دبیر بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی «تهران-مبارک» عنوان کرد؛
«پژوهش»، «آموزش» و «اجرا»؛ سه ضلع مثلث حرفه‌ای و جدی در تئاتر عروسکی
سهیلا انصاری
نشست خبری بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» با حضور پوپک عظیم‌پور (دبیر) و حسن جودکی(مشاور برنامه‌ریزی و مالی رویداد) برگزار؛ و جزئیات بخش‌های مختلف جشنواره، حضور گروه‌های داخلی و خارجی، برنامه‌های پژوهشی و آموزشی، بخش ویژه «خیال‌نامه میناب»، آثار فضای باز و فراگیر، برنامه‌های بین‌المللی و جدول سالن‌های میزبان تشریح شد. این‌دوره از جشنواره با شعار «عروسک و گفت‌وگو» و با رویکردی غیررقابتی، از ۲۵ تا ۳۰ مهرماه برگزار خواهد شد.
پوپک عظیم‌پور بااشاره‌به پیشینه دانشگاهی خود و تفاوت‌هایی که این نگاه احتمالاً در سیاست‌گذاری جشنواره ایجاد کرده است، گفت: در طراحی این‌دوره تلاش شده از «پژوهش» تا «آموزش» و «اجرا» در یک مسیر واحد قرار بگیرد و این سه ضلع به‌عنوان یک مثلث حرفه‌ای و جدی در تئاتر عروسکی دنبال شوند. براین‌مبنا؛ از ۲۳ مرداد تا ۱۱ مهر، هفت نشست ملی و بین‌المللی در مجموعه تئاترشهر و تالار کوچک مولوی برگزار شد. برنامه‌ها با مدیریت بخش آموزش و با همکاری استادان و متخصصان ایرانی و خارجی شکل گرفت و طیف گسترده دانشجویان، جوانان، هنرمندان عروسکی و علاقه‌مندان این هنر در آن حضور داشتند. به‌گفته دبیر جشنواره؛ این‌برنامه‌ها عملاً یک «کمپ تابستانی» را پیش از آغاز بخش اصلی جشنواره شکل داد و فرصتی فراهم کرد تا در یک رویداد دوسالانه، فاصله دوساله میان دوره‌های جشنواره با فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی تاحدودی پر شود. دبیر بیست‌ویکمین جشنواره، «تاریخ شفاهی» را یکی‌دیگر از محورهای مهم این‌دوره دانست و گفت: اگرچه در دوره‌های گذشته تلاش‌هایی برای سامان‌دهی سایت جشنواره انجام شد؛ اما آرشیو کامل و یکپارچه 20 دوره گذشته دردسترس نبود. اکنون آرشیو جشنواره از نخستین‌دوره در سال ۱۳۶۸ تا دوره بیستم تکمیل؛ و کاتالوگ‌ها، اسامی گروه‌ها، تصاویر و اسناد دوره‌های گذشته در سایت جشنواره بارگذاری شده است. او بااشاره‌به قدمت جشنواره تهران-مبارک افزود: این‌رویداد یکی از قدیمی‌ترین جشنواره‌های ایران و از نخستین جشنواره‌های بین‌المللی کشور است که در سال ۱۳۶۸ به‌دبیری علی منتظری آغازبه‌کار کرد. او به نمایشگاه پوسترهای 20 دوره گذشته جشنواره در موزه هنرهای معاصر اشاره کرد و گفت: این نمایشگاه در افتتاحیه نمادین جشنواره برگزار شد و روند شکل‌گیری هویت بصری جشنواره را از نخستین‌دوره تا دوره بیست‌ویکم به‌نمایش گذاشت. پوستر دوره جدید با طراحی فرزاد ادیبی انتخاب شده. عظیم‌پور درباره بخش بین‌الملل جشنواره گفت: شرایط دشوار منطقه‌ای، جنگ و مشکلات مربوط به سفر موجب شد تعداد گروه‌های خارجی نسبت به درخواست‌های اولیه کاهش پیدا کند. او افزود: ابتدا ۱۵ اثر برای حضور در جشنواره اعلام آمادگی کردند که درادامه به‌دلیل شرایط موجود، تعداد آثار به سه اثر از کشورهای روسیه، ارمنستان و ایتالیا رسید. اثر ایتالیا نیز به‌صورت فیلم در جشنواره ارائه خواهد شد. دبیر جشنواره تأکید کرد: با وجود کاهش حضور