وزیر امور خارجه عنوان کرد؛
مسائل محتوایی؛ مانع اصلی در مذاکره با آمریکا
وزیر امور خارجه بااشارهبهاینکه جمهوری اسلامی ایران درطول یکسالگذشته، هم از مذاکرات پیشین و هم از جنگی که رخ داد، درسهای بسیار آموخته است؛ گفت: «بادرنظرداشتن همه آنچه در گذشته اتفاق افتاده، وارد مذاکرات شدهایم. جلسه اول، بهاعتقاد من، بیشازهرچیز جنبه آزمایشی داشت». «سید عباس عراقچی» در نشست خبری حاشیه اولین «کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی» در مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه به تشریح آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی پرداخت و به سؤالات خبرنگاران پاسخ داد.
سید عباس عراقچی درخصوص موضوع موردمذاکره میان ایران و ایالاتمتحده گفت: مذاکرات صرفاً در موضوع هستهای انجام شد و اگر قرار باشد در آینده ادامه یابد، بازهم بههمینشکل خواهد بود. نتایج مذاکرات روز جمعه درحالبررسی است و تصمیمگیری درباره ادامه آن اتخاذ خواهد شد. رویکرد کلی هر دو کشور در پایان مذاکرات جمعه، مبنیبر ادامه مذاکرات بود، اما درنهایت، اینموضوع بستگی به جمعبندیهایی دارد که در دو پایتخت اتخاذ خواهد شد. بهگزارش ایرنا؛ وزیر خارجه درپاسخبهاینکه «پس از پایان دور جدید مذاکرات هستهای با آمریکا در مسقط، تعابیر مطرحشده ازسوی شما و سخنگوی وزارت امور خارجه این برداشت را در افکارعمومی ایجاد کرده که این مذاکرات شباهتهایی با پنج دور گفتوگوهای پیشین دارد که به جنگ منتهی شد؛ موضوعی که نگرانی درباره نبود اراده جدی آمریکا برای دستیابی به توافق را تقویت کرده است. باتوجهبه محدودبودن اطلاعات منتشرشده، لطفاً توضیح دهید ابتکارها و پیشنهادهای ایران؛ ازجمله آنچه از مسیر عمان مطرح شده چه بوده و رویکرد جمهوری اسلامی ایران درایندور چه تفاوتی با دورههای گذشته دارد؟ آیا ابتکارهای ایران اینبار ماهیت متفاوتی دارد؟» گفت: تنها شباهت ایندور از مذاکرات با دورههای قبل شکل آناستکه غیرمستقیم است و با میانجیگری وزیر خارجه عمان است و شباهت دیگری نیز دراینمقطع وجود دارد ایناستکه ما اینبارهم صرفاً درباره موضوع هستهای مذاکره میکنیم، اما از جهات دیگر، بهنظر من تفاوتهای اساسی وجود دارد. وی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران درطول یکسالگذشته، هم از مذاکرات پیشین و هم از جنگی که رخ داد، درسهای بسیارزیادی آموخته است؛ هم در حوزه سیاسی و هم در حوزه دیپلماسی. ما بادرنظرداشتن همه آنچه در گذشته اتفاق افتاده، وارد این مذاکرات شدهایم. جلسه اول، بهاعتقاد من، بیشازهرچیز جنبه آزمایشی داشت؛ اینکه تاچهاندازه میتوان به طرف مقابل اعتماد کرد و میزان جدیت آنها برای رسیدن به یک راهحل مذاکرهای تاچهحد است. طرف مقابل ما نیز مدعی بود که آنها هم درحالارزیابی میزان جدیت ما هستند. من فکر میکنم اگر جمعبندی ما اینباشدکه در طرف مقابل جدیت وجود دارد، مذاکرات ادامه پیدا خواهد کرد. عراقچی افزود: نشانههایی وجود دارد که حاکی از این جدیت است و