ابهام در آینده حضور نظامی ایالات‌متحده در خاورمیانه
پایگاه‌های آمریکا زیر آتش
خسارات سنگین حملات ایران به ده‌ها پایگاه و مرکز نظامی آمریکا، واشنگتن را با چالش تازه‌ای روبه‌رو کرده و آینده حضور نظامی این‌کشور در خاورمیانه را زیرسؤال برده است. به‌گزارش مهر؛ پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه که سال‌ها یکی از مهم‌ترین ابزارهای واشنگتن برای اعمال قدرت و مدیریت تحولات امنیتی منطقه به‌شمار می‌رفتند، اکنون با چالش تازه‌ای روبه‌رو شده‌اند: حملات موشکی و پهپادی ایران نشان داد که این تأسیسات، برخلاف تصور قبلی آمریکا، از آسیب‌پذیری بالایی برخوردارند و حفظ امنیت آن‌ها نیز هزینه‌های سنگینی بر واشنگتن تحمیل می‌کند.
گزارش تحقیقی تازه آسوشیتدپرس (۳۱ اکتبر/۹ آبان) از واردآمدن خسارات میلیاردی به ۲۶ پایگاه و مرکز نظامی آمریکا در منطقه براثر بیش از ۱۱۵ حمله موشکی و پهپادی ایران حکایت دارد. این گزارش که طبق بررسی تصاویر ماهواره‌ای و گفت‌وگو با مقام‌های منطقه‌ای تهیه شده، نشان می‌دهد حملات ایران از سامانه‌های راداری و پدافندی فراتر رفته و هواپیماها، آشیانه‌ها، انبارها، تأسیسات ارتباطی و محل‌های استقرار نیروهای آمریکایی را نیز هدف قرار داده است. دو مقام منطقه‌ای نیز به آسوشیتدپرس گفته‌اند که آمریکا بخش قابل‌توجه تجهیزات و دارایی‌های نظامی خود را از خلیج‌فارس خارج کرده است. هم‌زمان، خروج نظامیان آمریکایی از عراق و تخلیه پایگاه‌هایی مانند عین‌الاسد و مراکز استقرار نیروهای این‌کشور در اربیل، باردیگر آینده حضور نظامی واشنگتن در منطقه را به موضوع بحث‌برانگیزی تبدیل کرده است. اگرچه خروج از عراق در چارچوب توافق قبلی بغداد و واشنگتن انجام شد، هم‌زمانی آن با جنگ و افزایش آسیب‌پذیری پایگاه‌های آمریکا، اهمیت راهبردی تحول را دوچندان کرده است. اکنون این پرسش مطرح است که آیا خسارات سنگین نظامی، افزایش هزینه‌های استقرار و دشواری حفاظت از پایگاه‌ها، ترامپ را به بازنگری در راهبرد چنددهه‌ای واشنگتن وادار خواهد کرد؟ آیا آمریکا ناگزیر می‌شود حضور نظامی خود را در خاورمیانه کاهش دهد و بخشی از جایگاه سنتی خود را دراین‌منطقه واگذار کند؟ گزارش تحقیقی آسوشیتدپرس ابعاد تازه‌ای از خسارات حملات ایران به زیرساخت‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه را آشکار کرد: بررسی تصاویر ماهواره‌ای و گفت‌وگو با چهار مقام منطقه‌ای نشان داد بیش از ۱۱۵ حمله موشکی و پهپادی ایران و گروه‌های موردحمایتش تا آخر اوت ۲۰۲۶ (شهریور ۱۴۰۵)، به ۲۶ پایگاه و مرکز نظامی آمریکا در منطقه خسارت وارد یا بخش‌هایی از آن‌ها را تخریب کرده. گستردگی این خسارات، ادعای واشنگتن درباره برتری امنیتی و توان حفاظت از تأسیسات نظامی خود را با تردیدهای جدی روبه‌رو کرده است. الگوی حملات نشان می‌دهد که ایران صرفاً به هدف‌قراردادن ساختمان‌ها و تأسیسات جانبی اکتفا نکرده بلکه ابتدا سراغ زیرساخت‌هایی رفته است که برای شناسایی و مقابله با حملات موشکی و پهپادی اهمیت حیاتی دارند. سامانه‌های راداری هشدار زودهنگام و تجهیزات پدافند هوایی آمریکا در کویت، بحرین، عربستان و اردن از نخستین اهداف بودند. پس از واردآمدن خسارت به این سامانه‌ها، دامنه حملات به آشیانه‌های هواپیما، انبارها، مراکز ارتباطی، تأسیسات