گروه‌های خارجی، تلاش شده تنوع شیوه‌ها و نگاه‌های هنری در بخش بین‌الملل حفظ شود. به‌گفته عظیم‌پور؛ در بخش ملی نیز علاوه‌بر هنرمندان تهرانی، آثار هنرمندان ۱۱ استان در پنج بخش جشنواره حضور دارند. او بااشاره‌به اهمیت تمرکززدایی از پایتخت، گفت: جشنواره تلاش کرده زمینه حضور هنرمندان شهرستان‌ها را فراهم کند و آثار رسیده از استان‌های مختلف نیز در جدول نهایی جشنواره حضور دارند. دبیر جشنواره یکی‌دیگر از ویژگی‌های این‌دوره را توجه ویژه به نسل جوان و آثار دانشجویی خواند و گفت: در سال‌های اخیر با تعطیلی یا کم‌رونق‌شدن برخی جشنواره‌های دانشگاهی و دانشجویی، فرصت نمایش آثار دانشجویان کاهش یافته است؛ ازاین‌رو، باوجودآنکه بخش مستقلی باعنوان دانشجویی در فراخوان پیش‌بینی نشده بود، از آثار دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های مختلف استقبال شد. عظیم‌پور افزود: آثار متعددی از دانشگاه‌های تهران و شهرستان‌ها پذیرفته شده‌اند و حضور این‌گروه‌ها در کنار آثار هنرمندان باسابقه، نشانه جوان‌گرایی و پوست‌اندازی در جشنواره بیست‌ویکم است. او درباره سیاست خاص این‌دوره توضیح داد: جشنواره بیست‌ویکم رقابتی نیست و تصمیم براین‌بوده که هنرمندان بدون دغدغه قرارگرفتن در یک رقابت، آثار خود را با آرامش به‌نمایش بگذارند. دبیر جشنواره تأکید کرد: تنوع تکنیک‌ها در آثار رسیده قابل‌توجه است و از شیوه‌های مدرن تا سنتی، نمایش‌های سایه، دستی، میله‌ای و دیگر شیوه‌های عروسکی را دراین‌دوره شاهد خواهیم بود. عظیم‌پور بااشاره‌به رویکرد محوری این‌دوره گفت: «عروسک و گفت‌وگو» دو واژه‌ای هستند که می‌توانند روح کلی این‌دوره از جشنواره را توضیح دهند. عروسک می‌تواند پلی میان فرهنگ‌ها بوده و به‌عنوان عنصر شکل‌گیری گفت‌وگو میان انسان‌ها و جوامع مختلف عمل کند. به‌گفته او؛ دراین‌دوره، آثار هنرمندان از آیین‌های سنتی تا شیوه‌های مدرن، دغدغه‌های معاصر جامعه و زمانه خود را بازتاب خواهند داد. دبیر جشنواره درباره بخش فضای باز و نامتعارف نیز گفت: دراین‌بخش دو اثر اجرا خواهد شد که هرکدام رویکردی متفاوت به مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی دارند. یکی از آثار «یارالی» است؛ واژه‌ای که در زبان ترکی به‌معنای «زخمی» است. این اثر با الهام از تجربه آسیب‌دیدگی هنرمند در دوران جنگ اجرا خواهد شد و محل اجرا ساختمانی است که در جریان جنگ تخریب شده. اثر دیگر با رویکرد محیط‌زیستی به موضوع زباله و آسیب انسان به عناصر طبیعی مانند آب، خاک، باد و آتش می‌پردازد. عظیم‌پور تأکید کرد: عروسک ظرفیت ویژه‌ای برای بازتاب زشتی‌ها، زیبایی‌ها و اعوجاج‌های رفتار بشر دارد و گاهی می‌تواند مانند آینه‌ای، مسائل انسانی را شفاف‌تر از بازیگر به مخاطب نشان دهد. یکی از بخش‌های ویژه نیز «خیال‌نامه میناب» است که به‌یاد کودکان جان‌باخته در فاجعه میناب شکل گرفته است. این‌بخش با همکاری سوره امید و مجموعه کارستان حوزه هنری برگزار می‌شود و نمایش‌های انتخاب‌شده دراین‌بخش به این فاجعه و یاد جان‌های بی‌گناهی که از دست رفته‌اند، ادای دین خواهند کرد. او به حضور آنلاین پیتر شومان (هنرمند شناخته‌شده تئاتر عروسکی و بنیان‌گذار گروه «نان