ذره‌بین
از رکوردشکنی تا بازسازی؛ روایت تازه تولید گاز ایران
صنعت گاز در دوسال‌اخیر، هم‌زمان با افزایش تولید و توسعه میدان‌ها، با آزمون بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده و تأمین پایدار گاز در روزهای اوج مصرف روبه‌رو بوده. به‌گزارش شرکت ملی نفت ایران؛ تولید گاز در ایران، فرآیند دشواری است و تحقق آن مستلزم عوامل بسیار؛ از حفظ فشار مخازن گرفته تا مدیریت تعمیرات، توسعه میدان‌های مشترک و رساندن گاز تولیدشده به شبکه، همه‌وهمه حلقه‌های زنجیره‌ای هستند که موفقیت هر یک به عملکرد دیگری وابسته است. کارنامه شرکت ملی نفت از آغازبه‌کار دولت چهاردهم نیز در همین زنجیره معنا پیدا می‌کند؛ دوره‌ای که افزایش ظرفیت تولید، ثبت رکوردهای تازه و تلاش برای بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته، هم‌زمان پیش رفتند.
زمستان، آزمون واقعی توان تولید گاز است؛ زمانی‌که تقاضای خانگی افزایش می‌یابد و نیروگاه‌ها و صنایع نیز به تأمین مستمر انرژی نیاز دارند. درچنین‌شرایطی، افزایش تولید روزانه گاز خام به‌میزان حدود ۳۵میلیون‌مترمکعب در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به زمستان سال پیش‌ازآن، یکی از نشانه‌های رشد ظرفیت تولید بود. این‌روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت. تولید روزانه گاز خام در بهمن‌ماه رکورد تازه‌ای ثبت کرد که حدود ۱۶میلیون‌مترمکعب در روز از رکورد سال قبل بیشتر بود. در شاخص‌های ماهانه نیز رکورد تولید ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱میلیون‌مترمکعب افزایش یافت و در دی‌ماه ۱۴۰۴ باردیگر ارتقا پیدا کرد. این‌ارقام از یک نکته مهم حکایت دارند: رشد تولید صرفاً به ثبت یک عدد چشمگیر در یک‌روز محدود نماند، بلکه در مقاطع مختلف خود را نشان داد. البته پایداری این‌روند، در کنار افزایش ظرفیت، به مدیریت افت طبیعی تولید مخازن و آمادگی تجهیزات نیز وابسته است. در میدان مشترک پارس جنوبی، افزایش برداشت هم اهمیت اقتصادی دارد و هم با صیانت از سهم ایران در منابع مشترک ارتباط می‌یابد. تولید روزانه گاز خام این میدان در آذر ۱۴۰۴ به ۷۲۹.۶میلیون‌مترمکعب رسید و در ۲۸ بهمن همان‌سال نیز با ثبت روزانه ۷۳۰میلیون‌مترمکعب رکورد تاریخی تولید میدان شکسته شد. ورود چاه‌های تازه به مدار، بخش مهمی ازاین‌مسیر را تشکیل داد. در فاز ۱۱، هفت چاه جدید با ظرفیت مجموع ۱۵میلیون‌مترمکعب در روز به تولید رسیدند. در فاز ۱۳ نیز هفت چاه، مجموعاً ۱۰.۵میلیون‌مترمکعب در روز به ظرفیت افزودند و دو چاه فاز ۱۴ نیز سه‌میلیون‌مترمکعب در روز تولید داشتند. درکناراین‌موارد، چاه‌های درون‌میدانی و چاه‌های تعمیرشده نیز به تقویت ظرفیت تولید کمک کردند. حمید بورد، سرپرست وزارت نفت پیش‌تر درتشریح کارنامه تولید گاز گفته بود: «در تولید گاز نیز رکورد چندسال‌گذشته را جابه‌جا کردیم و در زمستان قبل به تولید یک‌میلیارد و ۱۰۰میلیون‌مترمکعب در روز رسیدیم». بیان این آمار مقایسه‌ای، تصویری از مقیاس تولید گاز کشور در زمستان گذشته ارائه می‌کند. افزایش