رئیس‌جمهوری در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع:
امنیت و ثبات منطقه‌ای، مفهومی تجزیه‌ناپذیر است
رئیس‌جمهور حضور ایران برای نخستین‌بار و به‌عنوان نخستین کشور دعوت شده در جایگاه مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را فرصتی ارزشمند برای تقویت پیوندهای موجود و گشودن فصل جدیدی از همکاری‌ها با کشورهای این‌مجموعه عنوان کرد و گفت: ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند که ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوند مردمی دارد.
دکتر مسعود پزشکیان در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع باتأکیدبراینکه منطقه بیش‌از‌هر‌زمان به تاب‌آوری برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی نیاز دارد و موفقیت دراین‌مسیر، بیش‌ازهرچیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است. منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در اتصال مسیرهاست تصریح کرد: برای آسیای‌مرکزی، ایران صرفاً یک شریک نیست؛ یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای‌مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. بنادر جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این‌منطقه را به آسیای‌جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند. به‌گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست‌جمهوری اسلامی ایران؛ وی بابیان‌اینکه جمهوری اسلامی خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند و این پیوند نه‌تنها جغرافیائی، بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای مردمی دارد افزود: برهمین‌اساس، جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌کند فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+1» به‌عنوان سازوکار منعطف و مؤثر برای گفت‌وگو و همکاری ایجاد شود تا بتوانیم همکاری مشترک را در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی توسعه دهیم. دکتر پزشکیان همچنین باتأکیدبراینکه ما امروز صرفاً با انتخاب میان انزوا یا وابستگی مواجه نیستیم؛ بلکه باید ظرفیت‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم تا هر کشور بتواند با حفظ استقلال و انتخاب‌های ملی خود، از مزیت‌های این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود اظهار داشت: ما به‌جای گسست، اتصال؛ به‌جای رقابت فرساینده، همکاری؛ به‌جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل؛ و به‌جای امنیت مبتنی‌بر تهدید، امنیت مبتنی‌بر اعتماد و منافع مشترک را می‌خواهیم. در متن سخنرانی رئیس‌جمهور در‌این‌نشست آمده: درابتدا، از دولت و ملت دوست و برادر، ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران و میزبانی این‌نشست مهم صمیمانه تشکر می‌کنم. حضور جمهوری اسلامی ایران برای نخستین‌بار و به‌عنوان نخستین کشور دعوت شده در جایگاه مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، فرصتی ارزشمند برای تقویت پیوندهای موجود و گشودن فصل جدیدی از همکاری‌ها با کشورهای این‌مجموعه است. هم‌زمانی این‌نشست با نشست سران کشورهای ساحلی دریای خزر با موضوع محیط‌زیست زمینه مناسب برای توجه هم‌زمان به پیوندهای جغرافیایی، منافع مشترک، دغدغه‌های مشترک و ظرفیت‌های همکاری ایران با کشورهای ساحلی خزر و آسیای‌مرکزی فراهم می‌کند. اجازه دهید سخنان خود را با واقعیتی آغاز کنم که نمی‌توان در بحث درباره آینده منطقه از کنار آن گذشت. جهان و منطقه ما در سال‌های اخیر با بحران‌هایی به‌هم‌پیوسته مواجه بوده‌اند که آثار آن‌ها دیگر در مرزهای یک کشور باقی نمی‌ماند. تحولات پیرامون جنگ روسیه و اوکراین، با ابعاد فرامنطقه‌ای خود، بر امنیت، تجارت، حمل‌ونقل و به‌ویژه تأمین و بازار انرژی اثر گذاشته است. این‌رویداد و بحران‌های مشابه نشان داده‌اند که اختلال در یک‌بخش از منطقه می‌تواند به‌سرعت به فشارهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی در بخش‌های دیگر منجر شود. ایران نیز در یک‌سال‌گذشته، دوبار هدف حملات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت؛ تجاوزات آشکار و غیرقانونی نه‌تنها به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی کشورم آسیب وارد کرد؛ بلکه عده زیادی در منطقه و جهان را متأثر ساخته. این تحولات بیش‌ازگذشته یک واقعیت را آشکار کرد: امنیت و ثبات منطقه‌ای مفهومی تجزیه‌ناپذیر است. نمی‌توان هم‌زمان برای بخشی از منطقه، امنیت و توسعه خواست و در بخش دیگر، ناامنی، فشار اقتصادی و بی‌ثباتی دامن زد. جمهوری اسلامی ایران برای برقراری صلح و ثبات پایدار، همواره بر گفت‌وگو و راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده است؛ اما گفت‌وگو زمانی معنا و امکان موفقیت دارد که برپایه احترام متقابل، تعهدات