روایتپردازی واشنگتن برای کنترل بازار نفت
دولت ایالاتمتحده آمریکا پس از ناکامی در وادارکردن جمهوری اسلامی ایران به بازگشایی تنگه هرمز بااستفادهاز اهرم نظامی و فشار اقتصادی، باردیگر به تلاش برای خبرسازی و انتشار اطلاعات جعلی برای کنترل بازارها روی آورده است. بهگزارش شهاب شهسواری علویجه (ایرنا)؛ درشرایطیکه قیمت جهانی نفتخام طی روزهای گذشته با استمرار کارشکنی آمریکا در مسیر پایان جنگ روند افزایشی گرفته است و به بیش از ۹۱دلار در هر بشکه رسید، دولت ایالاتمتحده آمریکا به خبرسازی و انتشار اخبار و اطلاعات جعلی درمورد کنترل تنگه هرمز روی آورده تا درآستانه انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا قیمت نفتخام را در بازارهای جهانی کاهش دهد و قیمت بنزین را در آمریکا که به یکی از نقاط ضعف حزب حاکم در انتخابات تبدیل شده است، کنترل کند.
براساس آمار منتشرشده ازسوی نهادهای مستقل ارزیابی ترافیک دریایی درطول هفتههای گذشته، از زمان انسداد کامل تنگه هرمز توسط ایران بهدلیل اقدامهای نظامی آمریکا و نقض تعهدات در تفاهمنامه اسلامآباد، تردد در تنگه هرمز بسیارناچیز باقی مانده است و صرفاً از مسیر تحتکنترل ایران انجام میشود اما همزمان مقامهای دولت آمریکا در اظهارنظرهای علنی ادعاهای مختلفی را درمورد میزان عبور نفت از تنگه هرمز مطرح کردهاند که کاملاً با گزارش نهادهای مستقل ارزیابی ترافیک دریایی درتضاد است. دونالد ترامپ اخیراً در جمع خبرنگاران مدعی شد: «تعداد زیادی کشتی از تنگه هرمز عبور کردند. ما بر تنگه تسلط کامل داریم. طی چندهفتهگذشته، مقدار زیادی نفت از تنگه هرمز عبور کرده. خیلیزیاد. درواقع، همه از اینموضوع شگفتزده شدهاند». این ادعا مکمل اعدادوارقام عجیبی بود که یکهفتهقبل کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا درمورد میزان عبور نفت از تنگه هرمز بیان کرده بود. وزیر انرژی آمریکا «بهلطف تلاشهای هماهنگ ارتش ایالاتمتحده و متحدان در خلیجفارس، میانگین هفتروزه خروج نفت از تنگه هرمز درحالحاضر به نزدیک ۹میلیونبشکه در روز رسیده. ۵ تا ۷میلیونبشکه در روز اضافه که ازطریق خطوط لوله و تأسیسات صادراتی تازه ارتقا یافته از منطقه خارج میشود، مجموع جریان نفت درحالحاضر بهطورمتوسط حدود ۱۵میلیونبشکه در روز است». مت اسمیت (تحلیلگر بازار نفت در کپلر) به پایگاه خبری اویل پرایس میگوید: «تطبیقدادن فاصله میان آنچه ما در دادههای واقعی ناوبری میبینیم و آماری که مقامات آمریکایی ارائه میدهند غیرممکن است». تا پیش از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ میزان عبور نفتخام از تنگه هرمز حدود ۲۱ تا ۲۲میلیونبشکه نفتخام در روز بود که نزدیک به یکپنجم کل تجارت جهانی نفتخام جهان را تشکیل میداد. اینرقم در شرایط فعلی براساس بالاترین تخمینها در روزهاییکه عبور و مروری از تنگه هرمز از مسیر ایرانی انجام شود، به حدود ۴ تا ۵ میلیونبشکه نفتخام رسیده است. حتی نهادهای دولتی ایالاتمتحده آمریکا هم حاضر به پذیرش چنین ادعاهایی نیستند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) در گزارش دورنمای کوتاهمدت بازار انرژی خود تأکید میکند که تردد در تنگه هرمز در کوتاهمدت، دستکم تا پایان ماه اوت (ماه جاری میلادی) بهشدت