سوخت‌رسانی و محل‌های استقرار نیروهای آمریکایی گسترش یافت. این‌روند نشان می‌دهد پایگاه‌های آمریکا، برخلاف تصویری که واشنگتن از استحکام و امنیت آن‌ها ارائه می‌کرد، در برابر حملات مستمر و هدفمند آسیب‌پذیر هستند. کویت بیشترین آسیب را متحمل شده. پایگاه هوایی علی‌السالم دست‌کم ۳۰بار هدف قرار گرفت و حداقل ۱۵ آشیانه هواپیما، چندین انبار و ۱۰ ساختمان دیگر دراین‌پایگاه آسیب دیدند یا تخریب شدند. در کمپ بئورینگ نیز بیش از ۳۰ سازه آسیب دیدند یا از بین رفتند. در عربستان، یک هواپیمای هشدار زودهنگام E-۳ سنتری در پایگاه شاهزاده سلطان آسیب دید و چند هواپیمای دیگر ازجمله دو سوخت‌رسان خسارت برداشتند. گزارش به‌روزشده سرویس پژوهشی کنگره آمریکا در اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) نیز از آسیب‌دیدن ۱۵ هواپیمای آمریکایی در پایگاه‌های منطقه خبر داد. در امارات و بحرین هم آشیانه‌ها، رادارها و تجهیزات ارتباطی هدف قرار گرفتند. افزون‌براین؛ حمله پهپادی اول مارس ۲۰۲۶ (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) به بندر شویخ کویت به کشته‌شدن شش نظامی آمریکایی انجامید. اهمیت این تحولات فقط به خسارت مالی محدود نمی‌شود؛ ایران با هدف‌قراردادن لایه‌های مختلف زیرساخت نظامی آمریکا، نشان داده حضور گسترده نظامی واشنگتن در منطقه لزوماً به‌معنای برخورداری از امنیت و مصونیت نیست. به‌تعبیر رافائل کوهن (تحلیلگر مؤسسه رَند) اتکای ارتش آمریکا به زیرساخت‌های ثابت دیگر نمی‌تواند مانند گذشته ادامه یابد. این ارزیابی از واقعیتی مهم حکایت دارد: پایگاه‌هایی که قرار بود ابزار تثبیت قدرت آمریکا باشند، اکنون خود به نقاط آسیب‌پذیر و پرهزینه این حضور تبدیل شده‌اند. آسیب‌دیدن گسترده پایگاه‌های آمریکا و افزایش تهدیدهای موشکی و پهپادی ایران، معادلات استقرار نظامی واشنگتن در خاورمیانه را تغییر داده. گزارش آسوشیتدپرس نیز نشان می‌دهد: ارتش آمریکا پس از واردآمدن خسارات سنگین به تأسیسات خود، بخش قابل‌توجهی از تجهیزات و دارایی‌های نظامی‌اش را از خلیج‌فارس خارج کرده. این جابه‌جایی شامل هواپیماها، سامانه‌های پدافندی، تجهیزات ارتباطی و امکانات لازم برای فعالیت پایگاه‌ها می‌شود. به‌این‌ترتیب، واشنگتن برای حفاظت از نیروهای خود ناچار شده از الگوی استقرار متراکم و قابل‌پیش‌بینی در برخی مراکز نظامی فاصله بگیرد. این‌روند در محاسبات پنتاگون نیز بازتاب یافته. واشنگتن‌پست گزارش داد مقام‌های وزارت دفاع آمریکا کاهش نیروها در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و بازنگری در بازسازی پایگاه‌های آسیب‌دیده را بررسی می‌کنند. انتقال بخشی از نیروها به مناطق دورتر از برد حملات ایران ازجمله اردن یا سواحل دریای سرخ عربستان، از گزینه‌های مطرح است. گزارش‌ها همچنین از بررسی امکان حفظ همکاری‌های اطلاعاتی و تسلیحاتی با کشورهای منطقه، بدون ادامه استقرار گسترده نیروهای آمریکایی، حکایت دارند. البته هنوز تصمیم نهایی درباره تغییر دائمی آرایش نظامی آمریکا اعلام نشده. خروج نیروهای آمریکایی از عراق نیز در همین چارچوب قابل‌توجه است. آمریکا سرانجام نیروها و تجهیزات خود را از پایگاه اربیل خارج کرد و مأموریت نظامی ائتلاف در عراق را به‌پایان رساند. پیش‌ازآن نیز پایگاه عین‌الاسد