مصرف سالانه ۲۰میلیاردلیتر بنزین توسط ۱۴میلیون وسیله فرسوده
بررسی‌ها نشان داد: حدود ۱۴میلیون خودروی سواری و موتورسیکلت فرسوده سالانه ۲۰.۳میلیاردلیتر بنزین مصرف می‌کنند و نوسازی ۵میلیون‌دستگاه می‌تواند ۳.۳میلیاردلیتر از مصرف سوخت را کاهش دهد. به‌گزارش سمیه رسولی (مهر)؛ بررسی آمار مربوط به خودروهای سواری و موتورسیکلت‌های فرسوده نشان می‌دهد فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل فقط یک مسئله مرتبط با ایمنی، آلودگی هوا یا کیفیت تردد نیست؛ بلکه به یکی از عوامل قابل‌توجه در مصرف بالای بنزین کشور تبدیل شده است.
حدود ۲.۶میلیون سواری و ۱۱میلیون و ۳۹۵هزار و ۳۳۸دستگاه موتورسیکلت در گروه موردبررسی قرار دارند. این دو گروه درمجموع نزدیک به ۱۴میلیون وسیله‌نقلیه را تشکیل می‌دهند؛ ناوگانی که به‌دلیل سن بالا و مصرف سوخت بیشتر، نسبت به وسایل‌نقلیه جدیدتر بنزین بیشتری مصرف می‌کند. در بخش خودروهای سواری، متوسط مصرف ۱۶لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر و پیمایش سالانه ۲۰هزارکیلومتر درنظر گرفته شده. براین‌مبنا؛ هر خودروی سواری موردبررسی به‌طورمتوسط سالانه حدود ۳۲۰۰لیتر بنزین مصرف می‌کند و مجموع مصرف ۲.۶میلیون‌دستگاه به حدود ۸.۳میلیاردلیتر در سال می‌رسد. موتورسیکلت‌ها نیز سهم بالایی در این مصرف دارند. با فرض پیمایش سالانه ۱۵ هزارکیلومتر و متوسط مصرف ۷لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر، مصرف سالانه هر دستگاه حدود ۱۰۵۰لیتر برآورد می‌شود. درنتیجه، مصرف ۱۱میلیون و ۳۹۵هزار و ۳۳۸دستگاه موتورسیکلت دراین‌گروه به ۱۲میلیاردلیتر در سال می‌رسد. ترکیب این دو رقم، یعنی حدود ۸.۳میلیاردلیتر مصرف خودروهای سواری و حدود ۱۲میلیاردلیتر مصرف موتورسیکلت‌ها، مجموع مصرف سالانه ۲۰.۳میلیاردلیتری را به‌دست می‌دهد. درمقایسه‌با مصرف سالانه حدود ۴۹.۳میلیاردلیتر بنزین، می‌توان گفت وسایل‌نقلیه فرسوده موردبررسی حدود ۴۱درصد ازاین‌میزان مصرف را به‌خود اختصاص می‌دهند. به‌بیانی: بخش قابل‌توجهی از سوخت مصرفی کشور در ناوگانی مصرف می‌شود که هدف اصلی برنامه نوسازی و اسقاط قرار گرفته است. دراین‌شرایط، خروج بخشی از ناوگان فرسوده و جایگزینی آن با خودروها و موتورسیکلت‌های کم‌مصرف‌تر می‌تواند مستقیماً بر میزان مصرف بنزین اثر بگذارد. برآوردها نشان داد: جایگزینی یک‌میلیون خودروی سواری فرسوده می‌تواند سالانه حدود ۱.۲میلیاردلیتر از مصرف بنزین کم کند. در بخش موتورسیکلت نیز خروج چهارمیلیون‌دستگاه فرسوده و جایگزینی آن‌ها با موتورسیکلت‌های جدیدتر، کم‌مصرف‌تر یا برقی، حدود ۲.۱میلیاردلیتر صرفه‌جویی سالانه ایجاد می‌کند؛ بنابراین، درمجموع با نوسازی پنج‌میلیون وسیله‌نقلیه شامل یک‌میلیون خودرو و چهارمیلیون موتورسیکلت، ظرفیت صرفه‌جویی سالانه حدود ۳.۳میلیاردلیتر بنزین ایجاد می‌شود. این‌میزان صرفه‌جویی به‌معنای کاهش ۴۰درصدی مصرف کل بنزین کشور نیست. نسبت ۳.۳میلیاردلیتر به مصرف سالانه ۴۹.۳میلیاردلیتر حدود ۶.۷درصد است. عدد حدود ۴۰درصد، سهم مصرف فعلی خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده از کل مصرف ۴۹.