هزارتوی آلودگی هوای ناشی از سوخت
از کیفیت سوخت و عدد اکتان گرفته تا فرسودگی ناوگان و مصرف بالای خودروها، عوامل متعددی هستند که بهگفته رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست در شکلگیری و تشدید آلودگی هوا نقش دارند؛ موضوعی که نشان میدهد حل معضل آلودگی هوا صرفاً با افزایش کیفیت یا تولید بنزین امکانپذیر نیست و نیازمند توجه همزمان به الگوی مصرف و وضعیت ناوگان حملونقل است. بهگزارش ایسنا؛ کیفیت سوخت تنها یکی از حلقههای زنجیره آلودگی هواست؛ زنجیرهای که افزایش مصرف بنزین، فرسودگی ناوگان و خودروهای پرمصرف در آن نقش دارند و بهگفته مسئولان محیطزیست، بدونتوجه همزمان به اینعوامل، بهبود کیفیت سوخت بهتنهایی نمیتواند مسئله آلودگی هوا را حل کند.
پایشهای انجامشده ازسوی دستگاههای متولی نشان میدهد بنزین توزیعی در کلانشهرها عمدتاً مطابق استاندارد یورو ۴ است اما در کنار کیفیت سوخت، موضوعاتی مانند عدد اکتان، میزان مصرف و فرسودگی ناوگان حملونقل همچنان نیازمند توجه و پیگیری است. دراینراستا، احمد طاهری (رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست) باتأکیدبر ضرورت تغییر رویکرد از افزایش تولید و تأمین بنزین بهسمت کاهش مصرف گفت: اصلاح ناوگان، توسعه حملونقل عمومی و اجرای طرحهای بهینهسازی میتواند همزمان به کاهش مصرف سوخت و کنترل انتشار آلایندهها کمک کند. وی اشاره به نقش کیفیت سوخت در آلودگی هوا گفت: براساس اعلام وزارت نفت، ظرفیت تولید بنزین یورو ۴ بهمراتب کمتر از میزان مصرف کشور است و حتی با فرض تولید بنزین با تمام ظرفیت، اینمیزان پاسخگوی نیاز کشور نیست. بااینحال، تمرکز ما بر توزیع سوخت استاندارد در کلانشهرها بوده است. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست افزود: سال گذشته در یک بازه زمانی که افزایش آلودگی هوا را در تهران شاهد بودیم، سازمان حفاظت محیطزیست گزارشی از وضعیت سوخت توزیعی در تهران و صنایع و نیروگاههای مجاور آن منتشر کرد. بهگفته وی؛ طبق پایشهای انجامشده، بنزین توزیعی در کلانشهرها عمدتاً مطابق استاندارد یورو ۴ بوده است البته پس از وقوع جنگ تحمیلی و ازدسترفتن بخشی از ظرفیت ذخیرهسازی، ممکن است اینشرایط تاحدودی تحتتأثیر قرار گرفته باشد اما تا پیشازجنگ، در تهران عمدتاً سوخت یورو ۴ توزیع میشد. طاهری بابیاناینکه پایش کیفیت سوخت توسط سازمان حفاظت محیطزیست و سازمان ملی استاندارد بهصورت دورهای انجام میشود، گفت: نتایج این پایشها در سطوح بالای کشور ازجمله کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا، هیئتدولت و نهادهای نظارتی مورد استناد و پیگیری قرار میگیرد. وی تأکید کرد: بااینحال، نباید تمرکز را صرفاً بر بنزین گذاشت چراکه سایر حاملهای انرژی ازجمله نفتگاز و نفتکوره نیز در کیفیت هوا نقش دارند. طاهری درباره موضوع استفاده از بنزین پتروشیمی و تغییر رویکرد نسبت بهاینمسئله گفت: درحالحاضر کیفیت سوخت بهصورت مستمر ازسوی سازمان ملی استاندارد و سازمان حفاظت محیطزیست پایش میشود. درمورد پارامترهایی مانند گوگرد نیز در بسیاری از شهرها توانستهایم وضعیت بنزین را تا حد فراوانی بهبود دهیم. وی ادامه داد: درمورد نفتگاز مورداستفاده ناوگان حملونقل نیز شرایط بههمینشکل است و یکیازمواردیکه همچنان بهصورت جدی درحالپیگیری آن هستیم، موضوع ترکیب بنزین با برخی فرآوردههای دیگر است. