گزارش
ادبیات و هنر چگونه میتوانند از ناآرامیهای مدارس جلوگیری کنند؟
همزمان با افزایش نگرانیها درباره ناآرامی، خشونت و تنش در مدارس کنیا، توجهها به نقش ادبیات و هنر در کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و ایجاد فضای گفتوگو میان دانشآموزان جلب شده. روزنامه «دیلی نیشن» کنیا در گزارشی تأکید میکند که ادبیات، نمایش، موسیقی و سایر فعالیتهای هنری میتوانند به دانشآموزان امکان دهند احساسات، نگرانیها و تعارضهای خود را بهشیوهای سازنده بیان کنند و از تبدیل اختلافات مدرسهای به بحران و خشونت جلوگیری شود. بهگزارش ایبنا؛ مسئله ناآرامی در مدارس تنها به رفتارهای انضباطی دانشآموزان محدود نمیشود بلکه میتواند ریشه در مجموعهای از عوامل اجتماعی، عاطفی و آموزشی داشته باشد. ازاینمنظر، برخورد صرفاً تنبیهی با دانشآموزان ممکن است نتواند دلایل اصلی خشم، سرخوردگی یا احساس بیعدالتی آنان را برطرف کند. درچنینشرایطی، هنر و ادبیات میتوانند بهعنوان ابزاری برای ایجاد ارتباط و تخلیه سالم احساسات مورداستفاده قرار گیرند. دانشآموزان ازطریق شعر، داستان، تئاتر، موسیقی، نقاشی و دیگر شکلهای بیان هنری میتوانند تجربیات و مشکلات خود را بیان کنند؛ مسائلی که ممکن است در گفتوگوی معمول با والدین یا معلمان قادر به مطرحکردن آنها نباشند. یکی از کارکردهای مهم فعالیتهای هنری در محیط مدرسه، فراهمکردن فضایی امن برای بیان احساسات است. نوجوانی که احساس خشم، طردشدگی یا فشار میکند، ممکن است نتواند این احساسات را مستقیماً توضیح دهد؛ اما همین فرد میتواند آنها را در قالب یک داستان، شعر، نمایش یا اثر تصویری بیان کند. ازاینمنظر، فعالیت هنری صرفاً سرگرمی یا بخشی حاشیهای از برنامه آموزشی نیست بلکه میتواند به مدرسه کمک کند تا زودتر متوجه مشکلات عاطفی و اجتماعی دانشآموزان شود. ادبیات نیز با قراردادن دانشآموزان درمعرض تجربهها و دیدگاههای شخصیتهای مختلف، امکان همدلی را افزایش میدهد. خواندن داستانهایی درباره تعارض، تبعیض، دوستی، خانواده، شکست و موفقیت میتواند به دانشآموز کمک کند شرایط دیگران را بهتر درک کند و درمواجههبا اختلافات، واکنشهای خشونتآمیز کمتری نشان دهد. استفاده از نمایش و تئاتر نیز میتواند به دانشآموزان اجازه دهد یک مسئله را از زاویه دید افراد مختلف تجربه کنند. براینمونه، دانشآموزان میتوانند یک اختلاف میان دو همکلاسی، یکمورد زورگویی یا تعارض میان دانشآموز و معلم را بهنمایش بگذارند و سپس درباره راههای متفاوت حل آن گفتوگو کنند. اینروش بهجایآنکه دانشآموز را صرفاً در جایگاه فرد خاطی یا قربانی قرار دهد، او را وارد فرآیند تحلیل مسئله میکند. مطالعات و تجربههای آموزشی در کشورهای مختلف نیز نشان دادهاند که تئاتر و هنرهای نمایشی میتوانند برای افزایش آگاهی دانشآموزان درباره مسائل اجتماعی و مقابله با زورگویی و خشونت مورداستفاده قرار