ریسکپذیری نوجوان؛ پنجرهای بهسوی بلوغ فکری
بسیاری از والدین، نگران تصمیمات ناگهانی و ریسکهای بیپروای دوران نوجوانی فرزندشان هستند. اما تحقیقات علم نوین علوم اعصاب این رفتارهای جسورانه را موتوری حیاتی برای تکامل مغز نوجوان میداند. این دوره فرصتی طلایی است تا مغز با آزمونوخطا، زیربنای بزرگسالی موفق خود را بسازد.
سارا که تا دیروز دختری خجالتی بود، امروز با هیجان بالایی برای تست بازیگری در نمایش مدرسه داوطلب شد، حرکتی که برای والدینش پر از استرس و ریسک بهنظر میرسد. امیر که همیشه تنهایی و سکوت را دوست داشت ترجیح میدهد ساعتها وقت خود را بهجای خانه، با گروهی جدید از دوستان بگذراند و مسیرهای تازهای را در شهر کشف کند و یا نازنین که با جسارتی که پیشازاین در او ندیده بودید، در فضاهای اجتماعی از آرمانهایی دفاع میکند که به آنها باور قلبی دارد. این تغییر رفتارها شاید برای ما تغییراتی ناگهانی و آشفته بهنظر برسند، اما در واقعیت این نوجوانان، در حال لجبازی نیست او در حال تمرین است. آنها بهشکلی طبیعی درگیر آن چیزی هستند که دانشمندان جسارت سالم مینامند. بهگزارش ایرنا (انسیه کنینژاد مقدم) براساس مطلب منتشره در سایت برین فکتس، این جسارت سالم، تمایلی ذاتی برای ماجراجوییهای جدید، امتحان کردن ناشناختهها و ساختن هویت مستقل است. این گزارش بررسی میکند که چرا رفتارهای پرخطر نوجوانان، نه یک بحران، بلکه بخشی ضروری از رشد آنها برای تبدیلشدن به بزرگسالانی انعطافپذیر، ماهر و باهوش است.
نوجوانی گردبادی از تجربه و ماجراجویی
اطلاعات ما از مغز نوجوانان بسیار زیاد است اما بااینوجود مغز انسان درایندوره آنقدر درگیر تغییرات بنیادین، رشد مغز و تغییرات اجتماعی و مهارتی است که نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. این تغییرات ناگهانی و گاه آشفته، ممکن است والدین را نگران کند و این سؤال را مطرح کند که این دوران چه زمانی تمام میشود؟ اما خبر خوب ایناستکه ما اکنون با کمک فناوری اسکن مغز میتوانیم به درون مغز نوجوان نگاه کنیم و ببینیم که چرا این تغییرات، نهتنها طبیعی، بلکه برای گذار سالم به بزرگسالی ضروریست.
چرا دوره نوجوانی باید طولانی باشد؟
نوجوانی انسان دورهای طولانی است که تقریباً از ۱۰ سالگی شروع شده و تا اواسط دهه ۲۰ زندگی ادامه مییابد. شاید این زمان طولانی بهنظر برسد، اما همین مدتزمان طولانی یک موهبتیست که به نوجوان اجازه میدهد در این سالها بالغتر، ماهرتر و انعطافپذیرتر شود. آنچه نوجوانان را از کودکان و بزرگسالان متمایز میکند، جسارت آنها است. اشتباه نکنید منظور ما شجاعت کورکورانه نیست، بلکه جسارت هوشمندانه است. این ویژگی باعث میشود آنها مشتاق تجربههای نو، آشنایی با افراد جدید، پذیرش فناوریهای تازه و دفاع از عقایدشان باشند. این رفتارها با تغییرات طبیعی مغز، این روحیه را تشویق میکنند.
دستاوردهای مغز در زمان رشد
مغز نوجوان درطول این دوران، سهنقطه عطف کلیدی را پشتسر میگذارد که پایه و اساس بزرگسالی او را میسازد: تقویت مرکز تصمیمگیری: ریسکپذیری، ناحیهای از مغز بهنام قشر جلوی مغز را فعال میکند. این همان بخشی است که برای تصمیمگیریهای هوشمندانه، درنظر گرفتن دیدگاه دیگران، کنترل رفتار، برنامهریزی برای آینده و تنظیم احساسات به آن نیاز داریم. ریسک کردن، درواقع تمرینی برای فعالسازی و ورزیده کردن این مرکز حیاتی است. پالایش شبکه عصبی : مغز نوجوان وارد فرآیندی بهنام هرس سیناپسی میشود. در این فرآیند، مغز اتصالات غیرضروری را حذف میکند تا اتصالات مهم تقویتشده و یک شبکه قدرت کارآمد بسازد. یکی از مهمترین اتصالات، پیوند میان آمیگدال مسئول احساسات است و هیپوکامپ مسئول شکلگیری خاطرات است. تقویت این مسیر عصبی به نوجوان کمک میکند تصویر واضحتری از هویت خود بسازد. برای مثال، همانطورکه گاهی بازگشت به یک مرکز خرید قدیمی، خاطرات خوش دورهمی با دوستان را زنده میکند، این شبکه عصبی است که به ما جهت و هدف میدهد. این فرآیند یکشبه اتفاق نمیافتد و نیاز به زمان و تجربه دارد. جهش در یادگیری و واکنش به اشتباهات : نوجوانان در یادگیری از اشتباهات خود، حتی از بزرگسالان هم بهتر عمل میکنند. تحقیقات آزمایشگاهی نشان میدهد که مناطق مغزی مرتبط باانگیزه، پاداش و اکتشاف در نوجوانان بسیار فعال است. آنها در برخورد با ایدههای جدید و حتی شکستهای احتمالی، سریعتر یاد میگیرند.
چرا نوجوانان برای انتخاب تاس میاندازند؟
مغز نوجوان درمقایسهبا بزرگسالان، واکنش بسیار قویتری به پاداش نشان میدهد. ریسکپذیری برای آنها ناشناختهها، هیجانانگیزها و پاداشدهندهها هستند. این هیجان باعث میشود نوجوان تاس بیندازد و ببیند زندگی او را به کجا میبرد، شرکت در تست بازیگری یا پیوستن به گروهی جدید، انتخاب دانشگاهی در شهری دور از خانه و هزاران ریسک دیگر ممکن است انتخاب یک نوجوان برای ریسک باشد. اینها رفتارهای با وجود ریسکپذیری بالا، باید آنها را ارج نهاد. وقتی آنها اشتباه میکنند که قطعاً خواهند کرد، باید این رفتارها را بخشی سالم از فرآیند رشد بدانیم و با درک و حمایت با آنها برخورد کنیم.
والدین حامیان و لنگرگاه امن نوجوانان
رشد مغز در نوجوانان بهتنهایی ضامن موفقیت آنها در بزرگسالی نیست. نوجوانان برای عبور از این دوران به حمایت بزرگسالان نیاز دارند. آنها نیازمند محیطهای اجتماعی و خانوادهای دلسوز هستند که میان دو اصل ،دادن استقلال و ایجاد مکانی امن برای راهنمایی تعادل برقرار کنند. تجربیات سازنده، بهویژه آنهایی که نوجوان را به حل مسئله و باور به تواناییهایش تشویق میکنند، کلید رسیدن به رفاه روانی هستند. والدین باید بهعنوان حامی، نقش لنگرگاهی داشته باشند که در مواقع خوشی، ناامیدی یا سختی، در کنار نوجوان باشد تا این مسیر پرپیچوخم را به سلامت طی کند.