راه‌اندازی «کیف پول ایران»؛ و توسعه ابزارهای نوین پرداخت
بانک مرکزی در ماه‌های اخیر با راه‌اندازی کیف پول ایران به‌دنبال ایجاد مسیری تازه برای پرداخت‌های خرد و کاهش وابستگی نظام پرداخت کشور به کارت‌های بانکی است؛ ابزاری که بدون نیاز به اینترنت و ازطریق یک کد دستوری قابل‌استفاده است و علاوه‌بر خریدهای روزمره و انتقال وجه، ظرفیت‌هایی برای پرداخت بخشی از یارانه‌ها، حقوق و مزایای کارکنان دولت دارد. به‌گزارش ایسنا، اما این کیف پول دقیقاً چه کاربردی دارد، چگونه می‌توان از آن استفاده کرد و چه تفاوتی با کارت‌بانکی دارد؟
توسعه ابزارهای نوین پرداخت و کاهش وابستگی به شبکه کارت‌های بانکی از موضوعاتی است که در سال‌های اخیر موردتوجه بانک مرکزی قرار گرفته است. دراین‌راستا؛ بانک مرکزی از خدمت جدیدی به‌نام کیف پول ایران رونمایی کرده که قرار است کنار ابزارهای متداول پرداخت، بخشی از تراکنش‌های خرد و روزمره مردم را پوشش دهد. این کیف پول با هدف ایجاد یک زیرساخت مکمل در نظام پرداخت کشور طراحی شده و برخلاف تصور اولیه، قرار نیست جایگزین کارت‌های بانکی یا سایر کیف پول‌های تجاری شود بلکه قرار است امکان انجام برخی پرداخت‌ها و انتقال وجه را از مسیر متفاوت فراهم کند. کیف پول الکترونیکی در ساده‌ترین تعریف، ابزاری است که به کاربر اجازه می‌دهد مبلغی را در قالب موجودی دیجیتال نگهداری و برای خرید کالا، دریافت خدمات یا انتقال وجه استفاده کند؛ بدون‌آنکه برای هر پرداخت الزاماً به استفاده مستقیم از کارت‌بانکی نیاز داشته باشد. کیف پول ایران با همین رویکرد و بر بستر کدهای دستوری تلفن‌همراه یا USSD طراحی شده. به‌این‌ترتیب، کاربران برای دسترسی به خدمات آن الزاماً به اینترنت یا نصب اپلیکیشن بانکی نیاز ندارند و می‌توانند با شماره‌گیری کد دستوری ۹۸#* وارد سامانه شوند. برای حدود ۹۰میلیون ایرانی شناسنامه کیف پول ایجاد شده است. کاربران با واردکردن کدملی و استفاده از سیم‌کارتی که به‌نام خودشان ثبت شده، می‌توانند به این خدمت دسترسی پیدا کنند. شارژ کیف پول ازطریق اطلاعات کارت‌بانکی، مشاهده موجودی، انتقال وجه به کیف پول دیگران بااستفاده‌از شماره تلفن‌همراه و انتقال موجودی به حساب بانکی ازطریق شماره‌شبا، از خدمات پیش‌بینی‌شده برای این ابزار است. یکی از مهم‌ترین کاربردهای این ابزار، انجام پرداخت‌های خرد و خریدهای روزمره است. به‌این‌معناکه افراد می‌توانند با موجودی کیف پول خود از فروشگاه‌ها و کسب‌وکارهای طرف قرارداد خرید و برای دریافت برخی خدمات نیز از آن استفاده کنند. براساس اعلام بانک مرکزی؛ امکان خرید با کیف پول ایران ازطریق برخی برنامک‌ها و شبکه‌های پذیرندگی تجاری؛ ازجمله تارا، اسنپ، اونوا، آپ، تاپ و ۷۲۴ فراهم شده است. این امکان هم در خریدهای حضوری و هم در برخی خریدهای غیرحضوری قابل‌استفاده خواهد بود. کارکرد دیگر این ابزار، انتقال وجه بدون نیاز به شماره‌کارت است. در روش‌های معمول انتقال وجه، کاربران باید اطلاعات کارت‌بانکی مقصد را دراختیار داشته باشند اما در کیف پول انتقال وجه بااستفاده‌از شماره تلفن‌همراه دریافت‌کننده انجام می‌شود. نیز کاربران می‌توانند موجودی کیف پول خود را درصورت‌نیاز به حساب بانکی منتقل کنند؛ بنابراین، این