کد خبر:
406813
| تاریخ مخابره:
1404 چهارشنبه 17 دي -
09:41
اوراسیا؛ موتور رشد جهانی در سایه بنبست جنگ اوکراین
درحالیکه جنگ اوکراین پس از نزدیک به چهارسال همچنان در بنبست نظامی و سیاسی باقی مانده، همزمان در آسیایمرکزی و قفقاز جنوبی روندی تازه از آشتی منطقهای، اتصال اقتصادی و گسترش همکاری چندجانبه درحالشکلگیری است که معادلات ژئوپلیتیک اوراسیا را دگرگون میکند. بهگزارش عیسی عطاپور (ایرنا)؛ بحران اوکراین سهسال و ۱۰ماه است که ادامه دارد و تابهامروز هیچ تغییر تعیینکنندهای در میدان نبرد رخ نداده است؛ درحالیکه روسیه اکنون از برتری خاصی برخوردار است.
درخلال وعدههای آتشبس پراکنده و خصومتهای طولانی، روسیه و اوکراین هر دو مذاکراتی را با هدف پایاندادن به درگیری انجام دادند اما هیچکدام به توقف دائمی جنگ منجر نشد. سه دور مذاکرات مستقیم از ماه مه تا ژوئیه (اردیبهشت تا تیر) بین مسکو و کییف که اولیندور از مذاکرات پس از تعلیق در مارس ۲۰۲۲ بود، با وجود نتایج محدود ازجمله تبادل زندانیان و بازگرداندن اجساد سربازان کشتهشده، هیچ پیشرفت قابلتوجهی نداشت. ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه و دونالد ترامپ همتای آمریکایی او، در ۱۵ اوت (۲۴ مرداد) در ایالت آلاسکای آمریکا دیدار کردند، بدوناینکه به هیچ توافق مشخصی دست یابند، درحالیکه اوکراین، بههمراه دیگر کشورهای اروپایی، نگرانی خود را درمورد بهحاشیهراندهشدن مذاکرات ابراز کردند. ایالاتمتحده در ماه نوامبر (آبان) طرحی ۲۸ مادهای پیشنهاد کرد که بعداً توسط اوکراین و کشورهای اروپایی اصلاح شد، اما همچنان نتوانست موافقت کامل روسیه را بهدست آورد؛ و نشست ماه دسامبر (آذر) ایالاتمتحده، اروپا، روسیه و اوکراین در میامی، فلوریدا، هیچ پیشرفت قابلتوجهی نداشت. تحلیلگران خاطرنشان کردند که باتوجهبه اختلافات عمیق باقیمانده بر سر مسائلی مانند اختلافات ارضی، تضمینهای امنیتی برای اوکراین، ترتیبات حفظ صلح و نحوه مدیریت داراییهای روسیه، چشمانداز حلوفصل این درگیری همچنان نامشخص است. در میدان نبرد، نیروهای روسی تاکنون کنترل بیش از ۳۰۰ منطقه مسکونی ازجمله مرکز لجستیک استراتژیک کراسنوارمیسک (پوکروفسک) که اخیراً تصرف شده است را بهدست گرفتند، درحالیکه نیروهای اوکراینی به مقابله با پیشرفتهای روسیه در بخشهایی از مناطق سومی، خارکف، دونتسک و ژاپوریژیا ادامه دادهاند و حملات توپخانهای و پهپادی مکرری را به چندین منطقه در غرب روسیه انجام دادهاند باایناوصاف، وضعیت میدان نبرد برای اوکراین بهطور فزایندهای چالشبرانگیز شده است. هان لو معاون مدیر دپارتمان مطالعات اروپا-آسیایمرکزی در موسسه مطالعات بینالملل چین، گفت: «باتوجهبه عدم اصلاحات اساسی در مفاهیم امنیتی و تصمیمات استراتژیک همه طرفهای درگیر، هیچ راهحلی برای بحران اوکراین وجود نخواهد داشت». هان افزود: «ترامپ فقط برای موفقیت سیاسی خود در انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ آمریکا، حداکثر فشار را بر اوکراین اعمال خواهد کرد، زیرا او دیگر هیچ اهرم فشاری علیه روسیه ندارد». دراینمیان در آسیایمرکزی شاهد پیشرفت محسوسی در آشتی و هماهنگی منطقهای هستیم تحول برجستهای در ماه مارس رخ داد، زمانیکه روسای جمهور تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان معاهدهای را امضا کردند که محل اتصال سهگانه مرزهای ملی آنها را مشخص و بهطور قانونی فرآیند تعیین حدود مرزی بین کشورها را تکمیل میکرد. حلوفصل مسالمتآمیز مسائل مرزی ازطریق مشورت، نشاندهنده ظرفیت روبهرشد در آسیایمرکزی برای مدیریت مسائل حساس ازطریق گفتوگو بود. پنج رهبر آسیایمرکزی در ماه نوامبر، پیوستن جمهوری آذربایجان بهعنوان عضو مشورتی را تصویب و بااینکار، شتاب جدیدی به این چارچوب تزریق کردند و تجارت، سرمایهگذاری، روابط فرهنگی و توسعه هماهنگ را در دو منطقه حیاتی استراتژیک گسترش دادند. کشورهای آسیایمرکزی همچنین با بهرهگیری از موقعیت استراتژیک و منابع خود، جایگاه جهانی خود را ازطریق جلسات مکرر در سطحبالا و تقویت سازوکارهای گفتوگو با بازیگران اصلی جهانی ازجمله