محدود باقی خواهد ماند. وبسایت اویل پرایس در گزارشی با بررسی ادعای وزیر انرژی آمریکا مینویسد: «ایناحتمال وجود دارد که خدمات ردیابی شناورها، بهدلیل افزایش فعالیتهای پنهانکارانه نفتکشها، حجم صادرات فعلی خاورمیانه را دستکم گرفته باشند؛ اما بههماناندازه ایناحتمال نیز مطرح است که دولت آمریکا در حال دستزدن به رویااندیشی درباره یکی از پیامدهای جنگ در ایران باشد؛ چراکه اینهفته نشاندهنده بنبست جدیدی در مذاکرات ایران و آمریکا و ادعاهای متناقض درباره کنترل بر تنگه هرمز بود. یااینکه دولت آمریکا صرفاً تلاش میکند دوباره قیمت نفت را پایین جلوه دهد زیرا درحالیکه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر نزدیک میشود، آمریکاییها همچنان قیمتهای بالایی برای بنزین میپردازند». برت بایر (مجری فاکسنیوز؛ شبکه خبری حامی ترامپ) درواکنشبه اظهارات هفته گذشته ترامپ گفته بود: «برخلاف ادعای رئیسجمهور ترامپ مبنیبر کنترل کامل تنگه، جریان تردد کشتیها در واقعیت به یک قطرهچکان تبدیل شده. پیش از درگیریها روزانه بیش از ۱۰۰فروند شناور عبور میکردند؛ اما این آمار روز دوشنبه به ۸فروند و روز سهشنبه تنها به ۱۴فروند رسید». دراینمیان برخی رسانههای آمریکایی نیز بهشکل سازمانیافته برای حمایت از موضع دولت، همزمان با ادعاهای دولت آمریکا گزارشهای سفارشی با هدف تقویت این ایده که عبور نفت از تنگه هرمز بهشکل چشمگیری افزایش پیدا کرده و ایران کنترل خود را بر تنگه هرمز از دست داده است، منتشر کردند. سیانان در گزارشی گمراهکننده باعنوان «ایران کنترل مؤثر بر تنگه هرمز را از دست داده است» مدعی شد که براساس دادههای مؤسسه ردیابی کشتی کپلر بیش از ۸۰ درصد از مایعات نفتی عبوری از تنگه هرمز از مسیر تحتکنترل آمریکا در سواحل عمان عبور کردهاند. این گزارش که به هیچ آمار و ارقام دقیقی اشاره نمیکند، درحقیقت با یک تیتر جعلی تلاش میکند با مغالطه اینگونه وانمود کند براساس بررسیهای آماری ازدسترفتن کنترل تنگه هرمز را اثبات کرده است. سیانان ادعا میکند که این ادعا را براساس آمار مؤسسه کپلر استخراج کرده است؛ اما درادامه مینویسد که ۸۰درصد مذکور منظور تمام کشتیهایی است که از مسیر تحتکنترل آمریکا در سواحل عمان استفاده یا با ردیابهای خاموش از تنگه هرمز از مسیر نامعین عبور کردهاند. نکته عجیب استدلال سیانان اینجاست که براساس آمار کپلر، تعداد کشتیهای مشخص که از مسیر عمان عبور کرده باشند درطولهفته اخیر دقیقاً معادل صفر بوده است، پس آنچه مبنای شمارش سیانان قرار گرفته است، کشتیها با ردیابهای خاموش و مسیرهای نامعین است. هرچند ادعای ترامپ و رسانههایی مانند سیانان مبنیبر ازدسترفتن کنترل تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی ایران، هیچ رنگی از واقعیت ندارد، بااینحال بعید نیست که درطول هفتههای گذشته برخی از کشتیها توانسته باشند خطر هدفقرارگرفتن را بهجان خریده باشند و از مسیرهای تأییدنشده توسط ایران در تنگه هرمز بهسلامت عبور کرده باشند. دربهترینحالت براساس گزارش بلومبرگ؛ ممکن است که تعدادی از نفتکشهای عظیم اجارهای در تنگه هرمز، تلاش کنند با خاموشکردن ردیابهای خود بهصورت رفتوبرگشت نفت کشورهایی مانند عربستان، کویت و امارات متحده عربی را به آنسوی تنگه