یادداشت
پساب شهری از تهدیدی همیشه جاری تا فرصتی پایدا
الهام باویه*
آب بهعنوان یکی از منابع حیاتی، امروزه بهدلیل تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و آلودگیهای فزاینده با تهدیدات جدی روبهروست. دراینمیان، یکی از راهبردهای اساسی برای غلبه بر چالشهای آبی، توجه به منابع جایگزین و استفاده بهینه از پسابهای تصفیهشده است زیرا بحران آب در ایران تنها به خشکسالی محدود نمیشود بلکه یکی از چالشهای پنهان و مستمر کلانشهرها برخیدیگر از مراکز جمعیتی کشور، مدیریت نادرست پساب شهریست. حران آب ریشه در یک تهدید خاموش و دائمی بهنام «مدیریت نادرست پساب» دارد که نه به فصل خاصی وابسته است و نه با آمدن باران حل میشود. پساب شهری در تمام ایام سال، سلامت شهروندان و محیطزیست را هدف گرفته است. در فصل بهار، باران با فاضلاب و رواناب صنایع ترکیب میشود و آلودگی را روانه رودخانهها میکند. تابستان؛ مصرف آب بالا میرود، حجم پساب زیاد میشود و بوی تعفن و حشرات مهمان همیشگی حاشیه شهرها میشوند. پاییز؛ برگها شبکه فاضلاب را میگیرند و لایروبی پرهزینه را تحمیل میکنند؛ و در زمستان؛ سرما کارایی تصفیهخانهها را کم میکند و پساب نیمهتصفیه وارد طبیعت میشود اما پشت این چالشها یک فرصت طلایی نهفته است. پساب تصفیهشده میتواند منبعی پایدار برای آبیاری فضای سبز، تغذیه آبخوانها و صنعت باشد. در جهان، «پساب» را نه پسماند بلکه «آبِ بازیافتی» مینامند. در بیشتر کشورها پساب را از آب تصفیهشده فاضلاب بهدست میآورند که برای مصارف زیادی مثل آبیاری درختان استفاده میکنند. مدیریت پساب شهری تنها به کمیت و جمعآوری محدود نمیشود بلکه کیفیت و لزوم رعایت استانداردها یکی از ارکان اصلی استفاده مجدد است. مطالعات میدانی در کانالهای آب شهری (مطالعه موردی: کانال الهیه منطقه ۳ تهران) نشان داده است که آبهای سطحی و روانابها اغلب دارای آلودگی میکروبی فراتر از حد مجاز است، همچنین بار آلودگی آلی بالاتر از استاندارد هستند و نمکهای سدیمی که موجب کاهش نفوذپذیری خاک میشوند از جمله چالشهای کیفی هستند که برای استفاده در آبیاری فضای سبز نیاز به تصفیه پیشرفته دارند این یافتهها اهمیت بهکارگیری فناوری نوین تصفیه را دوچندان میکنند. درپایان سه راهکار اساسی برای مدیریت پایدار پساب توصیه میشود: ۱. توسعه و بهسازی شبکههای جمعآوری فاضلاب با هدف جداسازی آبهای سطحی از فاضلاب شهری.۲. سرمایهگذاری در فناوریهای نوین تصفیه که در دماهای مختلف کارایی داشته و امکان بازچرخانی پساب را فراهم کنند.۳. فرهنگسازی برای کاهش تولید آلاینده در مبدأ و افزایش مسئولیتپذیری شهروندان.
کارشناس اجتماعی شهرداری خرمشهر *