بازخوانی میراث تصویری ایران درمواجهه‌با دغدغه امروز

عنوان «لوتوس» چه نسبتی با دو مفهوم «هو» و «کلمه» دارد؟ و آیا این سه مفهوم، از ابتدا در قالب یک دستگاه مفهومی واحد شکل گرفته‌اند؟
نقطه آغاز من در شکل‌گیری مجموعه «لوتوس»، بازخوانی و احیای میراث تصویری ایران باستان در زبانی معاصر بود. گل «لوتوس» در هنر ایران باستان؛ به‌ویژه در نقوش هخامنشی و تخت‌جمشید، حضوری شاخص دارد. درعین‌حال، این گل در فرهنگ‌هایی همچون مصر، هند و چین نیز جایگاه نمادین مهمی یافته؛ هرچند معنا و دلالت آن درهریک‌از این سنت‌ها متفاوت است. برای من، حضور لوتوس در فرهنگ‌ها و جهان‌های معنایی گوناگون، امکان اندیشیدن به‌نوعی وحدت ورای تکثر را فراهم می‌کند؛ که نه از یکسان‌بودن معناها؛ بلکه از امکان پیوند میان آن‌ها شکل می‌گیرد. این دریافت شخصی، نقطه اتصال لوتوس با مفهوم «هو» در مجموعه‌ام است؛ مفهومی که به حضوری فراتر از صورت‌های ظاهری اشاره دارد. «کلمه» نیز به‌نسبت میان معنا و بیان مربوط می‌شود؛ لحظه‌ای که اندیشه به نشانه و صورت درمی‌آید. این سه مفهوم در جریان کار هنری و مواجهه‌ام با «تصویر، خط و معنا» به‌تدریج درارتباط‌با یکدیگر قرار گرفتند. هدفم بازتولید گذشته نیست؛ بلکه می‌خواهم میراث تصویری ایران را درمواجهه‌با دغدغه‌های امروز دوباره بخوانم.

چه تفاوتی میان لوتوس، «هو» و «کلمه» قائل هستید؟ آیا این مفاهیم در آثارتان معنایی مستقل دارند یا درارتباط‌با یکدیگر خوانده می‌شوند؟
هر‌یک‌از این مفاهیم، ظرفیت معنایی و تصویری خاص خود را دارند. «لوتوس» نقطه عزیمت بصری مجموعه و دریچه‌ای برای مواجهه با میراث تصویری گذشته است. «هو» به قلمرو حضور و امر نامرئی مربوط می‌شود؛ و «کلمه» به لحظه‌ای که معنا در قالب نشانه و بیان ظاهر می‌شود. این مفاهیم را نمی‌توان کاملاً از یکدیگر جدا کرد اما قرار هم نیست در معنایی قطعی ادغام شوند. ارتباط آن‌ها بیشتر از جنس گفت‌وگویی‌ست که در آن تصویر، خط و مفهوم یکدیگر را تکمیل می‌کنند؛ بی‌آنکه به تفسیری واحد محدود شوند.

آیا مخاطب برای درک آثار این‌مجموعه، به دانستن پیش‌زمینه‌های فکری و مفهومی آن نیاز دارد؟
شناخت پیش‌زمینه‌های فکری می‌تواند لایه‌های بیشتری از اثر را آشکار کند؛ اما مواجهه با اثر نباید به دانستن اطلاعات قبلی وابسته باشد. اثر هنری پیش از هر توضیحی، ازطریق فرم، رنگ، ترکیب‌بندی و کیفیت حضورش با مخاطب ارتباط برقرار می‌کند. ممکن است مخاطبی بدون آگاهی از ارجاعات تاریخی یا مفهومی، ارتباطی عاطفی با اثر برقرار کند و مخاطبی دیگر از مسیر شناخت و تأمل به آن نزدیک شود. هر‌دو نوع مواجهه معتبرند. توضیح مفهومی قرار نیست معنای نهایی اثر را تعیین کند؛ تنها می‌تواند راهی برای ورود به لایه‌های دیگر آن باشد.

بازخوانی هنر ایران باستان در آثار شما چگونه با زبان معاصر نقاشی‌خط پیوند می‌خورد؟
برایم بازخوانی هنر ایران باستان به‌معنای تکرار نقش‌ها و فرم‌های تاریخی نیست. مسئله، شناخت ظرفیت‌های بصری و معنایی آن میراث و یافتن امکان‌هایی برای ادامه آن در زمانه ماست. در مجموعه «لوتوس»، خط از جایگاه صرفاً نوشتاری فاصله می‌گیرد و به یکی از عناصر شکل‌دهنده تصویر تبدیل می‌شود. فرم، رنگ، سطح و حرکت خط درکناریکدیگر معنا می‌سازند. نقاشی‌خط برایم فضایی برای تجربه رابطه میان نوشتار، تصویر و مفهوم است؛ تلاشی برای رسیدن به زبانی شخصی و معاصر، در امتداد یک میراث ریشه‌دار.