حمل کنند تا بهصورت کشتی به کشتی دراختیار نفتکشهایی قرار دهند که منتظر دریافت این نفت هستند. مارک ایوب (پژوهشگر و مشاور سیاست انرژی) به الجزیره میگوید: «طبق دادهها و منابع در دوهفتهگذشته، برخی کشورهای خلیجفارس ازجمله عربستان، عراق و کویت برخی محمولههای خود را ازطریق مسیر عمانی و با خاموشکردن ردیاب شناورها و انجام انتقال کشتیبهکشتی ارسال کردهاند. شناوری که میخواهد از تهدید موشکهای ایران در امان باشد، با ردیاب خاموش از مسیر عمانی حرکت میکند، محموله را بیرون تنگه به شناور دیگری منتقل میسازد و خود ناپدیدانه به بندر مبدأ برمیگردد». شمارش تعداد چنین نفتکشهای رفتوبرگشتی و میزان نفتی که جابجا کردهاند، ممکن نیست، اما تصاویر ماهوارهای از نزدیکی بنادر فجیره امارات و صحار عمان که نشاندهنده حضور نفتکشهای کوچک برای دریافت نفت از نفتکشهای عظیم است، نشان میدهد که تعداد این ترددها نباید چندان زیاد باشد. ایناقدام نیز هزینههای بسیار کلانی برای کشورهایی که این خطر را پذیرفتهاند در پی دارد و هرکدام از این نفتکشها در مسیر خطرناک عبور از تنگه هرمز ممکن است که هدف حملات قرار گیرند. بهنوشته اویل پرایس، کرایه حمل برای یک سوپرتانکر درون خلیجفارس به ۳۱میلیوندلار برای هر سفر رسیده. هزینه بیمه ریسک جنگی برای عبور سوپرتانکرها (VLCC) از ۰.۲۵درصد ارزش کشتی (۳۴۵هزاردلار) قبل از جنگ، به ۷.۵ تا ۱۰درصد (۱۰.۳ تا ۱۳.۸میلیوندلار) برای هر سفر جهش یافته. اظهارات مکرر رئیسجمهور آمریکا درمورد باز بدون تنگه هرمز، با واکنش مقامهای جمهوری اسلامی ایران مواجه شد. کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با انتشار پیامی در ایکس نوشت: «تنگه هرمز را نه با توئیت میتوان تصاحب کرد و نه با ناو هواپیمابر، نه با صدور فرمان و نه با سخنرانی انتخاباتی. ایران نه از تهدید میهراسد و نه با نمایش قدرت مرعوب میشود. یکباربرایهمیشه واقعیت را بپذیرید: تا اینجا، شکستهای راهبردی و سنگینی خوردید؛ تنگه هرمز ایرانی بوده، هست و خواهد بود». محمدباقر قالیباف (رئیس مجلس) نیز تأکید کرد تازمانیکه محاصره دریایی بنادر ایران رفع نشود، اموال بلوکهشده آزاد نشود، تحریم نفت پایان نیابد و تهدیدها و عملیات نظامی در همه جبههها متوقف نشود، تنگه باز نخواهد شد. همزمان، آژانس بینالمللی انرژی گزارش داد ذخایر جهانی نفتخام در ماه ژوئیه روزانه ۲.۲میلیونبشکه کاهش یافته و پیشبینی کسری عرضه جهانی در سهماههسوم را به ۱.۸میلیونبشکه در روز (بیش از دوبرابر تخمین قبلی) افزایش داده است. درشرایطیکه قیمت بنزین در آمریکا درآستانه انتخابات میاندورهای به یکی از چالشهای دولت ترامپ تبدیل شده و بازار جهانی نفت نیز با کاهش عرضه مواجه است، واشنگتن تلاش دارد با برجستهسازی روایتهایی درباره افزایش تردد نفتکشها و کنترل بر تنگه هرمز، تصویری متفاوت از واقعیت موجود در این آبراه ارائه کند. بااینحال، دادههای منتشرشده ازسوی مؤسسات ردیابی دریایی و حتی برآوردهای نهادهای آمریکایی نشان میدهد تردد در هرمز همچنان بهشدت محدود است. ازاینمنظر، اختلاف میان روایت سیاسی واشنگتن و دادههای میدانی، نهتنها درباره وضعیت تنگه هرمز بلکه درباره توان آمریکا برای مدیریت پیامدهای اقتصادی جنگ پرسشهای جدی ایجاد میکند.