روایت زندگی و دغدغه‌های سارا امیری؛
پل زدن میان قانون کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی
یاسر وطن‌پور
در جهان امروز که پیچیدگی‌های زندگی اجتماعی، مسائل حقوقی و دغدغه‌های معیشتی بیش از گذشته بر انسان‌ها سایه افکنده است، نقش افرادی‌که دانش و تخصص خود را در خدمت جامعه قرار می‌دهند، اهمیتی دوچندان دارد. سارا امیری، حقوقدان، مدرس دانشگاه، پژوهشگر، شاعر و داستان‌نویس، ازجمله کسانی است که فعالیت‌های علمی را با مسئولیت‌های اجتماعی و خیریه درهم‌آمیخته است. فعالیت در حوزه حقوق خصوصی و حقوق بشر، همکاری با نهادهای حمایتی در اسفراین، مدیریت انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی و اداره مؤسسه حقوقی «حق‌گستر صفری»، بخش‌هایی از مسیر پربار اوست. پیوند میان قانون، ادبیات، سلامت و اخلاق، محور اصلی نگاه او به زندگی حرفه‌ای است. در این گفت‌وگو، از مسیر تحصیلی، دغدغه‌های آموزشی، چالش‌های حقوقی اقشار آسیب‌پذیر، بیماران کلیوی و برنامه‌های آینده‌اش سخن گفته‌ایم
از واژه‌ها تا قانون؛ مسیری میان ادبیات و عدالت
مسیر زندگی من آمیزه‌ای از شور واژه‌ها و نظم حقوق است. از کودکی دل درگرو لطافت شعر فارسی و خلق داستان داشتم و هم‌زمان، کشش درونی‌ام به عدالت، مرا به تحصیل حقوق سوق داد. مهم‌ترین تجربه زیسته من دراین‌مسیر، درک این حقیقت ژرف است که قانون چارچوب حفظ کرامت انسان و ادبیات تجلی‌گاه روح اوست. پیوند این دو، دمیدن روح لطافت به کالبد قوانین و نظم‌بخشیدن به طوفان احساسات است. انتخاب آگاهانه رشته حقوق، پاسخی به ندای وجدان بود. حقوق خصوصی چارچوب تنظیم روابط و تعهدات میان انسان‌هاست و حقوق بشر از کرامت ذاتی و آزادی‌های بنیادین پاسداری می‌کند. تلاش کرده‌ام رویکرد اخلاقی و انسانی را در فهم قوانین تقویت کنم؛ چراکه عدالت اگر از چشمه‌سار وجدان سیراب نشود، به چارچوبی صوری مبدل می‌گردد.
آموزش حقوق؛ فراتر از حفظ مواد قانونی
به‌عنوان مدرس دانشگاه، دغدغه‌ام این‌است‌که دانشجویان در پس الفاظ خشک متون قانونی محصور نمانند. غایت آموزش حقوق، تنها حفظ مواد قانونی نیست؛ بلکه پرورش وجدان بیدار و تفکر انتقادی است. دانشجو باید بیاموزد که قانون ابزاری برای صیانت از حیات و حرمت آدمی است. در ارزیابی نظام آموزش حقوق باید منصفانه نگریست؛ میان آموزش نظری دانشگاه و واقعیت‌های دادگاه‌ها شکافی وجود دارد و نظام آموزشی بیشتر بر حافظه‌محوری تکیه دارد. دانشگاه‌ها باید با اتصال به مسائل عینی جامعه، پرونده‌های واقعی و فلسفه اخلاق، فارغ‌التحصیلانی آگاه به رنج‌های جامعه تربیت کنند تا هنگام مواجهه با پرونده‌های پیچیده، خود را کم‌تجربه نیابند.
نوشتن؛ پناهگاهی میان عقل و دل
نوشتن برای من صرفاً یک حرفه نیست؛ بلکه شیوه زیستن است. در پژوهش‌های حقوقی، موضوعاتی چون کرامت انسانی، حقوق شهروندی، حریم خصوصی و تحلیل اخلاقی روابط قراردادی را دنبال می‌کنم و معتقدم قانون باید همگام با جامعه پویا و منعطف باشد. در ادبیات، شعر و داستان نیز قلمم از دردهای ناگفته انسان معاصر، تنهایی‌ها و شکوه عشق سخن می‌گوید. داستان آینه زخم‌های پنهان جامعه است؛ بسیاری از دردهایی که زبان خشک قانون تاب بیانش را ندارد، با روایت‌های ادبی بهتر لمس می‌شوند. پیش از هر قانون، ما انسان هستیم و به مهر و دادگری نیاز داریم.
