ذره‌بین
مت‌آمفتامین؛ قاتل شیشه‌ای سلامت روان!
گاه یک ماده مخدر در اولین تجربه، به مصرف‌کننده احساس انرژی، اعتمادبه‌نفس و نشاط می‌دهد؛ که ممکن است او را به تکرار مصرف ترغیب کند اما این سرخوشی موقت می‌تواند به‌بهای ازدست‌رفتن سلامت جسم و روان تمام شود. شیشه از جمله مواد محرکی است که به‌دلیل اثرگذاری شدید بر مغز و احتمال بالای ایجاد وابستگی، پیامدهای جدی برای مصرف‌کننده و اطرافیان او به‌همراه دارد. به‌گزارش تسنیم؛ تصور اینکه شیشه فقط در میان گروه خاصی از جوانان یا در مهمانی‌های شبانه مصرف می‌شود، تصویری ناقص از این ماده است. افراد ممکن است به‌دلایل متفاوتی، از کنجکاوی و فشار دوستان گرفته تا تلاش برای بیدارماندن یا فرار از مشکلات روحی، به مصرف آن روی بیاورند.
شیشه یا کریستال‌مت، نام رایج مت‌آمفتامین کریستالی است؛ ماده‌ای محرک که بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر می‌گذارد. این ماده ازنظر شیمیایی با آمفتامین ارتباط دارد، اما می‌تواند اثرات شدید و طولانی‌تری بر مغز و بدن ایجاد کند. شکل ظاهری آن معمولاً به‌صورت بلورهای شفاف یا سفیدرنگ است و در بازار غیرقانونی ممکن است با خلوص و ترکیبات متفاوت عرضه شود. مت‌آمفتامین با افزایش فعالیت انتقال‌دهنده‌های عصبی، به‌ویژه دوپامین و نورآدرنالین، موجب تغییر در خلق‌وخو، سطح هوشیاری، انرژی و رفتار فرد می‌شود. دوپامین در سیستم پاداش مغز نقش دارد و افزایش شدید آن می‌تواند احساس لذت و سرخوشی ایجاد کند؛ اما همین سازوکار در شکل‌گیری میل شدید به مصرف دوباره و وابستگی نقش دارد. شیشه درمقایسه‌با بسیاری مواد محرک، خطر قابل‌توجه برای سلامت روان و عملکرد طبیعی مغز دارد.
شیشه چگونه مصرف می‌شود؟
مت‌آمفتامین در شکل‌های مختلفی مانند پودر، بلور یا قرص غیرمجاز عرضه می‌شود و ممکن است از راه خوراکی، استنشاق از بینی، دودکردن یا تزریق مصرف شود. روش مصرف بر سرعت ورود ماده به جریان خون و مغز، شدت تجربه اولیه و نوع خطرات جسمی تأثیر می‌گذارد. دربرخی‌موارد، مصرف‌کننده باتصوراینکه یک روش مصرف کم‌خطرتر است یا کنترل بیشتری بر اثرات ماده دارد، به استفاده از آن روی می‌آورد؛ درحالی‌که هیچ روش مصرفی از مت‌آمفتامین غیرقانونی را نمی‌توان بی‌خطر دانست. دودکردن می‌تواند به دستگاه تنفسی آسیب بزند و تزریق نیز خطر عفونت‌های خونی، ازجمله هپاتیت و HIV را درصورت استفاده از وسایل آلوده یا مشترک افزایش می‌دهد.