و عروسک») در افتتاحیه نمادین جشنواره اشاره کرد و گفت: شومان یکی از اپیزودهای اثر خود را که در تور بهاری گروهش اجرا شده بود، به کودکان میناب تقدیم کرده. عظیم‌پور بااشاره‌به شرایط دشوار بین‌المللی گفت: نگرانی‌هایی وجود داشت که به‌دلیل جنگ و محدودیت‌های سفر، جشنواره از حضور متخصصان بین‌المللی محروم شود؛ اما با برنامه‌ریزی انجام‌شده، حضور آنلاین چهره‌های شناخته‌شده تئاتر عروسکی از کشورهای مختلف ادامه پیدا کرد. او از هنرمندانی از آمریکا و فرانسه نام برد که در نشست‌های جشنواره به‌شکل آنلاین حضور خواهند داشت و افزود: در سمینار پژوهشی نیز استادان و پژوهشگرانی از کشورهای آمریکا، انگلستان، هند، شیلی، برزیل، ایتالیا و ترکیه حضور خواهند داشت. دبیر جشنواره همچنین از همکاری با سازمان بهزیستی خبر داد و گفت: ۲۹ مهرماه سه اثر از هنرمندان فراگیر در تالار حافظ اجرا خواهد شد. او از رسانه‌ها و عموم مردم دعوت کرد با حضور دراین‌اجراها از تلاش و هنرنمایی این هنرمندان حمایت کنند.
درادامه، حسن جودکی (مشاور برنامه‌ریزی و مالی بیست‌ویکمین جشنواره تهران-مبارک) درباره آمار آثار پذیرفته‌شده توضیح داد و گفت: جشنواره در پنج بخش برنامه‌ریزی شده است. در بخش صحنه‌ای بزرگ‌سال، ۱۵۱ اثر ثبت‌نام کردند که ۵۲ اثر بارگذاری و نهایتاً ۱۰ اثر برای حضور در جشنواره انتخاب شدند. کارگردانان این‌بخش، چهارنفر زن و شش‌نفر مرد هستند. در بخش صحنه‌ای کودک‌ونوجوان نیز ۲۰۰ اثر ثبت‌نام کردند که ۱۰۴ اثر بارگذاری شد و درنهایت ۱۲ اثر به جشنواره راه یافت. دراین‌بخش نیز ترکیبی از کارگردانان زن و مرد حضور دارند. جودکی درباره بخش فضای باز گفت: ۹۹ اثر دراین‌بخش ثبت‌نام کردند و ۴۷ اثر بارگذاری شد که درنهایت ۱۲ اثر انتخاب شدند؛ ازاین‌میان نیز شش کارگردان زن و شش کارگردان مرد حضور دارند. به‌گفته او؛ درمجموع ۴۲ اثر در بخش‌های مختلف جشنواره انتخاب شده‌اند. جودکی درباره سالن‌های میزبان جشنواره گفت: چهار سالن مجموعه تئاترشهر، دو سالن مجموعه کانون پرورش‌فکری کودکان‌ونوجوانان، تالار هنر و تالار حافظ میزبان آثار بیست‌ویکمین جشنواره خواهند بود. او از حضور ۱۶ اثر از شهرستان‌های مختلف در میان آثار انتخاب‌شده خبر داد و گفت: این آثار در بخش‌های صحنه‌ای و فضای باز اجرا خواهند شد. مشاور برنامه‌ریزی و مالی جشنواره درباره حمایت مالی از گروه‌ها گفت: ۴۰درصد کمک‌هزینه گروه‌های شرکت‌کننده به‌عنوان قسط اول با حمایت اداره‌کل هنرهای نمایشی و انجمن هنرهای نمایشی پرداخت شده و گروه‌ها با همکاری ادارات کل استان‌ها برای حضور در تهران آماده می‌شوند. جودکی از آغاز تبلیغات محیطی جشنواره در مجموعه تئاترشهر و سالن‌های نمایشی خبر داد و افزود: با همکاری سازمان زیباسازی شهرداری منطقه ۱۱، قرار است تبلیغات شهری و استرابوردهای مربوط به جشنواره در سطح شهر اکران شود. او از برگزاری سمینار پژوهشی جشنواره از ۱۹ تا ۲۱ مهرماه خبر داد و گفت: این سمینار به‌مدت سه‌روز در تالار مشاهیر مجموعه تئاترشهر برگزار می‌شود و سخنرانان داخلی و خارجی در آن حضور خواهند داشت. به‌گفته او؛ جدول کامل این‌بخش نیز دراختیار رسانه‌ها و علاقه‌مندان هنرهای نمایشی قرار خواهد گرفت.
