زنان و موسیقی؛ هم‌نوایی احساس و تلاش در مسیر هنر

نقش و جایگاه هنر به‌ویژه موسیقی در زندگی اجتماعی افراد، نقشی مهم و قابل‌اعتناست. موسیقی در عصر آهن و زندگی صنعتی امروز، درمان آلام روحی و آشفتگی‌های روانی و ذهنی بشر پرمشغله و پرکار است. شنیدن و نواختن موسیقی بر کیفیت زندگی تأثیرات شگرفی دارد و دراین‌میان حضور بانوان در عرصه موسیقی، به غنای بستر فرهنگی و معنوی جامعه و تلطیف موسیقی کمک شایانی می‌کند. راضیه شیخ؛ استاد دانشگاه، مدرس موسیقی و یکی از فعالان برجسته موسیقی بانوان در گلستان، درباره جایگاه زنان در موسیقی می‌گوید: موسیقی، یکی از زیباترین زبان‌های جهان است؛ زبانی که بدون نیاز به کلمات، احساسات را منتقل می‌کند. این هنر، طی قرن‌ها با نقش‌آفرینی‌های متنوع زنان و مردان، شکل گرفته و تکامل یافته است. دراین‌مسیر طولانی و سرشار از عشق، بانوان همواره نقشی مهم و اثرگذار ایفا کرده‌اند. هرچند در بسیاری از دوره‌های تاریخی شرایط برای زنان دشوار بوده و گاه به آن‌ها اجازه فعالیت آزادانه در عرصه موسیقی داده نمی‌شده؛ اما علاقه و استعداد آنان موجب شده تا راه خود را پیدا کرده و بدرخشند. این استاد دانشگاه درباره نحوه ورودش به دنیای موسیقی گفت: «درابتدا، علاقه بسیاری به ساز قانون داشتم؛ صدای ظریف و دل‌انگیزش روح من را نوازش می‌داد؛ اما به‌دلایل شخصی، دف را انتخاب کردم. سازی ساده‌تر اما پر از رمزوراز. دف با من سخن می‌گفت، گریه می‌کرد و می‌خندید و هربارکه آن‌را می‌نوازم، گویی با جهان یکی می‌شوم. برای من دف تنها یک ساز نیست؛ بلکه همراز و پناهگاهی است که در هر ضربه‌اش تپش‌های قلب من جاری می‌شود. تجربه بنده در امر موسیقی نمونه‌ای روشن از تلاش و پشتکار بانوان در عرصه موسیقی‌ست که با وجود محدودیت‌ها و چالش‌ها، پا پس نگذاشتیم و امروز هم به آموزش جوانان و نوجوانان مشغولم». وی درخصوص اثرات حضور بانوان در عرصه نوازندگی معتقد است: «نوازندگی یکی از حوزه‌هایی‌ست که حضور زنان در آن به‌وضوح مشهود است. بسیاری از بانوان نه‌تنها به نوازندگی پرداخته‌اند؛ بلکه به آهنگسازی، رهبری گروه‌های موسیقی و حتی ایجاد سبک‌های جدید نیز موفق شده‌اند. در کشور ما نیز، علی‌رغم چالش‌ها و سختی‌ها، زنان بسیاری توانسته‌اند بدرخشند و آثار زیبایی خلق کنند. از گذشته‌های دور، نام‌هایی مانند قمرالملوک وزیری و روح‌انگیز به‌عنوان پیشگامان موسیقی شناخته می‌شوند و هنرمندانی همچون پری زنگنه و بسیاری‌دیگر این‌مسیر را ادامه داده‌اند». این استاد دانشگاه حضور زنان را باعث تلطیف فضای موسیقی می‌داند و دراین‌باره گفت: «یکی از ویژگی‌های برجسته نوازندگی زنان، احساسی‌ست که به موسیقی می‌بخشند. وقتی یک زن ساز می‌نوازد، عمق احساساتش در صدای ساز شنیده می‌شود. این موجب می‌شود رنگ‌وبوی موسیقی زنانه با سایر اشکال موسیقی متفاوت باشد و تنوع بیشتری به دنیای هنر بیفزاید». شیخ درباره شرایط فعلی موسیقی افزود: «خوشبختانه در روزگار کنونی شرایط برای دختران به‌مراتب بهتر شده است. دسترسی به کلاس‌های موسیقی راحت‌تر شده و خانواده‌ها به‌طور فزاینده‌ای از فعالیت‌های موسیقایی فرزندان خود حمایت می‌کنند. به‌همین‌دلیل، تعداد دخترانی‌که به نوازندگی سازهای مختلف می‌پردازند، روزبه‌روز درحال‌افزایش است. از پیانو و ویولن گرفته تا گیتار و سازهای کوبه‌ای، زنان در همه عرصه‌ها فعال هستند. در گروه‌های موسیقی نیز حضور زنان در سبک‌های سنتی، کلاسیک و حتی سبک‌های مدرن مانند جَز و راک به‌وضوح دیده می‌شود. بااین‌حال، همچنان چالش‌هایی وجود دارد. گاهی فرصت‌های برابر با مردان برای زنان فراهم نمی‌شود یا حمایت کافی از نوازندگان زن صورت نمی‌گیرد؛ اما حقیقت این‌است‌که هرچقدر جامعه، خانواده‌ها و مسئولین فرهنگی بیشتر از زنان حمایت کنند، راه موفقیت برای آن‌ها هموارتر خواهد شد». این مدرس موسیقی رسیدن به آرزوهای دنیای موسیقی را غیرممکن ندانست و گفت: «نوازندگان زن تنها در عرصه هنر تأثیر نمی‌گذارند؛ آن‌ها به‌عنوان الگو برای دیگر دختران عمل می‌کنند. عشق و پشتکار آنان به دیگر دختران نشان می‌دهد که با وجود تمام دشواری‌ها، رسیدن به آرزوها ممکن است. موسیقی یک زبان جهانی‌ست و هرچه حضور زنان در آن بیشتر باشد، دنیا به مکان زیباتر و مهربان‌تری تبدیل خواهد شد. درنهایت باید گفت که موسیقی بدون حضور زنان ناقص خواهد بود. بانوان با استعداد و علاقه خود به این هنر عمق و زیبایی بیشتری می‌بخشند. اگر حمایت بیشتری از آنان صورت گیرد، بی‌‌تردید آینده موسیقی درخشان‌تر خواهد شد».