مسئولان از نگرانیها درباره چاقی دانشآموزان کشور میگویند
آمارهای تپل!
چندسالی میشود که کارشناسان سلامت درموردِ زیادشدن تعداد دانشآموزان چاق در کشور هشدار میدهند. چاقی، یکیاز مشکلات تغذیهای عمده؛ بهویژه در کشورهای پیشرفته بهشمار میآید؛ بهطوریکه تمام فعالیتهای فرد را تحتِتأثیر قرار داده و حتی ازنظرِ روانی و احساسی او را دچار مشکل میکند اما علاوهبر تعداد زیاد افراد چاقی که در کشور وجود دارد، چندسالی میشود که کارشناسان سلامت درموردِ ازدیاد تعداد دانشآموزان چاق در کشور هشدار میدهند.
مدیرکل دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس، با ابراز نگرانی از وضعیت چاقی و اضافهوزن دانشآموزان کشور، از فعالیت حدود ۲۰هزار مدرسه مروج سلامت از مجموع ۱۱۰هزار مدرسه کشور خبر داد. بهگزارش ایسنا؛ دکتر سید حامد برکاتی گفت: «بحث سلامت نوجوان و کودک و مدارس بسیار مهم است. نوجوانی، دوران گذر از کودکی به جوانیست. بسیاری از رفتارهای سرمایههای کشور در این سن شکل میگیرد. در بحث سلامت مدارس در چهار مقطع، اقدامات لازم برای دانشآموزان را انجام میدهیم». وی افزود: «در بدو ورود به مدرسه نزدیک به یکمیلیون و ۴۰۰هزار دانشآموز ازلحاظِ سلامت بررسی میشوند و آمادگی ورود به مدارس را پیدا میکنند. اینکار توسط اداره استثنائی آموزش و پرورش، اداره سلامت آموزش و پرورش با همکاری وزارت بهداشت انجام میشود. اقدام دیگری در پایههای چهارم، هفتم و دهم در بدو ورود به مدرسه انجام میشود. این اقدام مشتمل بر ارزیابی شنوایی، بینایی، تنفسی، قلب و عروق، سلامت روان و شیوه زندگی دانشآموزان است». برکاتی ادامه داد: «اگر بحث ۲۰سالپیش درمیان بود؛ سوءِتغذیه موضوعی بود که نگرانی ما را برمیانگیخت؛ اما درحالِحاضر بحران ما چاقی و افزایش وزن دانشآموزان است که این مشکل موجب بروز فشار خون، دیابت، انواع سرطانها در سالهای بعدی زندگی میشود». وی ادامه داد: «طبق بررسیهای انجامشده؛ فقط ۴۲درصد از دانشآموزان یکروزدرهفته صبحانه میخورند و ۱۲.۷درصد در هیچیک از روزهای هفته، صبحانه نمیخورند. بررسی سلامت نوجوانانی که چه به مدرسه میروند و چه نمیروند، نشانگر ایناستکه عوامل خطری تهدیدکننده سلامت آنهاست. برایِمثال، ششدرصد از این نوجوانان اظهار داشتند که پدرشان قلیان مصرف میکند و پنجدرصد از آنها دارای خواهر و برادرانی هستند که قلیان میکشند. تنها ۱۶درصد دانشآموزان در سهروزِگذشته فعالیت فیزیکی استاندارد بهصورتِ ۳۰دقیقه درروز را داشتهاند. ۱۱درصد از آنها روزانه چیپس و پفک مصرف میکنند و فقط ۶۰درصد دختران و پسران فقط حداقل یکوعده میوه درروز میل میکنند که دلیل این موضوع بیشتر عدمِتمایل آنها و نه عدمِدسترسی بوده است». برکاتی ادامه داد: «۲۴درصد از این نوجوانان هفتهای یکبار سوسیس، کالباس و پیتزا مصرف میکنند. اقدامی برای مدیریت چنین عوامل خطری برنامهریزی شده است. طی این اقدام، در طرح تحول سلامت دو بسته پزشک و غیرپزشک نوشته شده که خدمات سلامت برای دانشآموزان و نوجوانان ازطریقِآن ارائه میشود». برکاتی درباره عملکرد مدارس مروج سلامت گفت: «مدارس مروج سلامت با کمک دفتر سلامت آموزش و پرورش با تدوین یک برنامه بینالمللی، موظف به اجرای هشت آیتم در مدارس خود هستند؛ بهاینصورت است که مشارکت اولیا و مربیان بر سلامت دانشآموزان، ارتقای فعالیت فیزیکی دانشآموزان، تغذیه مناسب دانشآموزان، ارزیابی دورهای سلامت در چهار مقطع تحصیلی، بررسی و مداخله در سلامت روان آنها، برنامه در حوزه سلامت محیط مدارس و بحث جدید سلامت کارکنان مدارس که طی تفاهم نامهای که از طریق مراکز جامع سلامت با معرفی آموزش و پرورش انجام میشود، صورت میگیرد». وی گفت: «مدارس مروج سلامت، ممیزی داخلی و خارجی میشوند. حدود ۲۰هزار مدرسه مروج سلامت از مجموع ۱۱۰هزار