‌آورد و درونی می‌کند و اگر در دوسال‌اول، مادر باکیفیت در کنارش حضور داشته باشد، بعد از دوسال کم‌کم به‌این‌سمت می‌رود که در غیاب مادر هم احساس امنیت کند، چون مادر را درونی کرده است؛ اما همین وضعیت و همین دل‌بستگی ایمن اگر مادر در دوسال اولیه زندگی کودک در کنارش نباشد و حضور فیزیکی نداشته باشد، ممکن است اتفاق نیفتد؛ بنابراین این‌موضوع اهمیت بسیارزیادی دارد و حداقل تا دوسال اهمیت حضور مادر بسیاربالاست. وی ادامه داد: مسئله‌ای که وجود دارد این‌است‌که کارفرماها به‌خاطر قوانین جوانی جمعیت، ترجیح می‌دهند بعضاً زنانی را که قابلیت بچه‌دارشدن دارند، یعنی زنانی‌که در سن فرزندآوری هستند یا ازدواج کرده‌اند و هنوز بچه ندارند، استخدام نکنند؛ به‌خاطر محدودیت‌هایی که قانون جوانی جمعیت برای آن‌ها ایجاد می‌کند. این‌موضوع را از چند بعد می‌شود نگاه کرد. یکی از ابعادش این‌است‌که خود زنانی‌که مستعد فرزندآوری هستند، مثلاً زنی‌که حامله است یا زنی‌که تازه ازدواج کرده و قاعدتاً قصد بارداری هم دارد، برای استخدام و پیداکردن شغل دچار مشکل می‌شوند. چون برای کارفرما مزیتی ندارد که نیرویی را استخدام کند که ممکن است مدتی‌بعد از کار خارج شود. پس یک‌بخش این مشکل این‌است‌که زنان در شغل‌یابی دچار مشکل می‌شوند و ازاین‌جهت امنیت ندارند. قانونی که قرار بوده از زنان حمایت کند، درعمل یکسری حواشی ایجاد کرده و یکی از این حواشی همین بحث عدم استخدام زنان در سن فرزندآوری است. ازطرف‌دیگر، زمانی‌که یک خانم ارتقای شغلی پیدا کرده و می‌خواهد برای زایمان مثلاً یک‌سال به مرخصی برود، عموماً آن پست و جایگاه شغلی را از دست می‌دهد. قانون مشخصی هم برای‌اینکه از این دستاوردهایی که تاآن‌زمان به‌دست آورده محافظت کند، نداریم؛ بنابراین برگشت آن زن مستلزم این‌است‌که دوباره از مراحل پایین شروع کند. این‌موضوع می‌تواند ازطریق پیوست‌های قانونی اصلاح شود و خودش می‌تواند مشوقی برای فرزندآوری باشد. اگر خانمی به‌خاطر ترس ازدست‌دادن موقعیت شغلی و پیشرفت‌هایی که در شغلش داشته بچه‌دار نشود، تکمیل قانون به‌این‌صورت می‌تواند کمک‌کننده باشد. وی درباره‌اینکه آیا مادرانی که فرزندان بیشتری دارند، در استخدام مشاغل دولتی امتیاز بیشتری دارند؟ گفت: تاجایی‌که من اطلاع دارم، امتیازاتی که برای فرزند داده می‌شود، بیشتر مربوط به فیش حقوقی مردان است؛ مثلاً مردی‌که دو فرزند دارد، به‌ازای هر فرزند مبلغی به‌عنوان اضافه‌حقوق یا مزایا دریافت می‌کند، اما برای خانم این‌طور حساب نمی‌شود و می‌تواند خودش عاملی برای اجحاف به خانم‌هایی باشد که فرزند دارند. همین‌که مادرانی که فرزند زیر شش یا هفت‌سال دارند، می‌توانند یک‌روز به‌اصطلاح «پاس شیر» بگیرند یا روز مادرشان را داشته باشند و آف باشند، یا مثلاً در هفته دوساعت یا یک‌ساعت زودتر بروند، درهرصورت اندازه یک‌روز می‌توانند کمتر کار کنند؛ اما یک مسئله‌ای که وجود دارد این‌است‌که اجرای این قانون بستگی به مدیر آن‌مجموعه دارد. اگر مدیر آن‌مجموعه با داشتن پاس شیر یا آن امکان