ذره‌بین
تغییر نقشه قدرت دانشگاهی جهان
رتبه‌بندی جهانی تایمز ۲۰۲۷ با حضور ۲۲۹۷ دانشگاه، از تحولات تازه در نقشه آموزش عالی جهان حکایت دارد؛ هند با حضور ۱۴۳ دانشگاه به دومین کشور پرنماینده این رتبه‌بندی تبدیل شده است. دانشگاه صنعتی امیرکبیر، علم‌وصنعت و علوم‌پزشکی کرمانشاه در بازه رتبه‌ای ۴۰۱ تا ۴۵۰ جهان قرار گرفته‌اند. به‌گزارش فاطمه بلورچی (فارس)؛ جعفر مهراد (بنیان‌گذار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام) بااشاره‌به تازه‌ترین تحولات رتبه‌بندی جهانی دانشگاهی تایمز گفت: در رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها در سال ۲۰۲۷، تعداد ۲۲۹۷ دانشگاه از ۱۱۸ کشور و منطقه جهان ارزیابی شده‌اند که این‌تعداد نسبت به سال گذشته ۱۰۶ دانشگاه افزایش داشته است.
بنیان‌گذار ISC گفت: دراین‌دوره، کشورهای آلبانی و مالاوی برای اولین‌بار وارد رتبه‌بندی شده و اتیوپی نیز پس‌ازمدتی غیبت به جدول رتبه‌بندی بازگشته است. با وجود گسترش دامنه مشارکت دانشگاه‌ها، جایگاه‌های برتر دراختیار دانشگاه‌های ایالات‌متحده آمریکا و بریتانیا قرار دارد. مهراد بااشاره‌به وضعیت دانشگاه‌های آسیایی و خاورمیانه گفت: هند با حضور ۱۴۳ دانشگاه، به دومین کشور پرنماینده در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ تبدیل شده است. توسعه آموزش عالی و رشد دانشگاه‌های این‌کشور در حوزه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات از جمله تحولات قابل‌توجه دراین‌منطقه به‌شمار می‌رود. وی افزود: در شرق آسیا دانشگاه شهری هنگ‌کنگ با صعود به رتبه ۷۰، عملکرد قابل‌توجهی داشته. در منطقه خاورمیانه، دانشگاه حمد بن خلیفه قطر در رتبه مشترک ۱۲۶ و دانشگاه نفت و مواد معدنی ملک فهد عربستان در رتبه مشترک ۱۷۶ قرار گرفته‌اند. استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز بااشاره‌به وضعیت دانشگاه‌های آمریکای‌لاتین و آفریقا نیز بیان کرد: برزیل با ۵۸ دانشگاه، بیشترین‌تعداد دانشگاه را در میان کشورهای آمریکای‌لاتین دارد و دانشگاه سائوپائولو در رتبه مشترک ۱۴۱ جهان قرار گرفته است. در آفریقای زیرصحرا نیز تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی به ۶۹ مؤسسه رسیده و دانشگاه کیپ‌تاون آفریقای‌جنوبی با کسب رتبه مشترک ۱۴۷، جایگاه خود را به‌عنوان یکی از دانشگاه‌های شاخص این قاره حفظ کرده است. مهراد درباره وضعیت دانشگاه‌های ایران در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ اظهار کرد: تعداد دانشگاه‌های ایرانی حاضر دراین‌رتبه‌بندی از ۹۰ دانشگاه در ۲۰۲۶ به ۷۵ دانشگاه در سال ۲۰۲۷ کاهش یافته است؛ موضوعی که بررسی دقیق دلایل آن اهمیت دارد. وی افزود: براساس اطلاعات ارائه‌شده از این رتبه‌بندی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه علم‌وصنعت ایران و دانشگاه علوم‌پزشکی کرمانشاه در بازه رتبه‌ای ۴۰۱ تا ۴۵۰ جهان قرار گرفته‌اند و در میان دانشگاه‌های ایرانی در این نظام رتبه‌بندی، جایگاه مشترک برتر کشور را