قفسه
تأثیر کتاب‌خوانی بر مغز و سلامت روان
نتایج یک بررسی جدید نشان داد: مطالعه برای لذت و سرگرمی می‌تواند با بهبود عملکرد شناختی، کاهش علائم مشکلات روانی، کاهش استرس، افزایش همدلی و حتی کاهش خطر افت شناختی در سالمندی ارتباط داشته باشد؛ فوایدی که به‌نظر می‌رسد فارغ از سطح تحصیلات و وضعیت اقتصادی افراد قابل‌مشاهده است. به‌گزارش ایبنا (از مجله تایم)؛ درحالی‌که میزان مطالعه برای سرگرمی در سال‌های اخیر در بسیاری از جوامع کاهش یافته؛ یک بررسی جدید که در مجله علمی Psychological Medicine منتشر شده، نشان می‌دهد اختصاص‌دادن زمانی برای نشستن و مطالعه کتاب موردعلاقه می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر مغز و سلامت عمومی داشته باشد. باربارا ساکیان (استاد بازنشسته عصب‌روان‌شناسی بالینی در دانشگاه کمبریج و یکی از نویسندگان این مقاله) می‌گوید آثار مطالعه از دوران کودکی قابل‌مشاهده است. در مطالعه روی حدود ۱۰هزار کودک در آمریکا، پژوهشگران دریافتند کودکانی که از سنین پایین مطالعه را به‌عنوان سرگرمی آغاز کرده بودند، در سال‌های بعد سازگاری بهتری داشتند. این کودکان عملکرد شناختی بهتری داشتند، علائم مشکلات سلامت روان در آن‌ها کمتر بود و از توجه بیشتری برخوردار بودند. همچنین زمان کمتری را مقابل صفحه‌نمایش می‌گذراندند، خواب بیشتری داشتند و عملکرد تحصیلی آن‌ها بهتر بود. اما فواید کتاب‌خوانی به دوران کودکی محدود نمی‌شود. مطالعات درباره عادت‌های مطالعه بزرگ‌سالان نیز نشان داده‌اند که کتاب‌خوانی می‌تواند احساس تنهایی را کاهش دهد. ساکیان می‌گوید بسیاری از افرادی‌که در نظرسنجی‌ها درباره تجربه مطالعه خود صحبت کرده‌اند، گفته‌اند کتاب‌خواندن باعث شده احساس ارتباط بیشتری با دیگران داشته باشند، دیدگاه افراد دیگر را بهتر درک کنند و همدلی بیشتری پیدا کنند. به‌گفته این پژوهشگر؛ مطالعات تصویربرداری از مغز نیز از این یافته‌ها حمایت می‌کنند. هنگام مطالعه داستان‌های داستانی، به‌ویژه آثاری که محتوای اجتماعی غنی دارند، بخش‌هایی از مغز فعال می‌شوند که با شناخت اجتماعی و درک دیدگاه دیگران ارتباط دارند. کاهش استرس یکی‌دیگر از فواید احتمالی مطالعه است. ساکیان می‌گوید این تأثیر می‌تواند خیلی‌سریع ظاهر شود. وقتی فرد غرق مطالعه یک کتاب می‌شود، ذهن و توجه او به داستان و محتوای کتاب متمرکز می‌شود و درنتیجه توجهش برای مدتی از مشکلات و نگرانی‌های دیگر دور می‌ماند. به‌گفته ساکیان، این‌وضعیت تاحدی شبیه تمرین‌های ذهن‌آگاهی است، زیرا فرد توجه خود را متمرکز روی یک موضوع قرار می‌دهد. بخشی از پژوهش‌هایی که ساکیان آن‌ها را مهم‌تر می‌داند، به تأثیر مطالعه در سالمندی مربوط است. در یکی از مطالعات انجام‌شده در تایوان، افراد بالای ۶۴سال به‌مدت ۱۴سال موردبررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد افرادی‌که حتی هفته‌ای‌یک‌بار مطالعه می‌کردند، دراین‌دوره با خطر به‌مراتب کمتری برای افت شناختی مواجه بودند. ساکیان می‌گوید یکی از ویژگی‌های مهم مطالعه این‌است‌که فواید آن ظاهراً محدود به گروه خاصی ازنظر وضعیت اقتصادی یا سطح تحصیلات نیست و می‌تواند به بهبود عملکرد مغز، توانایی‌های شناختی و احساس بهزیستی کمک کند. اگر مدت زیادی است که برای سرگرمی کتاب نخوانده‌اید، لازم نیست کار را با کتاب‌های بسیارطولانی و دشوار مانند «جنگ و صلح» آغاز کنید. ساکیان توصیه می‌کند افراد مطالعه را با موضوعاتی شروع کنند که واقعاً به آن‌ها علاقه دارند؛ برای‌مثال می‌توانند سراغ یک مجله یا کتاب مرتبط با سرگرمی‌ها و علایق شخصی خود بروند. پژوهش درباره تأثیر کتاب صوتی بر بدن و مغز هنوز به‌اندازه مطالعه متن گسترده نیست و نتایج قطعی کمتری دراین‌زمینه وجود دارد. در یکی از مطالعات، دانشجویانی که مطالب را به‌صورت نوشتاری مطالعه کرده بودند، در آزمون بعدی عملکرد بهتری نسبت به دانشجویانی داشتند که همان مطالب را ازطریق پادکست گوش داده بودند. این یافته نشان می‌دهد دریافت اطلاعات ازطریق گوش ممکن است در برخی شرایط جذب و پردازش اطلاعات را دشوارتر کند. ازسوی‌دیگر، بسیاری‌ازافراد هنگام گوش‌دادن به کتاب صوتی هم‌زمان مشغول کار دیگری مانند رانندگی، باغبانی یا شستن ظرف‌ها هستند. به‌گفته ساکیان، این‌مسئله می‌تواند باعث شود تجربه غرق‌شدن و تمرکز عمیقی که هنگام مطالعه متن ایجاد می‌شود، در کتاب صوتی به‌همان‌اندازه شکل نگیرد. درمجموع، یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد کتاب‌خوانی برای لذت و سرگرمی صرفاً فعالیت فرهنگی یا تفریحی نیست و می‌تواند با مجموعه‌ای از پیامدهای مثبت برای عملکرد شناختی، سلامت روان، روابط اجتماعی و سلامت مغز درطول زندگی همراه باشد.