اتفاقات در بدن پس از مصرف
یکی از دلایل گرایش برخی افراد به شیشه، احساس افزایش انرژی و کاهش خستگی است. فرد ممکن است برای مدتی احساس کند توان بیشتری برای فعالیت و کمتر به خواب نیاز دارد، با سرعت بیشتری صحبت می‌کند یا اعتمادبه‌نفسش افزایش یافته است. کاهش اشتها و افزایش میل جنسی نیز از اثرات احتمالی این ماده هستند؛ اما احساس توانایی بیشتر به‌معنای افزایش واقعی و پایدار عملکرد بدن نیست. مت‌آمفتامین می‌تواند ضربان قلب و فشارخون را افزایش دهد، دمای بدن را بالا ببرد و خواب و تغذیه طبیعی را مختل کند. فردی‌که برای مدت طولانی بیدار می‌ماند، ممکن است به‌تدریج تمرکز و قدرت قضاوت خود را از دست بدهد و در تصمیم‌گیری‌های روزمره دچار مشکل شود. در برخی مصرف‌کنندگان به‌ویژه مصرف سنگین یا پس از چندین‌ساعت یا روز بی‌خوابی، بدبینی شدید، اضطراب، توهم و رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی بروز می‌کند. ممکن است فرد احساس کند دیگران قصد آسیب‌رساندن به او را دارند یا صداها و چیزهایی را تجربه کند که منشأ بیرونی ندارند.
چرا اعتیادآور است؟
از مهم‌ترین ویژگی‌های مت‌آمفتامین، تأثیر آن بر سیستم پاداش مغز است. افزایش شدید دوپامین می‌تواند احساس سرخوشی ایجاد کند و مغز را به تکرار تجربه مصرف سوق دهد. با تکرار مصرف، فرد ممکن است به‌تدریج به اثرات ماده عادت و برای رسیدن به احساس قبلی، میل بیشتری به مصرف پیدا کند. درعین‌حال، مصرف مکرر می‌تواند توانایی تجربه لذت از فعالیت‌های عادی زندگی را مختل کند. دیدار با دوستان، فعالیت‌های روزمره، غذاخوردن یا سرگرمی‌هایی که پیش‌تر لذت‌بخش بوده‌اند، ممکن است برای فرد جذابیت کمتری داشته باشند. وابستگی فقط به‌معنای مصرف روزانه یا ناتوانی کامل در انجام کارهای روزمره نیست. فرد ممکن است با وجود مشکلات خانوادگی، افت عملکرد شغلی، آسیب‌های جسمی یا تجربه‌های ناخوشایند روانی همچنان به مصرف ادامه دهد. همین ادامه مصرف با وجود پیامدهای منفی، یکی از نشانه‌های مهم اختلال مصرف مواد است.
آیا درمان می‌شود؟
درمان اختلال مصرف مت‌آمفتامین امکان‌پذیر است، اما معمولاً به زمان، پیگیری و حمایت مستمر نیاز دارد. نخستین‌گام، ارزیابی وضعیت جسمی و روانی فرد و بررسی میزان مصرف و مشکلات همراه است. برنامه درمانی باید متناسب با شرایط هر فرد تنظیم شود؛ زیرا برخی مصرف‌کنندگان علاوه‌بر وابستگی، با افسردگی، اضطراب، اختلال خواب یا روان‌پریشی مواجه هستند. مداخلات روان‌شناختی و رفتاری ازجمله درمان شناختی‌رفتاری و برنامه‌های تقویت انگیزه و رفتارهای سالم، در درمان اختلال مصرف محرک‌ها کاربرد دارند. در موارد لازم، پزشک ممکن است برای کنترل برخی علائم همراه یا بیماری‌های هم‌زمان درمان دارویی تجویز کند. درحال‌حاضر، یک داروی واحد که به‌طورقطعی وابستگی به مت‌آمفتامین را درمان کند، وجود ندارد؛ ازاین‌رو، درمان تخصصی و پیگیری طولانی‌مدت اهمیت دارد. حمایت خانواده می‌تواند در روند بهبود نقش مهمی داشته باشد. برخورد تحقیرآمیز، تهدید یا سرزنش مداوم ممکن است فرد را از دریافت کمک دور کند؛ درمقابل، تشویق به مراجعه به مراکز درمان اعتیاد، همراهی در روند درمان و ایجاد محیطی امن و حمایتگر می‌تواند کمک‌کننده باشد.