متقابل و کنارگذاشتن فشار و تهدید باشد. مذاکره در سایه زور، مذاکره نیست؛ تحمیل و اجبار است. درعین‌حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که استفاده ابزاری از تجارت، بانکداری، فناوری، انرژی و نظام مالی بین‌المللی علیه کشورها، صرفاً یک مسئله دوجانبه نیست؛ بلکه بر امنیت اقتصادی و توسعه کل منطقه و جهان اثر می‌گذارد. فشار و تحریم علیه ایران تنها ظرفیت‌های اقتصادی ایران را محدود نمی‌کند؛ بلکه به تجارت، اتصال، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب خواهد زد. وی ادامه داده: منطقه ما بیش‌از‌هر‌زمان به تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی نیاز دارد و موفقیت دراین‌مسیر، بیش‌ازهرچیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است. منافع مشترک ما نه در رقابت مسیرها؛ که در اتصال مسیرهاست. برای آسیای‌مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای‌مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. بنادر جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این‌منطقه را به آسیای‌جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند. در همین چارچوب، پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ایجاد یک کریدور حمل‌ونقل میان آسیای‌مرکزی و جنوبی و اروپا از مسیر دریای خزر، می‌تواند با بهره از ظرفیت‌های ایران، عملیاتی شود. کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب اجزای شبکه واحد منطقه‌ای هستند نه رقیب یکدیگر! بنابراین هر مسیر جدید بر ظرفیت مسیرهای دیگر می‌افزاید و به همگرایی بیشتر در منطقه کمک می‌کند. همین نگاه را باید در حوزه انرژی نیز دنبال کرد. منطقه ما می‌تواند به‌جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازار انرژی، به شبکه‌ای از تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شود؛ شبکه‌ای که نفت، گاز، برق و انرژی‌های تجدیدپذیر را به منافع مشترک اقتصادی و ثبات منطقه‌ای پیوند می‌زند. برای تقویت تجارت نیز لازم است سازوکار عملی منطقه‌ای؛ ازجمله سازوکارهای مالی و تهاتری، برای تسهیل مبادلات میان کشورهای منطقه موردتوجه قرار گیرد؛ سازوکارهایی که می‌توانند تداوم همکاری اقتصادی را در برابر اختلالات و محدودیت‌های خارجی افزایش دهند. پزشکیان افزود: جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند. این پیوند نه‌تنها جغرافیایی؛ بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای مردمی دارد. ایران پیشنهاد می‌کند فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS + 1» به‌عنوان سازوکاری منعطف و مؤثر برای گفت‌وگو و همکاری ایجاد شود تا بتوانیم همکاری‌های مشترک را در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی توسعه دهیم و برای چالش‌های مشترکی مانند تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب و مسائل زیست‌محیطی دریای خزر و منطقه آرال، جنایات سازمان‌یافته، قاچاق موادمخدر و غیره راه‌حل‌های مشترک منطقه‌ای ارائه کنیم. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند چندجانبه‌گرایی واقعی در منطقه هستیم. کشورهای این‌منطقه مهم و استراتژیک باید از بازیگران اصلی در شکل‌دهی به جهان چندقطبی باشند. ازاین‌منظر، دیپلماسی منطقه‌ای برای ما، صرفاً به‌معنای برگزاری نشست‌ها نیست؛ بلکه باید به ابزار مدیریت بحران، حفظ ارتباطات، جلوگیری از گسترش درگیری و فعال‌کردن همکاری‌های عملی تبدیل شود. این همان رویکردی است که در چارچوب سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌کنیم. وی ادامه داد: ما امروز صرفاً با انتخاب میان انزوا یا وابستگی مواجه نیستیم؛ بلکه باید ظرفیت‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم تا هر کشور بتواند با حفظ استقلال و انتخاب‌های ملی خود، از مزیت‌های این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود. به‌جای گسست، اتصال؛ جای رقابت فرساینده، همکاری؛ به‌جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل؛ و به‌جای امنیت مبتنی‌بر تهدید، امنیت مبتنی‌بر اعتماد و منافع مشترک را می‌خواهیم. درپایان، باردیگر از دولت و ملت ترکمنستان برای دعوت از جمهوری اسلامی ایران، میزبانی این‌نشست و ابتکار ارزشمند آن در ایجاد فرصت برای گسترش همکاری میان ایران و کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع تشکر می‌کنم. امیدوارم این‌نشست بتواند گامی عملی در مسیر شکل‌گیری منطقه‌ای باشد که در آن آسیای‌مرکزی، قفقاز جنوبی و ایران نه مجموعه‌ای از فضاهای جداازهم، بلکه بخشی از شبکه واحد همکاری، امنیت و توسعه باشند. جبر جغرافیایی ما را به یکدیگر پیوند داده است اما این اراده سیاسی ماست که می‌تواند این پیوند را به سرمایه مشترک برای صلح، امنیت و توسعه تبدیل کند.