۳میلیاردلیتری است. این تفکیک ازنظر محاسباتی اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد نوسازی پنج‌میلیون‌دستگاه، درصورت تحقق کامل برآوردها، می‌تواند بخشی از مصرف موجود را کاهش دهد، نه‌اینکه به‌تنهایی کل سهم ناوگان فرسوده از مصرف سوخت را حذف کند. اهمیت این‌موضوع زمانی بیشتر می‌شود که فرسودگی ناوگان در کنار روند رشد مصرف سوخت کشور قرار گیرد. درچنین‌شرایطی، افزایش تعداد وسایل‌نقلیه، رشد پیمایش و استفاده گسترده از خودروهای شخصی می‌تواند فشار بیشتری بر تقاضای بنزین وارد کند. درمقابل، کاهش مصرف ازطریق بهبود فناوری و خروج خودروهای پرمصرف، یکی از مسیرهایی است که بدون کاهش مستقیم میزان جابه‌جایی، امکان کنترل بخشی از مصرف را فراهم می‌کند. ازاین‌رو، سیاست اسقاط صرفاً به‌معنای خارج‌کردن یک خودروی قدیمی از چرخه تردد نیست؛ بخش مهم‌تر ماجرا، جایگزینی وسیله فرسوده با محصولی است که مصرف سوخت پایین‌تری داشته باشد. اگر فرآیند اسقاط بدون فراهم‌شدن امکان نوسازی و تأمین مالی مناسب انجام شود، اثر آن بر کاهش مصرف بنزین محدود خواهد بود. ازسویی، تفاوت میان خودرو و موتورسیکلت در‌این‌محاسبات قابل‌توجه است. در خودروهای سواری، یک‌میلیون‌دستگاه نوسازی‌شده حدود ۱.۲میلیاردلیتر کاهش مصرف ایجاد می‌کند درحالی‌که جایگزینی چهارمیلیون موتورسیکلت حدود ۲.۱میلیاردلیتر صرفه‌جویی به‌همراه دارد. این اختلاف نشان می‌دهد تعداد بالای موتورسیکلت‌های فرسوده، در کنار الگوی پیمایش و مصرف آن‌ها، بخش مهمی از ظرفیت کاهش مصرف سوخت را تشکیل می‌دهد. در سال ۱۴۰۵، فرآیند اجرایی اسقاط خودروهای فرسوده وارد مرحله عملیاتی شده و ثبت درخواست متقاضیان در سامانه مربوط آغاز شده است. این فرآیند در چارچوب تکالیف برنامه هفتم پیشرفت و مقررات مربوط به ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو دنبال می‌شود. باید توجه کرد: با وجود ظرفیت بالای صرفه‌جویی، تحقق ارقام به میزان اجرای واقعی برنامه نوسازی وابسته است. مالکان خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده برای جایگزینی وسیله‌نقلیه خود نیازمند منابع مالی، تسهیلات و سازوکارهای شفاف برای اسقاط و دریافت گواهی هستند. ازاین‌رو، افزایش ظرفیت مراکز اسقاط به‌تنهایی نمی‌تواند ضامن تحقق هدف پنج‌میلیون‌دستگاه باشد. درهمین‌حال، محمدصادق حاتمی (رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل) از بازنگری ارزش گواهی اسقاط خودروهای سواری خبر داد و گفت: ارزش هر گواهی در اردیبهشت‌ماه امسال از ۳۵ به ۶۰میلیون‌تومان افزایش یافته است. باتوجه‌به صدور سه گواهی برای هر خودروی فرسوده، ارزش گواهی اسقاط هر خودرو اکنون به ۱۸۰میلیون‌تومان می‌رسد. وی افزود: ارزش گواهی‌ها متناسب با قیمت خودروهای فرسوده، هزینه اسقاط و ارزش ضایعات به‌صورت شناور و توسط بخش خصوصی بازنگری خواهد شد. به‌گفته حاتمی، درصورت نبود گواهی اسقاط، قانون پرداخت عوارضی معادل یک‌ونیم درصد ارزش خودرو را پیش‌بینی کرده و هدف از تعیین قیمت گواهی، ایجاد صرفه اقتصادی برای مالکان جهت خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد است. کاهش مصرف بنزین تنها پیامد احتمالی خروج ناوگان فرسوده نیست. وسایل‌نقلیه قدیمی معمولاً علاوه‌بر مصرف بالاتر، آلایندگی بیشتری ایجاد می‌کنند و هزینه نگهداری آن‌ها برای مالکان افزایش می‌یابد؛ بنابراین، نوسازی ناوگان می‌تواند هم‌زمان چند هدف را دنبال کند؛ از کاهش مصرف سوخت گرفته تا کاهش آلایندگی و بهبود ایمنی تردد که میزان تحقق این ظرفیت نیز به سرعت اسقاط، تأمین منابع مالی، توان مراکز اسقاط، دسترسی مالکان به وسیله جایگزین و اجرای مستمر برنامه‌های نوسازی بستگی دارد.