تب اضافهکاری در بازار کار
8/2میلیون نفر دوشیفته شدند
سالهاست بازار کار دچار تحول شده، نوع درخواستهای شغلی کارجویان تغییر کرده و افراد نگرش جدیدی به شغل دارند. شاغلان دیگر مثل گذشته آرام و قرار ندارند و دلشان به یک شغل و درآمد پایین رضایت نمیدهد. آنها میخواهند از بازار کار کشور بیشترین بهره را ببرند. از این رو، درصد قابل توجهی که به گواه آمارها میلیونی است، ساعتهای متمادی را در شغلهای مختلف به سر میبرند. در واقع تغییرات شدید نوع نگاه به شغل در ایران باعث شده تا امروز درصدی از جمعیت شاغل کشور بیشتر از اینکه در منزل و در کنار خانواده به سر ببرند، در محل کار باشند. افراد صبحها از خانه بیرون میزنند و تا پاسی از شب را نیز در محیط بیرون از خانواده میمانند. آنها مرتبا میگویند درآمد خوبی ندارند و نمیتوانند ارتباطی منطقی بین دریافتی و مخارج خود به وجود بیاورند. اساسا کسب درآمد، میزان و کیفیت آن؛ مسئلهای است که به عنوان یکی از مهمترین دغدغههای شاغلان محسوب میشود و افراد به صورت دائم به این مسئله فکر میکنند که به ازاء انجام فلان کار، چقدر درآمد نصیبشان خواهد شد. شاغلان میخواهند درآمدی داشته باشند که بتوانند با آن مخارج زندگی خود را تامین کرده و از اینکه میزان درآمدشان به هر دلیلی دستخوش تغییر منفی شود، شدیدا دچار استرس و نگرانی میشوند.
نبرد دائمی هزینهها با درآمدها
کارشناسان درباره این واقعیت موجود در بازار کار ایران تحلیلهای متفاوتی ارائه میکنند. برخی عقیده دارند اگر افراد بتوانند درآمد مناسبی از شغل اول خود در قالب ۸ ساعت معین شده در قانون کار به دست آورند و حس کنند زندگیشان تامین خواهد بود، قطعا به سراغ انجام اضافه کاری و یا جستجوی شغل دوم و سوم نخواهند رفت؛ بنابراین این دغدغه درآمد است که افراد را وادار به حضور با ساعات طولانی در بازار کار کرده و اینگونه نیست که آنها از چنین رویه کاری شراضی باشند، بلکه این اجبار است که آنها را وادار به اشتغال از بامداد تا شامگاه میکند. برخی کارشناسان نیز چنین تحلیل میکنند که صنعتی شدن جوامع، گستردگی ارتباطات، گرایش به زندگیهای مدرن شهری و ایجاد برخی مخارج جدید در زندگیها؛ باعث شده تا به افزایش ساعات کاری یک فرد در روز دامن زده شود. به عبارتی، افراد وقتی ناخودآگاه دچار چنین تفکراتی میشوند، باید منتظر افزایش هزینههای زندگی خود باشند. اما دسته سومی از کارشناسان نیز هستند که میگویند افزایش هزینههای زندگی، تغییرات مداوم قیمتها، مخارج سرسامآور زندگی در شهرها و حتی روستاها، اجرای طرحهایی مانند هدفمندی یارانهها و افزایش افسارگسیخته قیمتها و هزاران هزینه پیرامون آن باعث شده تا افراد بدون اینکه خود چندان نقشی در بروز این شرایط داشته باشند، ناچار باشند بیشتر کار کنند تا بتوانند حاشیه امنی هرچند نسبی برای تامین هزینههای زندگی خود داشته باشند. همه این مسائل مطرح شده نمیتواند بیارتباط با این موضوع باشد که ایران جزو کشورهای با درآمد و حقوق و دستمزد پایین است، در حالی که ممکن است هر از چندگاهی مخارج خانوارها دستخوش تغییراتی شود. برخی آمارها نشان میدهد افراد شاغل در برخی کشورهای توسعه یافته، ماهیانه تا چند برابر یک فرد ایرانی حقوق و مزایا دریافت میکنند؛ بنابراین همانگونه که به مسئله افزایش چشمگیر تقاضا برای انجام کار اضافه در ایران پرداخته میشود، باید به این مسئله نیز توجه کرد که ممکن است ریشه گرایش افراد به کار زیاد همان نارضایتی از حقوق و دستمزد و نوعی تلاش برای جبران این کسری باشد.
آمارها چه میگویند؟
تحلیل آمارهای ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران نشان میدهد که از مجموع ۲۱ میلیون و ۳۰۴ هزارنفر شاغل کشور تا پایان سال گذشته، ۱۸ میلیون و ۲۰۵ هزار نفر مرد و حدود ۳ میلیون و ۱۰۰ هزارنفر نیز زن بودهاند. همچنین آمارها میگویند از مجموع شاغلان مرد کشور ۷ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر و از مجموع شاغلان زن کشور نیز ۴۴۳ هزارنفر اقدام به انجام اضافه کاری و یا تقاضا برای انجام آن داشتهاند. نتیجهای که میتوان از این روند گرفت، اینکه نزدیک به ۴۰ درصد کل شاغلان کشور بدون انجام اضافه کاری قادر به تامین هزینههای زندگی خود نیستند و در واقع این جمعیت میلیونی بالغ بر ۸ میلیون و ۱۸۰ هزارنفر دریافتیهای ماهیانه خود را متناسب با هزینهها نمیبینند. از اینرو، به فکر انجام اضافه کاری برای جبران عقب ماندگیهای مزدی خود هستند. با این وجود، نگاههای متفاوتی نسبت به انجام کار اضافه در استانهای مختلف کشور وجود دارد که میتواند ناشی از نبود فرصت و زمینه انجام کار اضافه باشد، همچنین انجام و یا عدم انجام کار اضافه به بافت فرهنگی منطقه و میزان مخارج زندگی در استانهای مختلف نیز مربوط میشود. مسائل مطرح شده باعث میشود که ۵۲ درصد شاغلان استان البرز، ۵۰.۳ درصد تهرانیها و ۵۱.۹ درصد مازندرانیها اضافه کاری انجام دهند و به لحاظ آماری پُرکارترین شاغلان کشور باشند و از آسوی دیگر، استان ایلام با ۲۷.۳ درصد، خراسان جنوبی ۲۲.۲ درصد، کرمان ۲۸.۳ و یزد نیز با ۲۳.۶ درصد، کمترین میزان انجام اضافه کاریها را داشته باشند. در سایر استانهای کشور نیز تمایل و انجام کار اضافه برای جبران کسری هزینههای زندگی وجود دارد.
مهر- علی احمدقاسمی