چین، روسیه، ایالاتمتحده، ژاپن و اتحادیه اروپا بهطور قابلتوجهی افزایش دادند. در قفقاز جنوبی، آذربایجان و ارمنستان گامهای تاریخی بهسوی عادیسازی روابط برداشتند و در ماه اوت (مرداد) توافق صلحی را با هدف پایاندادن به دههها درگیری مرزی امضا کردند و در ماه اکتبر (مهر) محدودیتهای ترانزیتی را لغو کردند. این چشمانداز امنیتی بهبودیافته، اتصال منطقهای را احیا کرده و ارزش استراتژیک کریدورهای حملونقلی را که چین و آسیایمرکزی را به اروپا متصل میکنند، تقویت کرده است. در سال ۲۰۲۵، کشورهای سراسر منطقه به تعمیق روابط دوستانه با چین ادامه دادند و ثبات و انرژی مثبت بیشتری را به صلح و توسعه منطقهای و جهانی تزریق کردند. روسای جمهور چین و روسیه در جشنهای یکدیگر بهمناسبت پیروزی جنگ جهانی علیه فاشیسم شرکت کردند و ضمن نشاندادن مسئولیتهای کشورهای بزرگ بهعنوان فاتحان اصلی جنگ جهانی دوم، بر عزم راسخ خود برای حفظ نتایج جنگ جهانی دوم و حفظ دیدگاه تاریخی صحیح درمورد جنگ تأکید کردند. همکاری عملی بین دو کشور پیشرفت مداومی داشت، در ۱۱ ماهاول سال ۲۰۲۵ (۲۲ دی ۱۴۰۳)، تجارت دوجانبه به ۲۰۳.۶۷ میلیارددلار آمریکا رسید که برای سهسالمتوالی از آستانه ۲۰۰ میلیارددلار فراتر رفت. پروژههای کلیدی مانند خط لوله گاز طبیعی مسیر شرقی چین-روسیه، پیشرفت عملیات ساخت پل بزرگراهها و پل راهآهن تونگجیانگ و لغو روادید بین دو کشور و برگزاری سال فرهنگی چین-روسیه با صدها رویداد متنوع، بهطور قابلتوجهی مبادلات مردمی را تقویت کرد. اعتماد متقابل سیاسی بین چین و بلاروس بیشازپیش تحکیم شد، سال علم، فناوری و نوآوری چین و بلاروس در سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵ باموفقیت بهپایان رسید و دوره ۲۰۲۶-۲۰۲۷ بهعنوان سال همکاری صنعتی تعیین شد. الکساندر لوکاشنکو رئیسجمهور بلاروس، خاطرنشان کرد که چین دومین شریک تجاری بزرگ بلاروس است و حمایت قوی از توسعه اقتصادی بلاروس را فراهم میکند. ازطرفی، آذربایجان روابط خود با چین را به یک مشارکت استراتژیک جامع ارتقا داد و همکاری در بخشهای توسعه سبز، اقتصاد دیجیتال، علوم، فناوری و هوافضا گسترش یافت، چین همچنین با ارمنستان مشارکت استراتژیک برقرار کرد و با گرجستان تفاهمنامهای برای بهپایانرساندن مذاکرات مربوط به ارتقاء توافقنامه تجارت آزاد امضا کرد. دومین اجلاس چین و آسیایمرکزی هم در ماه ژوئن در قزاقستان برگزار شد، بیش از ۱۰۰ سند همکاری بههمراه داشت که منجر به اجماع گسترده بین چین و پنج کشور آسیایمرکزی درمورد همکاری درزمینه امنیت، تجارت و توسعه و امضای پیمانی درمورد حسن همجواری ابدی شد. در سه فصل اول سال ۲۰۲۵، تجارت دوجانبه بین چین و پنج کشور آسیایمرکزی به ۸۰ میلیارددلار آمریکا نزدیک شد که نسبت به سال گذشته ۱۵.۶ درصد افزایش داشت و انتظار میرود تا پایان سال از ۱۰۰ میلیارددلار فراتر رود ضمناینکه پروژههای بزرگی مانند راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان پیشرفت قابلتوجهی داشتند. همچنین در زمینههایی مانند مواد معدنی حیاتی، تهیه هواپیما و تأمین مالی زیرساختهای کلیدی توافقاتی حاصل شد که نشاندهنده تلاشها برای ارتقای زنجیره ارزش و دستیابی به ظرفیت صنعتی و فرآوری بیشتر است و چین تعاملات مکرر را با اینکشورها در چارچوبهای چندجانبه برای گسترش همکاری حفظ کرد. در جریان اجلاس بریکس در برزیل، بلاروس، قزاقستان و ازبکستان بهعنوان کشورهای شریک به این بلوک پیوستند و در حاشیه اجلاس تیانجین سازمان همکاری شانگهای (SCO)، چین و ارمنستان چندین سند همکاری دوجانبه درزمینه نظارت بر بازار و اندازهگیری امضا کردند و چین و آذربایجان مجموعهای از توافقنامهها را درزمینه توسعه سبز و اقتصاد دیجیتال امضا کردند. بانگاهیبه آینده، قرقیزستان ریاست دورهای سازمان همکاری شانگهای را برعهده خواهد گرفت و رویدادهایی ازجمله دهمین نمایشگاه چین و روسیه و ششمین مجمع همکاری محلی چین و روسیه در چین برگزار میشود، تبادلات و همکاری بین چین و کشورهای اوراسیا به اوج جدیدی خواهد رسید و فصل جدیدی از منافع متقابل و نتایج برد-برد را رقم خواهد زد.