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست بااشارهبه مطرحشدن موضوع ترکیب بنزین با متانول نیز گفت: یکی از پارامترهایی که اکنون بهطورجدی موردتوجه و پیگیری سازمان قرار دارد، عدد اکتان است. عدد اکتان بنزین توزیعی در کشور در همه موارد مطابق استاندارد نیست و اینموضوع نیازمند پایش و پیگیری جدی است. طاهری درادامه بااشارهبه تأثیر عدد اکتان بر احتراق گفت: پایینبودن عدد اکتان میتواند موجب کاهش کیفیت احتراق و درنتیجه افزایش انتشار آلایندهها شود اما در موضوع بنزین لازم است دولت و حاکمیت فراتر از جزئیات کیفیت بنزین به مسئله نگاه کنند. وی افزود: باید پرسید چرا مصرف بنزین در کشور با این شیب زیاد درحالافزایش است؟ بخشی از مسئله به خودروهایی بازمیگردد که تولید میکنیم و حداقل دوبرابر استانداردهای بینالمللی سوخت مصرف میکنند. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست ادامه داد: درحالحاضر بیش از ۲۰میلیوندستگاه ناوگان فرسوده در کشور داریم که این خودروها نیز حداقل دوبرابر ناوگان مشابه خود سوخت مصرف میکنند اما از چرخه خارج نمیشوند و بسیاری از محدودیتهای قانونی که برای آنها درنظر گرفته شده، اجرا نمیشود. طاهری بااشارهبه ناوگان پرتردد شهری اظهار کرد: در ناوگانهایی مانند تاکسیها و خودروهای فعال در پلتفرمهایی مانند اسنپ و تپسی نیز شرایط و الزامات ویژهای برای کاهش مصرف سوخت و نوسازی ناوگان درنظر گرفته نشده است و همچنان بخشی از این ناوگان با خودروهای فرسوده و پرمصرف فعالیت میکنند که متناسب با مصرف بالاتر، آلودگی بیشتری تولید میکنند. وی بااشارهبه وضعیت حملونقل عمومی در تهران گفت: در شهری مانند تهران باوجوداینکه مردم تمایل زیادی به استفاده از حملونقل عمومی دارند، ظرفیت اینبخش همچنان متناسب با نیاز شهروندان نیست. مجموعه اینعوامل باعث میشود نیاز کشور به مصرف بنزین ناگزیر افزایش پیدا کند. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست افزود: افزایش مصرف بنزین درنهایت تأمینکننده این سوخت را با فشار بیشتری مواجه میکند و باعث میشود برای تأمین نیاز کشور به روشهای مختلف متوسل شود. طاهری تأکید کرد: بهنظر من رویکرد بهینهتر ایناستکه بهجای تمرکز صرف بر افزایش تولید و تأمین بنزین، بهطورجدی بهسمت کاهش مصرف برویم. وقتی میزان مصرف را کاهش دهیم، هم فشار بر تولید و تأمین سوخت کمتر میشود و هم میتوانیم بخش قابلتوجهی از انتشار آلایندههای ناشی از مصرف سوخت را کنترل کنیم. