یادداشتی بر نمایش «نقاش و پرنده»
از پرنده روی شانه تا مخاطب بی‌نشانه
امید رامش‌خواه*
عینک فلسفی به اثر عروسکی «نقاش و پرنده»: در جمع هنرمند، سوژه، خریدار و منبع الهام، جای مخاطب خالی بود. آیا وحیدرضا قناعتیان و سارا نجفی، خالقان جهان‌های عروسکی و عروسک‌های جاندار، بعد از شگفتانه استنلی که نقش‌های قهرمان و آدم معمولی بودن را به بازی عروسک‌های صاف‌نشده در برابر قهرمان صاف‌شده، به خنده‌ای در سطح قهقهه به‌چالش کشیدند، این‌بار اثر هنری را موضوع نگاه شاد، کودکانه اما ناخواسته فلسفی ساخته‌اند؟ هنرمند در مرز بین حمام و دستشویی و خواب، به‌سراغ جاودانه‌ساختن شهود خود می‌رود؛ او یک اثر خلق می‌کند و منبع الهام، پرنده است؛ نماد پرواز یا نماد قفس. پرنده پرواز را انتخاب می‌کند و نقاش با فروختن تابلو به تعداد صفرهای زیاد روی اسکناس، پرنده را در قفس گیشه می‌خواهد. پرنده فراری از قفس با کودک درون آرتیست ارتباط می‌گیرد؛ کودکی که می‌خواهد درخت را به‌خاطر بادکنکش قطع کند؛ ولی به‌دنبال سنگ‌انداختن به پرنده نیست؟ حالا پرنده پرواز را، نقاش پرنده را و خریدار پول را انتخاب کرده است. دلیل پس‌داده‌شدن تابلو، فرار پرنده از تابلوست و نقاش پول را تمام‌وکمال پس می‌دهد؛ می‌توانست چالش شیرینی شود برای نقاشی که هم تابلواش را می‌خواست، هم پول مرد خریدار را خرج حمام و دستشویی خود کرده بود؛ اما جای من کجاست؟ مخاطب اثر. در «نقاش و پرنده»، مخاطب گم شده است. نشانه‌ها روی شانه‌های اثر، هنرمند، حتی خریدار می‌نشینند؛ اما مخاطب بی‌نشانه است. شاید شعر پایانی که محصول موسیقی سنگین‌وزن پوریا فراهانیِ جوان و سرشار از میل به نبوغ موسیقایی‌ست و همه را به مهربانی و امید دعوت می‌کند، ناخودآگاه به‌دنبال گذاشتن یک صندلی خالی برای مخاطبی‌ست که در متن اثر گم شده. جادوی فلسفه و خیال و کم‌کردن مخاطب در لایه‌های ناخودآگاهِ جهان فانتزی عروسک‌های مقوایی، اعجازی‌ست با انگشتان سارا نجفی، چشمان ذهن پویای جان‌بخش وحیدرضا قناعتیان در همراهی فضای سرشار موسیقی سنگین‌وزن پوریا فراهانی که جلوتر از عروسک‌ها خودنمایی می‌کند. اعجازی که می‌تواند با فرار وی از قاب جشنواره و فرم‌های آشنا، بازآفرین رویدادی نو و ماندگار و مؤثر در تئاتر عروسکی کودکان‌ونوجوانان باشد. این نمایش که اقتباسی از کتاب «نقاش و پرنده» نوشته ماکس فلتهویس از انتشارات کانون پرورش‌فکری کودکان‌ونوجوانان و چند داستان کوتاه دیگر است، از استان فارس (جهرم) به بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک راه یافته است. عوامل این پروژه نمایشی عبارت‌اند از نویسنده و کارگردان: وحیدرضا قناعتیان/ طراح دکور و عروسک: سارا نجفی/ آهنگساز: پوریا فراهانی/ بازی‌دهندگان عروسک: نعمت‌الله کرمی، سارا نجفی و نگار قناعتیان/ صداپیشگان و خوانندگان: پوریا فراهانی، وحید گودرزی، سارا عنابستانی، مبینا گودرزی و رها رمضانیان/ طراح پوستر: شهرام عظیمی.
*تماشاگر بدون صندلی؛ ردیف آخر سالن نمایش