موافقت نکند، آن خانم نمی‌تواند از این قانون استفاده کند. ما الآن بعضی‌جاها را می‌بینیم که مدیر به‌بهانه کمبود نیرو، زیادبودن کار یا ماندن کار، اجازه اجرای این قانون برای خانم‌ها را نمی‌دهد. حتی من این‌موضوع را در پزشکان طرح هم دیدم. این قانون برای آن‌ها وجود دارد اما اجرا نمی‌شود؛ چراکه درمانگاه یا بیمارستانی که در آن هستند به نیروی آن‌ها نیاز دارد و اینجا تبعاتی برای مادر و فرزند ایجاد می‌شود. وی دراین‌باره‌که مهدکودک در محل کار، چنددستگاه واقعاً این قانون را اجرا کرده‌اند؟ توضیح داد: اشراف من معرف کل جامعه نیست، اما در چند جایی‌که دیدم، مثل دانشگاه‌ها و دو وزارتخانه، بحث مهدکودک وجود دارد. مهدکودک همگانی است و این‌هم جزو حسن‌هایی است که وجود دارد؛ هم بحث هزینه ندارد و هم خیال راحتی برای مادران است، همین‌که نزدیک مادران هستند و اگر بچه‌ها نیاز داشته باشند، مادر دردسترس است. این یکی از محاسنی است که در خیلی از دستگاه‌ها دیدم اجرا شده، اما اشراف ندارم که در چه دستگاه‌هایی دقیقاً اجرا نشده است. یک نکته هم که دررابطه‌با این‌موضوع می‌تواند این قانون و احساس امنیت مادران را کامل کند، محتوا و شیوه عملکرد مهدکودک‌هاست. شیوه عملکرد مهدکودک‌ها باید بازبینی شود و پروتکل‌های آن‌ها مبتنی‌بر نظریه‌های به‌روز تربیتی بازتولید، آموزش و اجرا شود. این‌موضوع هم در تربیت کودکان که قاعدتاً برای آینده کشور می‌تواند کمک‌کننده باشد، اهمیت دارد و هم می‌تواند در احساس امنیت مادران مؤثر باشد. وی درپاسخ‌به‌اینکه در کدام مجموعه‌ها دورکاری مادران اجرا شده است؟ گفت: تا الآن ندیدم جایی اجرا شده باشد که مثلاً مجموعه‌ای را ملزم کند اجازه دهد مادر حداقل در دوسال‌اول زندگی کودک، دورکاری داشته باشد. من این‌را جایی ندیدم که مدیر را ملزم کند. اینکه مجوز اجرای قانون جوانی جمعیت را به‌دست مدیر آن مجموعه‌ها بدهند، می‌تواند یک مشکل و خلأ باشد؛ چون خیلی از مجموعه‌ها مدیرانی دارند که اصلاً با این قوانین موافق نیستند و نگاه خوبی به آن‌ها ندارند و حتی اگر همراهی هم بکنند، ممکن است اجرای قانون به‌شکل کامل اتفاق نیفتد. وی ادامه داد: یک مسئله دیگر هم اخیراً ایجاد شده که باعث تشویش اذهان مادران شده و حتی به‌حدی رسیده که واقعاً می‌تواند منجر به انواع و اقسام اختلالات روانی در مادران شود؛ بحث تداخل تعطیلی مهدکودک‌ها و مدرسه‌ها با کار مادران است. در تصمیماتی که درباره مدارس و مهدکودک‌ها گرفته می‌شود، کمتر به مادران نگاه می‌شود. اگر مدرسه مجازی می‌شود یا مهدکودکی تعطیل می‌شود، تکلیف مادری‌که شاغل است چیست؟ ممکن است یک مادر کارمند باشد، یک مادر شغل آزاد داشته باشد، یک مادر استاد دانشگاه باشد یا پزشک باشد. اگر پزشک یا استاد دانشگاه باشد، باید سر کلاس یا بیمارستان برود و خودش باید تدریس یا کار کند. واقعاً امکان اینکه مادر کار خودش را رها کند و به مدرسه مجازی فرزندش یا مهدکودک تعطیل‌شده او برسد، خیلی‌پایین است. این‌موضوع هم جای بحث و بررسی زیادی دارد تا چنین اتفاقاتی نیفتد.