گیرند. براینمونه، برنامههای تئاتر تعاملی در محیطهای آموزشی با هدف افزایش آگاهی دانشآموزان نسبت به سرکوب و تعارض اجتماعی اجرا شدهاند. البته هنر بهتنهایی نمیتواند تمام مشکلات مربوط به ناآرامی مدارس را حل کند. اجرای چنین رویکردی نیازمند مشارکت معلمان، مدیران مدارس، والدین و خود دانشآموزان است. مدرسه باید محیطی فراهم کند که دانشآموزان بتوانند بدون ترس از تحقیر یا مجازات، درباره مشکلات خود صحبت کنند. فعالیتهای هنری زمانی بیشترین اثر را خواهند داشت که بخشی از یک برنامه گستردهتر برای سلامت اجتماعی و عاطفی دانشآموزان باشند. در چنین رویکردی، معلم تنها انتقالدهنده مطالب درسی نیست، بلکه میتواند نقش تسهیلکننده گفتوگو و شناسایی مشکلات دانشآموزان را نیز برعهده داشته باشد. یکیدیگر از ظرفیتهای ادبیات، ایجاد امکان تجربه زندگی از نگاه فردیدیگر است. دانشآموز هنگام خواندن یک رمان یا داستان، با شخصیتهایی مواجه میشود که ممکن است ازنظر اجتماعی، اقتصادی یا فرهنگی با او تفاوت داشته باشند. این تجربه میتواند به تقویت همدلی کمک کند؛ مهارتی که در کاهش تعارضهای اجتماعی اهمیت زیادی دارد. ازاینرو، ادبیات میتواند فراتر از آموزش زبان و مهارت خواندن مورداستفاده قرار گیرد و به ابزاری برای آموزش ارزشهایی مانند احترام، مسئولیتپذیری، گفتوگو و پذیرش تفاوتها تبدیل شود. بحث درباره نقش هنر در کاهش ناآرامی مدارس نهایتاً به یک پرسش اساسی درباره شیوه مدیریت مدارس بازمیگردد: آیا باید پس از وقوع بحران، دانشآموز را مجازات کرد یا از ابتدا شرایطی ایجاد کرد که احتمال بروز بحران کاهش یابد؟ رویکرد دوم بر پیشگیری تأکید دارد. دراینرویکرد، مدرسه تلاش میکند پیش از تبدیل خشم و نارضایتی به رفتار خشونتآمیز، نشانههای آنرا شناسایی کند. فعالیتهای هنری میتوانند یکی از ابزارهای چنین سیاستی باشند؛ زیرا دانشآموزان را به مشارکت، همکاری و بیان خلاقانه تشویق میکنند. بااینحال، نباید از هنر انتظار داشت بهتنهایی بحران ناآرامی مدارس را حل کند. مشکلات آموزشی، فشارهای خانوادگی، مسائل اجتماعی، شرایط اقتصادی، روابط میان معلمان و دانشآموزان و شیوه مدیریت مدارس نیز میتوانند در ایجاد تنش نقش داشته باشند. بنابراین، استفاده از ادبیات و هنر باید در کنار مشاوره، آموزش مهارتهای اجتماعی و عاطفی، ارتباط مؤثر میان مدرسه و خانواده و سیاستهای مناسب پیشگیری از خشونت قرار گیرد. گزارش «دیلی نیشن» بر این ایده تأکید دارد که مدرسه تنها محل انتقال دانش نیست؛ بلکه محیطی برای شکلگیری شخصیت و مهارتهای اجتماعی نسل آینده است. ازاینمنظر، شعر، داستان، موسیقی، تئاتر و هنرهای تجسمی میتوانند به دانشآموزان کمک کنند خشم و اختلاف خود را بهجای خشونت، از مسیر خلاقیت و گفتوگو بیان کنند. توجه به هنر و ادبیات در مدارس میتواند بخشی از راهبرد پیشگیرانه برای مقابله با ناآرامیهای دانشآموزی باشد.