مدرسه داریم. این طرح از سال ۸۹ آغاز شده و در سال ۹۰، ۱۱هزار و ۶۰۰ مدرسه مروج و در دوسالقبل، ۱۹هزار مدرسه مروجه داشتهایم. باتوجهبه درجه کیفیت سلامت، این مدارس ستارهدار میشوند. نزدیک به ۱۴درصد مدارس کل کشور بهدلیلِ مروج سلامتبودن، پنجستاره هستند. الباقی مدارس ستاره کمتری دارند و باقیمانده مدارس با مدیریت در سالهای بعدی جز مدارس مروج میشود». وی گفت: «باتوجهبه بحث چاقی، ارتقای فعالیت فیزیکی در مدارس با کمک همکاران در دفاتر تربیت بدنی آموزش و پرورش و حوزه تربیت بدنی انجام میشود. این طرح ابتدا در سه دانشگاه بهصورتِ پایلوت انجام شده و درحالِحاضر ۲۲ دانشگاه این طرح را اجرا میکنند و بنا بر این است که طی دوسالِآینده یعنی تا انتهای سال ۹۸، تمام ۶۴ دانشگاه بحث فعالیت فیزیکی را انجام دهند». برکاتی بابیانِاینکه تغذیه سالم نیز از دستورالعملهای تدوینشده است، گفت: «اقلامی همچون پفک، چیپس، کالباس، سوسیس که نباید در دوران کودکی مصرف شوند؛ طی دوسالِگذشته شروع به جمعآوری از بوفههای مدارس شده است. دغدغه وزارت بهداشت درحالِحاضر چاقی و افزایش وزن دانشآموزان است. برهمیناساس، با مدیریتها و همکاری با آموزش و پرورش سعی بر کنترل و کاهش این معضل بین دانشآموزان داریم. برنامه جدی ما برای بوفههای مدارس با همکاری مرکز سلامت محیط و کار، سازمان دانشآموزی که متولی بوفههاست و دفتر سلامت آموزش و پرورش طی تفاهمنامهای که توسط وزرای بهداشت و آموزش و پرورش امضاء شده؛ انجام میشود. طبیعتاً موادی مانند کالباس و سوسیس، پفک و چیپس ممنوع است و ما نیز آنها را جز اقلام ممنوعه بوفهها اعلام کردیم و اگر گزارشی مبنیبر توزیع چنین اقلامی داشته باشیم، با آنها برخورد میکنیم».
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز بابیانِاینکه۲۰درصد دانشآموزان کشور چاق هستند، گفت: «مهمترین عامل این عارضه مصرف زیاد مواد قندی و نوشابهها و کمتحرکیست». بهگزارش ایرنا؛ زهرا عبداللهی افزود: «مصرف زیاد مواد قندی و نوشابهها علاوهبر ایجاد عارضه چاقی؛ زمینه بروز بیماریهایی مانند دیابت و کبد چرب را نیز فراهم میکند». وی اظهار داشت: «دانشآموزان در سنینی هستند که مراحل رشد خود را طی میکنند؛ پس، باید روزانه انرژی و مواد مغذی لازم اما کافی؛ نه بیشازاندازه را دریافت کنند». عبداللهی ادامه داد: «مصرف سهواحد شیر و لبنیات درروز برای تأمین کلسیم موردِنیاز رشد اسکلتی بدن دانشآموزان ضروریست و بهتر است تاحدِممکن از لبنیات کمچرب استفاده شود». بهگفته وی؛ فسفر میتواند نقش اساسی در حفظ سلامت و درمان ضعف فکری داشته باشد؛ ازاینرو، برای بهبود عملکرد مغز کودک بهخصوص در هنگام درسخواندن میتوان از خشکبار، مغز بادام، پنیر، شیر و زرده تخممرغ استفاده کرد». عبداللهی مصرف سبزیجات، صیفیجات و میوهها را بهعنوانِ میانوعده یا همراه وعدههای اصلی برای سلامت دانشآموزان ضروری دانست و افزود: «دانشآموزان باید روزی دو تا چهارواحد میوه و سهواحد سبزیجات مصرف کنند». وی مصرف این مواد را در تأمین ویتامینها و املاح موردِنیاز بدن مؤثر دانست و اضافه کرد: «مصرف حبوب نیز برای رشد دانشآموزان ضروری بوده و بهتر است غذاهایی مانند عدسپلو، ماشپلو، لوبیاپلو، عدسی و خوراک لوبیا با نان که منبع غنی از پروتئین هستند و درواقع پروتئین موردِنیاز بدن را تأمین میکنند، استفاده شود». عبداللهی بر نقش فعالیتهای جسمانی در حفظ سلامت دانشآموزان و پیشگیری از بروز چاقی تأکید و تصریح کرد: «دانشآموزان باید روزی ۶۰دقیقه فعالیت بدنی داشته باشند تا دچار چاقی نشوند. انجام حرکات بدنی علاوهبر حفظ سلامت اندامها؛ سبب تقویت قوای فکری و ذهنی میشود». وی گفت: «همچنین لازم است والدین به برنامه غذایی فرزندان خود توجه و دقت کافی داشته باشند تا آنها مبتلا به چاقی نشوند».