ابزار صرفاً محلی برای نگهداری اعتبار خرید نیست و امکان بازگرداندن موجودی به شبکه بانکی نیز برای آن درنظر گرفته شده است. ازآنجاکه کیف پول ایران با تمرکز بر پرداخت‌های خرد طراحی شده، محدودیت‌هایی نیز برای میزان موجودی و تراکنش‌های آن تعیین شده. طبق اعلام مدیرعامل شرکت شاپرک در زمان رونمایی از این‌طرح؛ سقف نگهداری موجودی در کیف پول ایران ۱۵میلیون‌تومان و سقف هر تراکنش پنج‌میلیون‌تومان درنظر گرفته شده. حداقل مبلغ هر تراکنش نیز حدود ۱۰هزارتومان اعلام شده است. این محدودیت‌ها نشان می‌دهد هدف از راه‌اندازی این ابزار، نگهداری مبالغ سنگین یا جایگزینی حساب‌های بانکی نیست بلکه قرار است پرداخت‌های کوچک و پرتعداد از مسیر دیگری انجام شود. از ظرفیت‌های قابل‌توجه کیف پول ایران، استفاده از آن برای پرداخت حمایتی و سازمانی است. طبق مصوبه هیئت‌وزیران؛ امکان واریز بخشی از کمک‌های رفاهی کارکنان دستگاه‌های اجرایی به کیف پول ایران پیش‌بینی شده است. مطابق این مصوبه پرداخت بخشی از مزایای رفاهی کارکنان دولت در قالب شارژ کیف پول، با رضایت مشمولان انجام می‌شود. همچنین سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها مجاز شده است تمهیدات لازم را برای واریز بخشی از یارانه نقدی سرپرستان خانوار به کیف پول ایران فراهم کند. این‌موضوع به‌معنای حذف یارانه نقدی یا اجباری‌شدن دریافت آن ازطریق کیف پول نیست؛ بلکه استفاده ازاین‌ظرفیت با انتخاب و درخواست مشمولان امکان‌پذیر خواهد بود. مزیت چنین سازوکاری این‌است‌که دولت یا دستگاه‌های اجرایی می‌توانند اعتبار مشخصی را برای خرید کالاها و خدمات دراختیار افراد قرار دهند. برای‌مثال، امکان اختصاص اعتبار برای خرید کالاهای اساسی، خدمات رفاهی یا سایر مصارف مشخص وجود دارد؛ البته تحقق کامل این قابلیت‌ها به نحوه طراحی مقررات و توسعه شبکه پذیرندگان بستگی دارد. مهم‌ترین تفاوت این دو ابزار در شیوه دسترسی و استفاده از موجودی است. کارت‌بانکی مستقیماً به حساب بانکی فرد متصل است و هر خرید با آن به برداشت وجه از حساب منجر می‌شود؛ اما کیف پول، موجودی مستقلی دارد که می‌تواند ازطریق کارت‌بانکی شارژ شود یا در قالب اعتبار ازسوی یک نهاد یا سازمان دراختیار فرد قرار گیرد. امکان استفاده از کیف پول ایران بدون اینترنت و ازطریق کد دستوری، یکی از تفاوت‌های مهم آن با بسیاری از خدمات پرداخت مبتنی‌بر اپلیکیشن است. بانک مرکزی همچنین کاهش وابستگی به شبکه پرداخت کارتی و ایجاد زیرساخت مکمل برای مواقع اختلال در دسترسی به برخی خدمات پرداخت را از اهداف توسعه این ابزار عنوان کرده. به‌این‌ترتیب، استفاده از کیف پول در شرایط عادی و همچنین شرایط بحرانی می‌تواند به تداوم بخشی از پرداخت‌های روزمره کمک کند. با وجود ظرفیت‌های مطرح‌شده، موفقیت کیف پول ایران به میزان استقبال مردم، توسعه شبکه پذیرندگان و ایجاد مزیت‌های واقعی برای کاربران بستگی دارد. کارت‌بانکی هنوز ابزار اصلی پرداخت در کشور است و کیف پول ایران برای رقابت مستقیم با آن طراحی نشده. بااین‌حال، اگر امکان استفاده گسترده‌تر از این ابزار در فروشگاه‌ها، خدمات عمومی و پرداخت‌های حمایتی فراهم شود، می‌تواند به‌تدریج سهمی از تراکنش‌های روزمره را به‌خود اختصاص دهد.