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست باتأکیدبر ضرورت کاهش مصرف بنزین گفت: هرچه نیاز به بنزین افزایش پیدا کند و تولید بنزین نیز با شیب بیشتری افزایش یابد، بهطورقطع کیفیت سوخت نیز تحتتأثیر قرار میگیرد بنابراین اگر بتوانیم میزان مصرف بنزین را کاهش دهیم، آثار بسیاربهتری خواهیم دید تااینکه با نیاز فعلی کشور صرفاً بهدنبال افزایش کیفیت سوخت باشیم. وی افزود: بهعنوان نمونه، یکی از پلتفرمهای حملونقل مسافر در تهران را بررسی و بخشی از ناوگان آنرا بهعنوان ناوگان «پرپیمایش» تعریف کردیم. این خودروها روزانه حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰کیلومتر پیمایش دارند و افرادی از آنها استفاده میکنند که فعالیت دراینپلتفرم شغل اصلیشان است. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست ادامه داد: در تهران حدود ۵۴۰هزار کاربر دراینپلتفرم وجود دارد که نزدیک به ۴۰هزارنفر از آنان جزو افراد پرپیمایش هستند. اینگروه بخش قابلتوجهی از مصرف سوخت در شهر تهران را بهخود اختصاص میدهند. طاهری اضافه کرد: اگر بتوانیم بااستفادهاز سازوکارهایی مانند گواهی صرفهجویی، بخشی از این ناوگان را به خودروهای برقی یا هیبریدی تبدیل کنیم، اثربخشی آن میتواند چندینبرابر اقدامات مشابه در ناوگان خودروهای شخصی باشد. وی افزود: اینطرح از چند جهت یک طرح برد-برد است؛ راننده میتواند با حمایت دولت و از محل گواهی صرفهجویی، خودروی فرسوده خود را با یک خودروی برقی روزآمد جایگزین کند، شهروندان از خدمات حملونقل باکیفیتتر استفاده میکنند و دولت نیز با کاهش مصرف سوخت، کاهش ناترازی سوخت، کاهش نیاز به واردات و درنتیجه کاهش خروج ارز از کشور مواجه خواهد شد. طاهری بابیاناینکه همین رویکرد درباره موتورسیکلتها و ناوگان سنگین نیز قابلاجراست، گفت: طرحی با محوریت سازمان حفاظت محیطزیست درمورد کامیونها و کشندهها تهیه شد که ماه گذشته در دولت بهتصویب رسید. براساس اینطرح، موضوع کامیونکشندههای بالای ۲۰تن و با سن بیش از ۵۰سال موردتوجه قرار گرفته است. وی ادامه داد: درحالحاضر بیش از ۱۶هزار کامیون و کشنده بالای ۵۰سال در کشور تردد میکنند که عملاً بدون محدودیت جدی به فعالیت خود ادامه میدهند، سیستم کنترل آلایندگی مناسبی ندارند و مصرف سوخت آنها نیز بسیاربالاست. رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست تأکید کرد: منطقی نیست این ناوگان را بدون هیچ محدودیت و جایگزینی در چرخه فعالیت نگه داریم، اجازه دهیم مصرف سوخت بهشدت افزایش پیدا کند و بعد بهدنبال افزایش کیفیت سوخت باشیم. این یک چرخه باطل است؛ هرروز مصرف سوخت افزایش پیدا میکند، نیاز به مصرف نفت در پالایشگاهها بیشتر میشود و درنهایت با افزایش مصرف یک ثروت ملی مواجه خواهیم بود. وی گفت: بهنظرم در شرایط فعلی، اجرای طرحهای بهینهسازی با هدف کاهش مصرف سوخت اهمیت بیشتری از این دارد که صرفاً بخواهیم شیب مصرف را ادامه دهیم و همزمان بهدنبال افزایش کیفیت سوخت و ارتقای عدد اکتان باشیم. طاهری درپایان درباره وضعیت عدد اکتان بنزین نیز گفت: طبق استاندارد، عدد اکتان بنزین باید ۹۱ باشد اما در نمونهبرداریهای انجامشده توسط سازمان ملی استاندارد، در برخی نمونهها عدد اکتان پایینتر ازاینمیزان بوده است. البته وضعیت در شهرهای مختلف متفاوت است. در تهران اعداد ۹۰ و ۹۱ نیز مشاهده شده اما در برخی شهرهای دیگر اعداد ۸۸ و ۸۹ نیز ثبت شده است.