گامهای استوار ایران و روسیه برای همکاری همهجانبه
امضای معاهده مشترک جامع همکاریهای جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه، نتیجه حدود سهسال پیگیری، مکاتبات و رفتوآمدهای مقامات دو کشور است. بهگزارش سید احمد نجفی (ایرنا)؛ این معاهده بعدازظهر جمعه ۲۸؛ دیماه ۱۴۰۳ در آیینی با حضور مسعود پزشکیان (رئیسجمهوری اسلامی ایران) و ولادیمیر پوتین (رئیسجمهوری فدراسیون روسیه) در کاخ کرملینِ مسکو امضا شد.
پیشازاین، جمعی از مقامات دو کشور باتأکیدبر اهمیت سفر رئیسجمهوری اسلامی ایران به روسیه و دستورکار مذاکرات دوجانبه بهویژه در حوزههای انرژی و حملونقل، امضای سند معاهده مشترک جامع همکاریهای تهران و مسکو را بهعنوان مهمترین بخش و دستاورد این سفر دانسته و به بخشهایی از مفاد آن اشاره کردهاند. بهگفته اسماعیل بقایی؛ سخنگوی وزارت امور خارجه، معاهده مشترک جامع همکاریهای ایران و روسیه متن بهروزشده موافقتنامهایست که تهران از اواخر دهه ۱۳۷۰ با مسکو منعقد کرده است؛ موافقتنامه اساس روابط متقابل و اصول همکاری بین جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه از سال ۱۳۸۱ برای دو طرف لازمالاجرا شد و درحالحاضر هم اجباریست؛ بنابراین سعی شد باتوجهبه تحولات باتوجهبه گسترش روابط دو کشور، با تفصیل و جزئیات بیشتری موافقتنامه جدید تنظیم شود. بهگفته سخنگوی وزارت امور خارجه؛ سند جدید از اوایل تابستان ۱۴۰۳ به تأیید دو کشور رسیده و طرفین منتظر زمان مناسب برای امضای دو سند توسط دو رئیسجمهوری بودند. ایران و روسیه طی سهدهه همکاری را در همه حوزهها گسترش دادند و باتوجهبه مقتضیات زمانی و سطح و گستره روابط نیاز بود که سند قبلی را روزآمد کنیم. این سندی دوجانبه و برای تقویت مناسبات و روابط دوجانبه بین ایران و روسیه است. ازسویدیگر، خبرگزاری اسپوتنیک در گزارشی از روند انگیزهبخشی مقامات دو کشور برای تدوین سند جدید نوشت: در ژوئیه ۲۰۲۰، سرگئی لاوروف (وزیر امور خارجه روسیه) پس از مذاکره با محمدجواد ظریف (وزیر امور خارجه وقت ایران) به توافق دو کشور بر سر سند جدیدی که منعکسکننده تغییرات بنیادین رخداده در جهان است، اشاره کرد. اینامر در مذاکرات آیتالله سید ابراهیم رئیسی (رئیسجمهوری شهید ایران) و ولادیمیر پوتین (رئیسجمهوری روسیه) پیگیری شد و درنهایت، پیشنویس معاهده جدید را طرف ایرانی تهیه و به طرف روسی ارائه کرد و پسازآن، برای اصلاحات طرفین چندبار ردوبدل شد. عباس عراقچی؛ وزیر امور خارجه پیشتر در یادداشتی برای مجموعه رسانهای «راسیا سیوودنیا» (روسیه امروز) خاطرنشان کرد: امضای قرارداد ۲۰ساله ایران و روسیه تنها یک سند سیاسی نیست بلکه نقشهراه آینده است. بنا بر اعلام وزیر امور خارجه ایران؛ این معاهده، تمام جنبههای همکاری دو کشور را پوشش میدهد و به سه حوزه اصلی: همکاری اقتصادی، همکاری علمی و فناوری و همکاری در حوزه فرهنگ و گردشگری توجه ویژهای دارد. عراقچی توضیح داد: اولینمورد همکاری اقتصادی، ایجاد روابط قویتر است. اقتصاد نیروی محرکه هر روابط بینالمللیست. توافق جامع تأکید ویژهای بر تقویت روابط اقتصادی بین دو کشور دارد؛ کریدور شمال-جنوب: اینپروژه