در بخشی از آثار، حرف «هـ» روی چهره قرار می‌گیرد. این هم‌نشینی چه معنایی برای شما دارد؟
چهره، یکی از آشکارترین نشانه‌های هویت فردی‌ست. قرارگرفتن حرف «هـ» روی چهره، نسبتی میان هویت، حضور و نشانه برایم ایجاد می‌کند. دراین‌آثار، خط فقط عنصری برای خواندن نیست؛ با چهره وارد رابطه می‌شود و گاهی بخشی‌ازآن را می‌پوشاند. این پوشیدگی لزوماً به‌معنای حذف نیست؛ بلکه می‌تواند توجه را به لایه‌هایی جلب کند که ورای ظاهر قرار دارند. ترجیح می‌دهم اثر در برابر تفسیرهای مختلف باز بماند و مخاطب درباره نسبت میان آنچه می‌بیند و آنچه پنهان می‌ماند، تأمل کند.

در فعالیت‌های هنری‌، از نقاشی‌خط به عکاسی، حجم و طراحی زیورآلات رسیده‌اید. این رسانه‌های متفاوت چه نسبتی با یکدیگر دارند؟
برای من، انتخاب رسانه، تابع ایده است. گاهی یک مفهوم ازطریق رنگ و خط روی بوم شکل می‌گیرد و گاهی به تصویر عکاسانه یا حضور فیزیکی یک حجم نیاز دارد. در طراحی زیورآلات نیز امکان دیگری برای مواجهه با فرم و معنا ایجاد می‌شود؛ اثری که از فضای نمایشگاه خارج می‌شود و با بدن و زندگی روزمره ارتباط می‌گیرد. آنچه این رسانه‌ها را به‌هم پیوند می‌دهد، دغدغه مشترکم درباره رابطه فرم، نشانه و معناست. بااین‌حال، هر رسانه امکانات خاص خود را دارد و یک ایده هنگام انتقال به بستری دیگر، ناگزیر شکل تازه‌ای پیدا می‌کند.

حجم و حضور فیزیکی واژه‌ها؛ به‌ویژه «هو»، چه امکانی ایجاد می‌کند که در نقاشی دوبعدی وجود ندارد؟
در نقاشی، مخاطب با تصویری روی سطح مواجه است؛ اما در حجم، اثر وارد فضای واقعی می‌شود و رابطه مخاطب با آن تغییر می‌کند. نور، سایه و زاویه دید نیز بخشی از تجربه اثر می‌شوند. در تبدیل «هو» به حجم، برایم مهم بود که این واژه از سطح نوشتار فاصله بگیرد و به حضوری فیزیکی در فضا تبدیل شود. دراینجا واژه فقط حامل معنا نیست؛ شکل، ماده و نحوه حضورش نیز در تجربه مخاطب نقش دارند. این جابه‌جایی از سطح به فضا، امکان دیگری برای مواجهه با مفهومی فراهم می‌کند که به چیزی فراتر از صورت ظاهری اشاره دارد.

اگر امروز بخواهید مجموعه «لوتوس» را دوباره شکل دهید، چه‌چیزی را تغییر می‌دهید؟
نگاه دوباره به یک مجموعه، بخشی از روند رشد هنری‌ست. ممکن است امروز در برخی از جزئیات اجرایی، نسبت میان عناصر یا نحوه ارائه آثار تصمیم‌های دیگری بگیرم؛ اما این لزوماً به‌معنای نادرست‌بودن انتخاب‌های گذشته نیست. هر مجموعه حاصل شرایط و پرسش‌های دوره‌ای مشخص است. «لوتوس» بخشی از مسیر هنری من است که می‌تواند در آثار بعدی ادامه پیدا کند، تغییر کند یا به پرسش‌های تازه‌ای برسد. برایم مهم‌تر از بازنویسی گذشته، حفظ امکان حرکت و کشف است.

درنهایت دوست دارید مخاطب پس از دیدن نمایشگاه «لوتوس»، با چه برداشتی از فضا و آثارتان خارج شود؟
انتظار ندارم همه مخاطبان به برداشت واحدی برسند. دوست دارم هر‌کس با تجربه شخصی خود با آثار مواجه شود و شاید نسبت تازه‌ای میان تصویر، کلمه، تاریخ و حضور کشف کند.«لوتوس» تلاشی برای بازخوانی میراث تصویری ایران باستان در زبان امروز است؛ تلاشی که در مسیر خود با نشانه‌ها و سنت‌های فرهنگی دیگر نیز وارد گفت‌وگو می‌شود. اندیشیدن به وحدت در دل تکثر، از دغدغه‌های شخصی من است؛ اینکه تفاوت‌ها لزوماً مانع ارتباط نیستند و می‌توانند زمینه‌ساز درکی گسترده‌تر باشند. اگر این‌مجموعه بتواند مخاطب را برای لحظه‌ای از عادت همیشگی دیدن فاصله بدهد و به تأملی تازه درباره تصویر، معنا و پیوند میان آن‌ها دعوت کند، به بخشی‌ازآن‌چه می‌خواستم رسیده‌ام.