آیا کابوس سوریه پایان می‌یابد؟

تلاش‌های روسیه برای حل و فصل مناقشه سوریه بیش از همیشه پررنگ شده و کرملین اقدامات موازی و هماهنگی را برای گفت‌وگو با سوریه، عربستان و آمریکا در پیش گرفته تا بلکه بتواند کمی ‌از نا آرامی‌های منطقه همیشه پرآشوب خاورمیانه بکاهد. نزدیک چهار سال است که سوریه رنگ آرامش و ثبات به خود ندیده و اعتراضات خیابانی، جنبش‌های مخالفتی، اقدامات تروریستی و جنگ داخلی و در نهایت تهدید به حمله خارجی بر آسمان سوریه سنگینی می‌کند. در روزگاری که همه روزشمار افتادن اسد را می‌شمردند و عموم گمانه‌ها حاکی از این بود که پس از همتایان مصری، تونسی و لیبیایی اسد حالا دیگر نوبت خود اوست که سقوط کند ولی شاید بازی‌های پنهان اندر پرده و چرخ گردون روزگار، اوضاع را به سود پسر حافظ اسد تغییر داد. بعد از آن همه کش و قوس و حتی تهدید جدی غرب برای حمله به سوریه بالاخره طرح روسیه که با هدایت و همراهی ایران حاصل شده بود مفید واقع و اوضاع در کاخ ریاست جمهوری دمشق روز به روز برای بشار امن‌تر شد. حالا کار به جایی رسیده که دشمن شماره یک منطقه‌ای بشار هم حاضر شده با شرایط و شروطی ادامه حضور رژیم کنونی سوریه در قدرت را به رسمیت بشناسد. این تحولات در هفته‌ای که گذشت پیچ و خم و اتفاقات تازه کم نداشت. از احتمال رایزنی‌های عمان برای دیدار میان وزاری خارجه عربستان (عادل جبیر) با همتای سوری‌اش (ولید معلم) آغاز شد و در ادامه هم دیدارهای مقامات امنیتی دمشق و ریاض گرفته تا رایزنی‌های فشرده ظریف در تهران، بیروت و دمشق. این تغییر و تحولات به باور برخی از کارشناسان ریشه روسی داشت. بر همین اساس شاهدیم که نقش آفرینی مسکو در بحران سوریه جدی‌تر شده و زمزمه‌ها برای دیدار و گفت‌وگو میان مقامات سوریه و عربستان بیش از گذشته به گوش می‌رسد. زمزمه‌هایی که بیش از همه ریشه روسی دارند. خبری تازه احتمال شادی بیشتری را برای بشار اسد به ارمغان آورده است. خبر این بود: احتمال حضور اسد در اجلاس اتحادیه عرب. پایگاه خبری «میدل ایست پانوراما» در گزارشی اعلان کرد: تلاش‌ها در اتحادیه عرب برای فراهم کردن مقدمات برگزاری اجلاس سران کشورهای عضو این اتحادیه که در ماه مارس سال 2016 برگزار خواهد شد، آغاز شده است. شماری از پادشاهان و رؤسای جمهور کشورهای عربی خواستار حضور بشار اسد رئیس جمهور سوریه در اجلاس آینده شده‌اند و به همین علت احتمال مشارکت اسد در این اجلاس وجود دارد. این در حالی است که اتحادیه عرب عضویت سوریه در این اتحادیه را به حال تعلیق درآورده است. در بازار داغ گمانه‌زنی‌ها خبر دیدار مقامات ارشد سعودی و سوریه هم در رسانه‌های عربی منتشر شد. وب سایت شبکه خبری العربیه، یک منبع سعودی مدعی شده است که چند روز پیش یک هواپیمای سوری در فرودگاه جده فرود آمد. این هواپیما حامل علی مملوک مدیر سازمان امنیت ملی سوریه بود که به نمایندگی از بشار اسد برای دیدار با مسئولان سعودی با حضور مسئولان روس به جده سفر کرده بود. و پس از خبر العربیه وب سایت روزنامه عربی الحیات نیز خبر داد که برخی  مقامات سعودی اخیر با رئیس دفتر امنیت ملی سوریه در جده دیدار و گفت‌وگو کرده‌اند. آنگونه که روزنامه الحیات از این دیدار پرده برداشته است این دیدارها حول محور تکفیری‌های سوریه و اینکه عربستان تا کجا می‌خواهد از آنها حمایت کند بوده است. در نشستی در عربستان برای دست برداشتن از حمایت خود از تکفیری‌ها برای دولت اسد شروطی گذاشته است از جمله اینکه نیروهای حزب الله لبنان و مستشاران نظامی ‌ایران و کلیه شبه نظامیان شیعی از این کشور خارج شوند. ریاض قول داده است در این صورت دست از حمایت تکفیری‌ها بردارد و اجازه دهد راه حلی سوری ـ سوری برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی و آرام کردن اوضاع به جریان بیفتد. وزیر خارجه روسیه خاطرنشان کرد: درباره بحران سوریه توافق کردیم که باید راه‌های لازم‌الاجرا برای ازسرگیری دولت و مخالفان سوری تحت نظارت دی‌میستورا فرستاده سازمان ملل به سوریه ادامه یابد. اما پس از آرام شدن نسبی فضای بین دمشق و ریاض، اظهارات تند عادل جبیر پس از دیدار با لاوروف جنجال ساز شد و واکنش قاطع وزارت خارجه سوریه را با خود به همراه داشت. این وزارتخانه با انتشار بیانیه‌ای آل‌سعود را پدید آورنده جریان تروریست و وحشی داعش خواند و ضمن تاکید بر نقش ویرانگر رژیم وهابی آل سعود اداعش را الهام گرفته از اندیشه‌های تکفیری و جاهلانه آن در تجاوز به سوریه دانست. هرچند بالا گرفتن دوباره درگیری‌های لفظی میان دمشق و ریاض را می‌توان عاملی ناامید کننده بر سر حل و فصل بحران سوریه و پایان حمایت‌های نظامی ‌سعودی از نیروهای تکفیری و معارض و مخالف و داعشی در منطقه دانست اما شاید تلاش‌های روسیه با هدایت‌های تهران بتواند مهر پایانی باشد برای خواب ناآرام مردم سوریه و آغاز امید برای آنانی که حدود ۴ سال است رنگ ثبات را ندیده‌اند. تلاش‌هایی که با همراهی ایران و روسیه در منطقه در حال رخ نمایی است و دور تازه سفرهای وزیر خارجه کشورمان به سوریه و لبنان را هم می‌توان در همین راستا ارزیابی کرد.