درعینحال، نشانههایی نیز دیده میشود که این جدیت را کمرنگ میکند. ادامه برخی تحریمها و برخی تحرکات در حوزه نظامی، بهطورطبیعی تردیدهایی را درباره میزان جدیت و آمادگی طرف مقابل ایجاد میکند. همه این نشانهها را درکناریکدیگر رصد و ارزیابی خواهیم کرد و طبق این جمعبندی، درباره ادامه مسیر مذاکرات تصمیم خواهیم گرفت. وزیر خارجه درخصوص نحوه مذاکره با هیئت آمریکایی گفت: در همه ادوار گذشته، مذاکرات بهصورت غیرمستقیم انجام میشد، اما بههرحال، در هنگام ورود یا خروج هیئتها، طرفین با یکدیگر روبهرو میشدند؛ اینامر چیز عجیبی نیست. بارها گفتهایم که این یک رویه رایج در رعایت نزاکتهای دیپلماتیک است. وی افزود: بارها تأکید کردهام که شکل مذاکره چندان مهم نیست؛ آنچه اهمیت دارد، محتوای مذاکره است. مذاکرات غیرمستقیم اصلاً امر عجیبوغریبی نیست و در روابط بینالملل بسیار رایج است. بهدلایل مختلف، دو کشور ممکن است نخواهند باهم صحبت کنند یا حاضر نباشند روبهرو شوند؛ این میتواند بهدلایل تاریخی، دلایل سیاسی یا حتی بهدنبال پایان جنگ باشد. بههمیندلیل، فلسفه میانجیگری در روابط بینالملل شکل گرفته. نمونه روشن آن، مذاکرات روسیه و اوکراین است که با حضور آمریکا درحالانجام است و بهصورت غیرمستقیم آغاز شد؛ یعنی خود آمریکا نیز بهعنوان واسطه، این گفتگوهای غیرمستقیم را تسهیل کرد. نمونههای بسیار دیگری نیز در روابط بینالملل وجود دارد و این رویه کاملاً جاری است. رئیس دستگاه دیپلماسی گفت: اینشیوه مذاکرات مانعی برای رسیدن به توافق ایجاد نمیکند؛ موانع واقعی، مسائل محتواییاند؛ مانند زیادهخواهیها، ادعاهای غیرمنطقی و خواستههای غیرواقعی. نکته مهم، رویکرد طرف آمریکایی است. اگر اینرویکرد براساس منافع متقابل، محترمانه، عادلانه و منصفانه باشد، بهنظر من امکان رسیدن به توافق وجود دارد، چه مذاکرات مستقیم باشد و چه غیرمستقیم. وزیر امور خارجه درباره زمان و مکان مذاکرات بعدی و اینکه گمانهزنیهایی وجود دارد مبنیبر اینکه ممکن است محل مذاکرات تغییر کند و ایران در حوزه هستهای چه طرحی روی میز گذاشته است، گفت: درمورد جزئیات، امکان صحبت وجود ندارد، اما کلیت موضوع روشن است. بههرحال، یکسری اقدامات اعتمادساز در برنامه هستهای ازسوی ما امکانپذیر است و درمقابل، رفع تحریمها باید صورت بگیرد. مجموعه اقداماتی وجود دارد که ما میتوانیم انجام دهیم و درمقابل، مجموعه اقداماتی که آنها میتوانند انجام دهند. طبیعتاً اینموارد نیازمند مذاکره است و جزئیات آن درطول مذاکرات مشخص خواهد شد. وی ادامه داد: زمان و مکان جلسه بعدی در مشورتهایی که توسط وزیر محترم امور خارجه عمان انجام میشود، تعیین خواهد شد. ممکن است محل مذاکرات تغییر کند، همانگونه که در دور قبلی نیز دوبار به محل دیگری منتقل شد. شکل مذاکره، ازنظر ما، کماکان غیرمستقیم است و زمان و مکان آن در رایزنیهای دیپلماتیک مشخص خواهد شد. سید عباس عراقچی درپاسخبهاینکه نظر کشورهای منطقه درخصوص دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا چیست، گفت: یکی از تفاوتهای جدی و مهم مذاکرات ایندوره ما با طرف آمریکایی نسبت به مذاکرات سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ که به توافق برجام منجر شد، حضور جدی منطقه است. تأکید میکنم که منظور از حضور جدی، دخالت یا حضور مستقیم در مذاکرات نیست، بلکه بهمعنای رایزنیهای مستمر با کشورهای منطقه است. در دوره گذشته، اگرچه اروپاییها حضور داشتند، اینبار کشورهای منطقه هستند که با آنها رایزنی میکنیم، آنها را توجیه میکنیم و خود نیز درصدد کمک هستند. ما به حسننیت و تلاشهای صادقانه آنها احترام میگذاریم و واقعاً بهنظر من، نقش آنها در کاهش تنشها، جلوگیری از اقدامات حاد و ترغیب طرفین به مذاکره بسیارمؤثر بوده است. عراقچی افزود: همانطورکه در اخبار مشاهده کردید، پیش از آغاز دوره اخیر مذاکرات، هفت رئیسجمهور منطقه با جناب دکتر پزشکان تماس گرفتند و درخصوص مذاکرات صحبت کرده، پیشنهاد دادند و درخواست کردند که ایران پاسخ مثبت بدهد. اینکشورها شامل ترکیه، پاکستان، عربستان، امارات، قطر، مصر و آذربایجان بودند. من نیز تماسهای تلفنی متعددی با وزرای خارجه منطقه داشتم و همچنان خواهیم داشت. رئیس دستگاه دیپلماسی ادامه داد: فکر میکنم این حرکت منطقهای و جلب اعتماد منطقه نسبت به نتایج مذاکرات ایران و آمریکا و توافق حاصل، میتواند احتمال استمرار هرگونه توافق را افزایش دهد؛ هرچندکه نمیتواند آنرا تضمین کند. وقتی به دوحه سفر کردم (بهدعوت مجمع الجزیره برای سخنرانی افتتاحیه) فرصت مناسبی بود تا با وزیر خارجه و نخستوزیر قطر دیدار داشته باشم. این دیدار بسیارمثبت و سازنده بود. حضور منطقه برای حمایت از مذاکرات، حضور بسیارخوبی بوده و ما به مشورتهای منطقه ادامه خواهیم داد. عراقچی خاطرنشان کرد: همزمان، مشورتهای خود را با چین و روسیه نیز ادامه میدهیم. چین و روسیه دو کشور دوست و شریک راهبردی ما هستند. معاون من نیز اخیراً با سفرای چین و روسیه ملاقات کرد و آنها را در جریان جزئیات و روند مذاکرات قرار دادیم و همچنان به مشورت با آنها ادامه خواهیم داد. وزیر امور خارجه درپاسخبهاینکه «رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده است که اگر ایران در دوره قبل شروط فعلی آنها را میپذیرفت، جنگی رخ نمیداد. سؤال ایناستکه این شروط چه بوده است» گفت: مهمترین و محوریترین نکته در مذاکرات گذشته، اصرار طرف مقابل بر «غنیسازی صفر» بود؛ موضوعی که بههیچوجه ازسوی ما قابلپذیرش نبود. ما این مواضع کشور را بهصورت قاطع بیان کردهایم و همچنان نیز در همین جلسه بر آن تأکید کردیم. وی ادامه داد: مردم ایران برای داشتن و برخورداری از فناوری پیچیده غنیسازی ـ که محصول دانشمندان ایرانی است ـ حقی غیرقابلانکار دارد. این فناوری چیزی نیست که از خارج وارد کرده باشیم تا بتوان گفت امروز از آن صرفنظر میکنیم و فردا دوباره آنرا وارد خواهیم کرد؛ بلکه دستاورد علمی بسیاربزرگ است که دانشمندان ایرانی به آن دست یافته و بااتکابه توان داخلی ایجاد شده است.