به‌دست آورده‌اند. این استاد دانشگاه بااشاره‌به تفاوت نتایج نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی گفت: در رتبه‌بندی کیواس ۲۰۲۷، وضعیت دانشگاه‌های ایران متفاوت است؛ به‌طوری‌که دانشگاه تهران با رتبه ۳۶۷ جهان، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه ۳۹۰ و دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۴۸۳ معرفی شده‌اند. وی توضیح داد: تفاوت جایگاه دانشگاه‌ها در نظام‌های رتبه‌بندی مختلف به تفاوت معیارها و وزن شاخص‌های مورداستفاده در ارزیابی بازمی‌گردد؛ بنابراین، برای تحلیل عملکرد دانشگاه‌ها باید علاوه‌بر رتبه نهایی، شاخص‌ها و روش‌شناسی هر نظام رتبه‌بندی نیز بررسی شود. مهراد درباره دلایل احتمالی کاهش تعداد دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ گفت: محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، مشکلات مربوط به تراکنش‌های مالی بین‌المللی و دشواری پرداخت هزینه ارزی می‌تواند بر حضور دانشگاه‌ها در برخی نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی تأثیرگذار باشد. وی ادامه داد: محدودیت‌های سیاسی و مشکلات تبادلات علمی بین‌المللی نیز ممکن است روند همکاری‌های دانشگاهی، دسترسی به بسترهای ارزیابی و بازتاب دستاوردهای پژوهشی دانشگاه‌های کشور را با چالش مواجه کند. بااین‌حال، برای تعیین سهم هریک‌از این‌عوامل در کاهش تعداد دانشگاه‌های ایرانی، باید مستندات رسمی مؤسسه تایمز و وضعیت مشارکت هر دانشگاه جداگانه بررسی شود. این استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز بااشاره‌به اهمیت شاخص‌های علمی در ارزیابی دانشگاه‌ها تصریح کرد: عملکرد دانشگاه‌ها در حوزه پژوهش، کیفیت مقالات، میزان استنادها، محیط آموزشی و ارتباطات بین‌المللی در ارزیابی‌های جهانی اهمیت دارد و بررسی تغییرات رتبه‌ها باید باتوجه‌به مجموعه این شاخص‌ها انجام شود. مهراد بااشاره‌به ساختار ارزیابی رتبه‌بندی جهانی تایمز گفت: این نظام رتبه‌بندی عملکرد دانشگاه‌ها را در پنج حوزه اصلی و ۱۸ شاخص ارزیابی می‌کند. وی افزود: حوزه نخست، آموزش و کیفیت محیط یادگیری است که شاخص‌هایی مانند نسبت استاد به دانشجو را دربرمی‌گیرد. حوزه دوم به محیط پژوهشی، ازجمله درآمد، بهره‌وری و شهرت پژوهشی دانشگاه مربوط می‌شود. استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز گفت: کیفیت پژوهش و میزان استنادها، قدرت و تأثیرگذاری مقالات علمی در سطح جهان را می‌سنجد. چشم‌انداز بین‌المللی نیز توانایی دانشگاه در جذب دانشجویان، استادان و کارکنان بین‌المللی و توسعه همکاری‌های علمی فرامرزی را ارزیابی می‌کند. وی گفت: پنجمین حوزه به ارتباط دانشگاه با صنعت اختصاص دارد و شاخص‌هایی مانند انتقال دانش، درآمد حاصل از تجاری‌سازی و اختراعات ثبت‌شده را دربرمی‌گیرد. بررسی هم‌زمان این پنج حوزه می‌تواند تصویر جامع‌تر از عملکرد دانشگاه‌ها ارائه دهد و به تحلیل دقیق‌تر جایگاه آموزش عالی ایران درمقایسه‌با سایر کشورها کمک کند.