حمایت حقوقی از اقشار آسیب‌پذیر و زنان
همکاری داوطلبانه با نهادهای حمایتی (کمیته امداد، بهزیستی و بنیاد شهید) در اسفراین، فرصتی برای لمس بی‌واسطه مشکلات محرومان بود. مهم‌ترین مسائل حقوقی این گروه‌ها شامل دعاوی خانوادگی بانوان سرپرست خانوار (نفقه، مهریه، حضانت)، ناآگاهی حقوقی در تنظیم قراردادها و ضمانت‌های بانکی، موانع حقوقی معلولان و دعاوی ملکی و ارث ناشی از اسناد قولنامه‌ای قدیمی است. برای تسهیل دسترسی این گروه‌ها به عدالت، باید معاضدت حقوقی پیشگیرانه را در مراکز مددکاری گسترش داد، هزینه‌های دادرسی را آسان‌تر کرد و آموزش‌های حقوقی را در مساجد و فرهنگسراها توسعه داد. عدالت زمانی معنا می‌یابد که هیچ‌کس به‌دلیل فقر مالی از حق دادخواهی محروم نشود؛ خدمت به محرومان زکات دانش هر حقوقدان است. همچنین در حوزه خانواده، آگاهی از شروط ضمن عقد و حقوق متقابل برای پیشگیری از بحران‌ها امری ضروری است.
بیماران کلیوی؛ تقاطع درمان، معیشت و کرامت
پذیرش مسئولیت در انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی اسفراین، پاسخی به ندای وجدان بود. در اینجا از دکتر محسن شهریاری، مسئول انجمن خیریه خراسان شمالی، برای فراهم‌سازی زمینه این همکاری سپاسگزارم. بیماری مزمن کلیوی تنها جسم را درگیر نمی‌کند، بلکه اقتصاد و آرامش روانی خانواده را به تباهی می‌کشد. هیچ بیماری نباید افزون بر رنج درمان، نگران تأمین دارو و هزینه‌های پیوند باشد. این انجمن تلاش می‌کند با جلب مشارکت خیران، خدماتی چون تأمین داروهای مکمل، آزمایش‌های تخصصی، هزینه‌های رفت‌وآمد و اقامت بیماران، بسته‌های معیشتی و مشاوره‌های حقوقی و روان‌شناختی ارائه دهد. پیشگیری زودهنگام، غربالگری دیابت و فشارخون، پوشش بیمه‌ای مناسب و ایجاد منابع مالی پایدار، سه ضرورت اساسی برای کاهش آلام این بیماران است. در فعالیت‌های عام‌المنفعه، شفافیت مالی و حفظ کرامت بیماران، سرمایه اصلی اعتماد عمومی است.
مؤسسه حقوقی حق‌گستر صفری؛ ادای دین به یک میراث نیکو
بنیان‌گذاری مؤسسه حقوقی حق‌گستر صفری، تجدیدعهدی با پدربزرگ فقیدم، زنده‌یاد محمداسماعیل صفری (متولد ۱۳۰۹، حسابدار شرکت نفت و مردی نیکوکار و عریضه‌نویس معتمد محله) است. او نخستین آموزگار جوانمردی، بخشندگی و دستگیری بی‌منت از نیازمندان برای من بود. این مؤسسه با الهام از منش ایشان، در کنار خدمات تخصصی حقوقی (مدنی، کیفری و ثبتی)، به ارائه مشاوره رایگان به اقشار کم‌برخوردار، تنظیم دقیق قراردادها و تلاش برای حل اختلافات از مسیر صلح و سازش می‌پردازد تا فقر مالی مانعی برای آگاهی از حقوق قانونی افراد نباشد.
تجربه‌های حوزه سلامت و اسناد پزشکی
فعالیت در حوزه اسناد پزشکی در دانشکده علوم‌پزشکی اسفراین و داروخانه‌ها، در سایه آموزش‌های دایی گرامی‌ام، دکتر حسین صفری (داروساز برجسته اسفراین)، به من آموخت که هر نسخه دارویی پیوندی عمیق با نگرانی‌های یک خانواده دارد. بررسی پرونده‌ها نشان می‌دهد هزینه‌های سنگین درمان و محدودیت‌های بیمه‌ای بنیان اقتصادی خانواده‌ها را تحت‌فشار قرار می‌دهد. این تجربیات به من آموخت که حقوق سلامت باید میان اخلاق پزشکی، شفافیت اداری و صیانت از حقوق بیمار پل بزند.
سخن پایانی
فعالیت هم‌زمان در دانشگاه، پژوهش، خیریه و نظام سلامت، مسیری دشوار اما پرمعناست. اگر دستاورد زندگی را در شمار مقالات و عناوین رسمی ندانیم، ارزشمندترین دستاورد من گره‌گشایی از کار مادری دردمند یا بیماری نیازمند پیوند بوده است. از مسئولان استان انتظار دارم زنجیره‌ای هماهنگ برای حمایت دارویی و درمانی از بیماران کلیوی بسازند. به خیران نیک‌اندیش نیز می‌گویم که دست‌های بخشنده شما، چراغ امید را در دل خانواده‌های صبور و نجیب اسفراین روشن نگه می‌دارد؛ چراکه بودن برای دیگران، زیباترین گونه زیستن است.