تولید گاز در مجموعه شرکت ملی نفت ایران، تنها به پارس جنوبی محدود نمانده. میدان گازی دی با ورود سه چاه جدید، روزانه سه‌میلیون‌مترمکعب به تولید گاز کشور اضافه کرد. در میدان‌های آغار، مزدوران، دالان و تنگ‌بیجار نیز چاه‌های تازه وارد مدار شدند. توسعه میدان توس و خارتنگ و افزایش ظرفیت تولید در میدان شانول نیز بخشی ازهمین‌مسیر بود. در شمال‌شرق، طرح توسعه میدان توس با سرمایه‌گذاری اعلامی ۱۲۰میلیون‌یورو وارد مرحله بهره‌برداری اولیه شد؛ طرحی که هدف نهایی آن، با تکمیل چهارحلقه چاه، دستیابی به تولید روزانه حدود پنج‌میلیون‌مترمکعب گاز است. این تمایز میان تولید اولیه و ظرفیت نهایی اهمیت دارد: ورود یک طرح به مدار، لزوماً به‌معنای تحقق تمام ظرفیت پیش‌بینی‌شده آن نیست. افزایش تولید، تنها ابزار عبور از زمستان نیست. بخشی از آمادگی شبکه باید در ماه‌های گرم و کم‌مصرف ایجاد شود؛ زمانی‌که امکان تزریق گاز به مخازن ذخیره‌سازی فراهم است. در سال ۱۴۰۴، سه‌میلیارد و ۱۶۰میلیون‌مترمکعب گاز در مخازن سراجه و شوریجه ذخیره شد؛ رقمی که در گزارش‌های منتشرشده به‌عنوان رکورد تاریخی ذخیره‌سازی کشور معرفی شده است. این ذخیره‌سازی در کنار مدیریت تعمیرات و آماده‌سازی تأسیسات، حاشیه اطمینان بیشتری برای تأمین گاز در فصل سرد ایجاد می‌کند. با وجود افزایش تولید گاز، روند تأمین این انرژی بدون اختلال پیش نرفت. حمله به چهار پالایشگاه پارس جنوبی در اسفند ۱۴۰۴، باعث کاهش قابل‌توجه ظرفیت تولید و تحویل گاز شد؛ به‌طوری‌که بنا بر آمار ارائه‌شده در گزارش‌های عملکرد، حدود ۲۳۰میلیون‌مترمکعب از ظرفیت تولید گاز پارس جنوبی از مدار خارج شد. با تلاش‌های انجام‌شده برای بازسازی و بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده، پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۰۰ میلیون‌مترمکعب ازاین‌ظرفیت پیش از آغاز روزهای سرد سال به مدار تولید بازگردد. دراین‌شرایط بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده به مدار، در کنار ادامه عملیات تولید، به یکی از مأموریت‌های مهم صنعت نفت تبدیل شد. سرپرست وزارت نفت درباره مدیریت شرایط دشوار تولید، از همیاری تمامی کارکنان صنعت نفت ایران سخن گفته و تأکید کرده که ادامه بازسازی نقاط آسیب‌دیده و پیگیری طرح‌های توسعه‌ای باجدیت در دستورکار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران قرار دارد. عملکرد دوساله تولید گاز را می‌توان در سه محور ارزیابی کرد: ثبت رکوردهای تازه، توسعه ظرفیت در میدان‌های مختلف و تلاش برای حفظ جریان تولید در شرایط بحرانی. بااین‌حال، رکورد تولید به‌تنهایی برای سنجش امنیت انرژی کافی نیست. میزان گاز تحویلی به شبکه، پایداری تولید در بلندمدت، سرعت بازسازی تأسیسات و کاهش فاصله میان عرضه‌وتقاضا نیز باید درکنارآن بررسی شوند. درنهایت، دستاورد صنعت نفت تنها در افزایش عدد تولید خلاصه نمی‌شود؛ ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که ظرفیت ایجادشده، در روزهای اوج مصرف نیز به تأمین پایدار گاز تبدیل شود.