محمد هاشمی؛ دبیر انجمن پیشگیری و درمان چاقی ایران، از چاقی بهعنوانِ سرآغاز ابتلا به بیماریهای غیرواگیر در دانشآموزان یاد کرد و گفت: «دانشآموزان چاق در جوانی کارآیی لازم را در جامعه و زندگی اجتماعی ندارند و گرفتار بیماریهای مختلف میشوند». وی افزود: «قند و چربی خون بالا، دیابت، بیماریهای قلبی و عروقی، سرطانها و دردهای مفصلی؛ از بیمارهای متابولیکی هستند که بسیاری از کودکان و نوجوانان در بزرگسالی بهدلیلِ چاقی به این بیماریها مبتلا میشوند». هاشمی بابیانِاینکه چاقی دانشآموزان بهعنوانِ یک مشکل بهداشتی در کشور مطرح است، اظهار داشت: «این عارضه سبب میشود که کودکان و نوجوانان چاق در دهه دوم تا سوم زندگی خود مبتلا به دیابت شوند». وی ادامه داد: «باتوجهبه آغاز سال تحصیلی جدید، خانوادهها باید به سلامت و نوع تغذیه فرزندان خود توجه داشته باشند و سبد غذایی سالم را برای پیشگیری از چاقی در مدرسه و خانه برای آنها تهیه کنند». دبیر انجمن پیشگیری و درمان چاقی ایران افزود: «بهطورِکلی درصد بالایی از اقشار مختلف جامعه دچار چاقی هستند و باید برای رفع آن بهعنوانِ عامل خطرزا برای بروز بیماریها و آسیب به سلامت جسم و روان درنظر گرفت».
براساسِ گزارش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، شیوع اضافهوزن و چاقی در ۷۳ کشور جهان طی سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۵ دوبرابر و عوارض فاجعهبار آن بیشاز دومیلیارنفر، معادل ۳۰درصد افراد جهان را گرفتار کرده است و ایران نیز ازاینروند شیوع چاقی و اضافهوزن مستثناء نیست. درحالِحاضر، ۲۹میلیوننفر در ایران، دارای چاقی و اضافهوزن هستند؛ بهطوریکه در سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹) تعداد افراد چاق در ایران، معادل دومیلیوننفر بود؛ درحالیکه به ۱۱میلیوننفر در سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) رسید و ۵.۵برابر افزایش یافته. همچنین تعداد افراد دچار اضافهوزن در ایران، طی همین دوره، از پنجمیلیوننفر به ۱۸میلیوننفر افزایش یافته و بیشاز ۳.۵برابر شده است. در ایران از سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹) تا ۲۰۱۵ (۱۳۹۴)، شیوع اضافهوزن در زنان بالغ از ۳۱.۷درصد به ۳۲.۳درصد و شیوع اضافهوزن در مردان بالغ از ۲۳.۹درصد به ۳۵.۳درصد رسیده و همچنین در همین فاصله زمانی، شیوع چاقی در زنان از ۱۶.۶درصد به ۲۴.۱درصد و شیوع چاقی در مردان از ۵.۸ به ۱۳.۸درصد افزایش یافته است. شیوع اضافهوزن در دختران زیر ۲۰سال نیز از ۶.۴درصد به ۱۰.۳درصد و شیوع اضافهوزن در پسران زیر ۲۰سال از ۴.۱درصد به ۸.۹درصد رسیده و شیوع چاقی در دختران زیر ۲۰سال، از ۱.۷درصد به ۴.۵درصد و شیوع چاقی در پسران زیر ۲۰سال از ۱.۲درصد به ۴.۳درصد افزایش یافته است.