به نیروهای عراقی واگذار شد. این‌روند اگرچه طبق توافق قبلی بغداد و واشنگتن برنامه‌ریزی شده بود، بااین‌حال، حملات مکرر و سنگین به مواضع آمریکا در عراق و خروج نیروهایی که درمعرض این حملات قرار داشتند، بر اهمیت امنیتی این تحول افزوده. مأموریت مقابله با داعش نیز به اردن منتقل شده و واشنگتن همچنان امکان پشتیبانی و مداخله نظامی از خارج عراق را برای خود حفظ کرده است. مجموع این تحولات نشان می‌دهد آمریکا برای حفظ حضور منطقه‌ای خود، ناچار به تغییر شیوه استقرار شده است. بااین‌حال، انتقال نیروها به نقاط دورتر، هزینه لجستیکی و عملیاتی تازه‌ای ایجاد می‌کند و آزادی عمل نظامی واشنگتن را نیز با محدودیت‌هایی روبه‌رو می‌سازد. با وجود خسارات سنگین و افزایش هزینه‌های نظامی، خروج کامل آمریکا از خاورمیانه با موانع راهبردی جدی روبه‌رو است. واشنگتن طی چنددهه، شبکه‌ای از پایگاه‌ها و مراکز فرماندهی را در منطقه ایجاد کرده که فقط برای استقرار نیروها به‌کار نمی‌روند بلکه امکان کنترل مسیرهای حیاتی انرژی، مدیریت عملیات نظامی و حفظ نفوذ سیاسی آمریکا بر دولت‌های منطقه را فراهم می‌کنند. تنگه هرمز که اینک آمریکا در آن گرفتار شده و آبراه‌های پیرامونی نیز به‌دلیل نقش تعیین‌کننده در انتقال انرژی و تجارت جهانی، همچنان در محاسبات امنیتی آمریکا جایگاه ویژه‌ای دارند. ازهمین‌رو، ترک منطقه به‌معنای چشم‌پوشی از بخشی از اهرم‌های قدرتی است که واشنگتن طی سال‌ها برای حفظ آن‌ها هزینه کرده است. اهمیت پایگاه‌های منطقه‌ای را می‌توان در مأموریت مراکز اصلی آمریکا مشاهده کرد. پایگاه العدید قطر، مرکز پیشرو فرماندهی مرکزی آمریکا و محل هدایت عملیات هوایی این‌کشور در منطقه است. بحرین نیز میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا است که مسئولیت مهمی در عملیات دریایی و حفاظت از منافع واشنگتن در آب‌های منطقه برعهده دارد. کویت هم زیرساخت‌های لجستیکی و پشتیبانی نیروهای آمریکایی را تأمین می‌کند. انتقال یا تعطیلی این مراکز، صرفاً جابه‌جایی چندهزار نظامی نیست بلکه توان فرماندهی، پشتیبانی و واکنش سریع آمریکا را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. درمقابل، ادامه استقرار گسترده نیز دیگر مانند گذشته برای واشنگتن کم‌هزینه و کم‌خطر نیست. حملات ایران نشان داده‌اند که تمرکز نیروها و تجهیزات در پایگاه‌های ثابت، می‌تواند به نقطه‌ضعف راهبردی آمریکا تبدیل شود. افزون‌براین، کشورهای میزبان با پیامدهای میزبانی از نیروهای آمریکایی روبه‌رو شده‌اند؛ زیرا این پایگاه‌ها آن‌ها را درمعرض حملاتی قرار می‌دهند. چنین وضعیتی می‌تواند دولت‌های منطقه را به بازنگری در سطح همکاری نظامی با واشنگتن و گسترش مناسبات امنیتی با دیگر قدرت‌ها سوق دهد؛ پس محتمل‌ترین مسیر پیش‌روی آمریکا نه لزوماً خروج کامل، بلکه تلاش برای حفظ نفوذ با حضور نظامی پراکنده‌تر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود. بااین‌حال، تغییر آرایش نیروها نمی‌تواند مسئله اصلی را برطرف کند؛ واشنگتن دیگر نمی‌تواند امنیت پایگاه‌های خود را مفروض بگیرد و هزینه مداخله نظامی را صرفاً بر دوش کشورهای منطقه بگذارد. جنگ اخیر، محدودیت الگوی سنتی قدرت‌نمایی آمریکا را آشکار و ادامه همان الگو را با پرسش‌های جدی روبه‌رو کرده است.