بزرگ حملونقل ایران را به روسیه و از آنجا به اروپا و آسیا متصل میکند. با تکمیل کریدور، مسیر تجاری بین دو کشور کوتاهتر و هزینهها کاهش مییابد. تجارت و سرمایهگذاری: پارسال تجارت ایران و روسیه ۱۵درصد رشد داشت و توافق جدید اینروند را بیشازپیش تسریع خواهد کرد. دستورکار همکاری شامل توسعه بازارهای مشترک تا سرمایهگذاری در پروژههای زیربناییست. دوم فناوری و علم است. هم ایران و هم روسیه پتانسیل تحقیقات علمی گستردهای دارند. توافقنامه مشارکت جامع بستری را برای اشتراک دانش و همکاری در زمینههایی مانند فناوری نانو، هوافضا، هوش مصنوعی و علومپزشکی فراهم میکند. همکاری نهتنها در سطح دولت؛ بلکه بین دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی دو کشور گسترش خواهد یافت؛ و سوم فرهنگ و گردشگریست: تقویت روابط بشردوستانه. یکی از جنبههای نادیدهگرفتهشده روابط بینالملل، اهمیت مبادلات فرهنگیست. این توافقنامه سفر گردشگران را تسهیل و برنامههای فرهنگی مشترک ایجاد میکند و به دو کشور امکان میدهد یکدیگر را بهتر درک کنند. بهگفته عراقچی؛ ایران و روسیه با مشارکت فعال در سازمانهایی مانند سازمان همکاری شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، مدل جدیدی از همکاریهای منطقهای و جهانی را تعریف میکنند. این سازمانها بهنمایندگیاز قدرتهای نوظهور و مخالفان نظم تکقطبی، بستری برای همافزایی و هماهنگی بیشتر ایران و روسیه ایجاد میکنند. سرگئی لاوروف؛ وزیر امور خارجه روسیه نیز درپاسخبه پرسش خبرنگار ایرنا در کنفرانس مطبوعاتی سالانه تأکید کرد: معاهده مشترک جامع تهران و مسکو علیه هیچ کشور دیگری نیست؛ بلکه هدف آن تضمین امنیت دو کشور است. لاوروف خاطرنشان کرد: این معاهده با هدف شتاببخشی به توسعه مبادلات اقتصادی، حل مسائل اجتماعی در مناسبات دوجانبه و اطمینان از قابلیت دفاعی قابلاعتماد امضا خواهد شد. دراینپیوند، کاظم جلالی؛ سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه به ایرنا گفت: معاهده مشترک جامع همکاریهای دو کشور که شامل یک مقدمه و ۴۷ ماده است؛ همه حوزههای مناسبات دوجانبه را دربرمیگیرد و در نگارش آن، توازن و حفظ استقلال و احترام به تمامیت ارضی کشور موردتوجه بوده. سفیر ایران در روسیه بهایننکته هم اشاره کرد که این سند همه جوانب حوزههای روابط دوجانبه را دربرمیگیرد؛ ازجمله روابط سیاسی، اینکه در ساختار قدرت، دیدگاههایمان چگونه است و چگونه باید حرکت کنیم. در مجامع بینالمللی، چگونه باید حرکت داشته باشیم. تا برسد به حوزه اقتصادی و اینکه همکاریهای استانی، انجام پروژهها و همکاریها در قالب دو و چندجانبه چگونه باید باشد. جلالی ادامه داد: باتوجهبهاینکه ایران و روسیه دارای منابع انرژیاند، همکاری دو کشور در حوزههای تجارت بینالمللی و انرژی نیز پیشبینی شده است. این دیپلمات کشور بابیاناینکه همکاری در حوزه فناوری بهویژه فناوریهای نوین، امنیت اطلاعات و سایبری نیز در معاهده مشترک جامع ایران و روسیه آمده گفت: همکاری در بخش انرژی صلحآمیز هستهای، نیز مسائل دفاعی و نظامی و همکاری درمبارزهبا تروریسم، مسائل محیطزیست و دریای خزر، مقابله با پولشویی و جرائم سازمانیافته، برخی از مفاد این موافقتنامه را تشکیل میدهند. بهگفته وی؛ در ماده 3 این معاهده، موضوع احترام به تمامیت ارضی، گنجانده شده. دراینپیوند، دیمیتری پسکوف؛ سخنگوی کرملین به ایرنا گفت: معاهده مشترک جامع فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران، خواستههای مردم این دو کشور دوست و همسایه را محقق میکند و روابط دو کشور را به سطح مشارکت راهبردی ارتقا میدهد. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت جمهوری اسلامی ایران نیز درگفتوگوبا خبرگزاری روسی اسپوتنیک ابراز امیدواری کرد که علاوهبر امضای این سند جامع، همکاریهای دو کشور در کریدور شمال-جنوب و طرح انتقال گاز روسیه به ایران نیز با سرعت مطلوبی پیش رود. معاهده مشترک جامع ایران و روسیه پس از امضا توسط رؤسای جمهوری دو کشور برای اجراییشدن باید به تصویب مجالس دو کشور برسد. آنگونه که سفیر ایران در مسکو اعلام کرده؛ این سند، محرمانه نیست و در زمان مناسب که دولت، آنرا در قالب لایحه به مجلس شورای اسلامی تقدیم کند، متن آن از کسی پوشیده نخواهد ماند. دراینپیوند، لئونید اسلوتسکی؛ رئیس کمیته امور بینالملل دوما (پارلمان) روسیه بابیاناینکه معاهده مشترک جامع همکاریهای اینکشور و جمهوری اسلامی، نقشهراهی برای توسعه مناسبات دوجانبه است، در گفتوگوی اختصاصی به ایرنا گفت: با امضای این سند، توجه دو کشور به توسعه همکاری اقتصادی ازجمله حوزههای حملونقل، انرژی و فناوری متمرکز خواهد شد. بهگفته وی؛ معاهده مشترک جامع راهبردی روسیه و ایران گام مهم هم در چارچوب روابط دوجانبه و هم در دستورکار منطقهای و جهان؛ ازجمله در مسائل امنیتی و همکاری متوازن خواهد بود. وی خاطرنشان کرد: روسیه و ایران هردو با هژمونی آمریکا، جهان تکقطبی، تلاش غرب جمعی برای دیکته سیاستها به دیگران، تحریمهای غیرقانونی و دخالت در امور داخلی سایر کشورها مخالف هستند؛ همکاری روسیه و ایران ریشههای بسیار عمیقی دارد و میتواند بهعنوان نمونه واقعی از یک شراکت مبتنیبر احترام متقابل از آن یاد کرد. دکتر مسعود پزشکیان؛ رئیسجمهوری کشورمان روز جمعه ۲۸ دیماه ۱۴۰۳ با هدف گسترش روابط دوجانبه و نیز امضای معاهده مشترک جامع راهبردی میان تهران و مسکو به روسیه سفر کرد. وی در پایان سفر دوروزه خود به تاجیکستان، روز جمعه وارد مسکو شد. پزشکیان علاوهبر ملاقاتهای جداگانه با رئیسجمهوری و نخستوزیر روسیه در جمع تجار و صنعتگران روس نیز حضور یافت و با آنان گفتوگو کرد. دیدار روز جمعه پوتین و پزشکیان، سومین دیدار رؤسای جمهوری دو کشور از ابتدای دولت چهاردهم محسوب میشود. آنها نخستینبار در حاشیه یک اجلاس بینالمللی در عشقآباد ترکمنستان و برای دومینبار در حاشیه اجلاس سران گروه بریکس در کازان با یکدیگر دیدار و گفتوگو کرده بودند. وزیران امور خارجه، امور اقتصادی و دارایی، راهوشهرسازی، نفت، جهاد کشاورزی، رئیس سازمان انرژی اتمی، رئیسکل بانک مرکزی، معاون امور بینالملل وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و برخیدیگر از دولتمردان و نیز مهدی؛ طغیانی عضو «گروه دوستی پارلمانی ایران و روسیه» رئیسجمهوری را دراینسفر همراهی کردند.