عظیم‌پور در ادامه نشست درباره آثار مکتوب جشنواره گفت: باتوجه‌به‌اینکه تهران-مبارک یک جشنواره دوسالانه است و در فاصله دو دوره آن رویداد حرفه‌ای مستمری دراین‌حوزه وجود ندارد، تلاش شده تا تولید و انتشار آثار مکتوب نیز در دستورکار قرار گیرد. او افزود: کتاب اول باعنوان «چگونه عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی بسازیم» تألیف ندا وفایی است. کتاب دوم «سه مجلس خیمه‌شب‌بازی؛ حسنی و مبارک» اثر داوود فتحعلی‌بیگی و کتاب سوم، ترجمه‌ای از کتاب جامع راتلج درباره نظریه‌های معاصر تئاتر عروسکی و اجراهای مبتنی‌بر شیء و ماده است. این سه کتاب در نخستین‌روز سمینار رونمایی خواهند شد و نسخه‌های اصلی آن‌ها در ماه‌های آینده دراختیار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت. دبیر جشنواره بااشاره‌به نام «تهران-مبارک» گفت: مبارک از شخصیت‌های مطرح نمایش‌های سنتی ایران و از عروسک‌ها و شخصیت‌های شورشی و منتقد است که نمونه‌های مشابه در فرهنگ‌های مختلف جهان نیز دارد. انتخاب این نام برای جشنواره، پیوند میان سنت و مدرنیته را یادآوری می‌کند و دراین‌دوره نیز تلاش شده این دو حوزه درکناریکدیگر موردتوجه قرار گیرند. عظیم‌پور بااشاره‌به شرایط دشوار امسال گفت: با وجود کاهش حضور فیزیکی برخی گروه‌های خارجی، جشنواره توانسته است ارتباط خود را با جامعه بین‌المللی تئاتر عروسکی حفظ کند و همچنان عنوان «جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک» را در هردوبخش ملی و بین‌المللی به‌شایستگی دنبال کند. او درپایان از مدیران و همکاران مجموعه تئاترشهر، موزه هنرهای معاصر، تالار مولوی، مجموعه تالار رودکی، تالار هنر، کانون پرورش‌فکری کودکان‌ونوجوانان، حوزه هنری، پلتفرم هاشور، تلویزیون تئاتر ایران، اداره‌کل هنرهای نمایشی، انجمن هنرهای نمایشی و دیگر مجموعه‌های همراه جشنواره قدردانی کرد.
بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک از ۲۵ تا ۳۰ مهرماه در سالن‌ها و فضاهای اعلام‌شده برگزار می‌شود و تلاش دارد باتکیه‌بر پیوند پژوهش، آموزش و اجرا، توجه به نسل جوان، حضور هنرمندان شهرستان‌ها، پرداختن به مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی و تقویت گفت‌وگو میان فرهنگ‌ها، فصل تازه‌ای را در مسیر جشنواره رقم بزند.