قفسه
هشت کتاب چند ژانری!
فضا در ادبیات و سینما معمولاً با سفینههای فضایی، موجودات بیگانه، فناوریهای پیشرفته و سفر به جهانهای ناشناخته شناخته میشود. گاهی نیز فضای بیکران به مکانی هراسآور تبدیل میشود که شخصیتها در آن گرفتارند و برای زندهماندن تلاش میکنند؛ اما فضا میتواند معنای دیگری هم داشته باشد: فرصتی برای رهایی از محدودیت زمین، کشف روابط انسانی و مواجهه با پرسشهای فلسفی درباره زندگی، عشق و آینده بشر. بهگزارش ایبنا (از بوک ریوت)؛ برخی نویسندگان معاصر با ترکیب علمیتخیلی و ژانرهایی مانند وحشت، معمای جنایی، عاشقانه، سرقت و ادبیات فلسفی، شکل متفاوتی از داستانهای فضایی خلق کردهاند. دراینآثار، فضا صرفاً پسزمینهای برای ماجراجویی نیست؛ بلکه بستری برای بررسی عمیقتر احساسات، روابط و پیچیدگیهای زندگی انسان است.
۱. خزه در فضا؛ اثر ربکا تورن
تصور کنید سامانه حیاتبخش سفینه فضایی، خزهای زنده و هوشمند باشد که از رهاشدن میترسد! همین ایده عجیب، نقطه شروع داستانیست که ماجراجویی فضایی را با طنز، احساسات انسانی و روابط عاطفی ترکیب میکند. قهرمان داستان زنی خوشبین است که تلاش میکند جان خواهرش را نجات دهد. در مسیر خود با گونههای بیگانه، فناوریهای شگفتانگیز و موقعیتهایی روبهرو میشود که هم تواناییهایش را بهچالش میکشند و هم روابط عاطفیاش را تحتتأثیر قرار میدهند. یکی از ویژگیهای این کتاب، تلفیق ماجراجوییهای علمیتخیلی با فضایی صمیمیست. برخلاف بسیاری از داستانهای فضایی که بر جنگ و نابودی تمرکز دارند، این اثر به روابط میان شخصیتها توجه میکند.
۲. بلایی میان ستارگان؛ اثر نس براون
آخرین انسانهای بازمانده تلاش میکنند از مستعمرههای شکستخورده که نسلهای پیشین بشر در فضا بنا کردهاند، به زمین بازگردند. جکلین، فرمانده سفینهایست که بهنظر میرسد سرنشینانش بهسوی سرنوشتی فاجعهبار حرکت میکنند. منابع غذایی ممکن است تمام شود و خطرهای دیگری نیز در کمین خدمه هستند؛ مشکل اصلی زمانی آغاز میشود که اعضای سفینه بهشکلی خونین و خشونتآمیز جانشان را از دست میدهند. فضای بسته سفینه، دوری از زمین و ناتوانی شخصیتها در فرار از محیط خطرناک، بر اضطراب داستان میافزاید. دراینجا، فضا نه قلمرویی برای کشف شگفتی کیهانی؛ بلکه زندانیست که هرلحظه ممکن است به قتلگاه تبدیل شود.
۳. اصل لحظهها؛ اثر اسمی جیکیِمی-پیرسون
از نمونههای برجسته ترکیب ژانرهای مختلف در داستانهای علمیتخیلی؛ که در آن امپراتوریهای فضایی، عشق ناکام، سفر در زمان، پیشگویی باستانی و مبارزه با استبداد درکنارهم قرار میگیرند. آشا در سال ۶۰۶۶ روی سیارهای بیابانی بهنام گاهران زندگی میکند. او کارگری در خط تولید است و مانند بسیاری از انسانهای ساکن این سیاره، عملاً در بند نظامیست که امپراتوری بهوجود آورده. آشا در خلوت خود، کتابهای دزدیدهشده درباره هوانوردی را مطالعه میکند و رؤیای رهایی از شرایط موجود را در سر میپروراند. درسویدیگر داستان، اوبی قرار دارد؛ مسافری در زمان که در سال ۱۸۱۲ زندگی میکند. او از بیماری ناشی از سفر میان دورههای زمانی رنج میبرد و درگیر عشقی بیپاسخ به شاهزاده است. زندگی این دو شخصیت زمانی به یکدیگر گره میخورد که اوبی با ماجرای دختری مرموز در موزه بریتانیا روبهرو میشود؛ دختریکه گفته میشود از زمانی دیگر آمده است.
۴. قتل با خاطره؛ اثر اولیویا ویت
اگر آگاتا کریستی داستانی درباره قتل در کشتی تفریحی مینوشت که در فضای بینستارهای حرکت کرده و مسافران میتوانند بدنی تازه بهدست آورند، احتمالاً به ایده اصلی این رمان نزدیک میشدیم. داستان در کشتی مسافربری لوکس میانستارهای بهنام «اچاماس فیرودر» اتفاق میافتد. در جهان این رمان، مسافران میتوانند در فاصله میان زندگیهای خود استراحت کنند، بدنهای جدیدی دریافت کنند و ذهنشان را در کتابخانههایی ویژه، بهشکل شیشهای، نگهداری کنند. دوروتی جنتلمن؛ یکی از کارآگاهان کشتی، در بدنی تازه از خواب بیدار میشود؛ اما این اتفاق همزمان با کشف جسد یک مقتول رخ میدهد. دوروتی در جریان تحقیقات متوجه میشود ماجرا پیچیدهتر از قتل معمولیست. بدنها و حتی ذهن افراد درحالحذف شدن هستند و ایناحتمال وجود دارد که خطری بزرگتر، کل نظام حفظ هویت و خاطرات انسانها را تهدید کند.
۵. مداری؛ اثر سامانتا هاروی
این رمان برنده جایزه بوکر، نگاه متفاوتی به داستانهای فضایی دارد. دراینجا خبری از نبرد با موجودات بیگانه، سفینههای درحالانفجار یا تهدیدهای آخرالزمانی نیست. تمرکز بر زمین، انسان و معنای زندگیست. قصه شش فضانورد و کیهاننورد از روسیه، آمریکا، بریتانیا، ژاپن و ایتالیا را دنبال میکند که در چارچوب برنامهای فضایی، بهدور زمین میچرخند؛ برنامهای که قرار است بهزودی پایان یابد. زندگی آنها از مجموعهای از فعالیتهای روزمره تشکیل شده: برقراری ارتباط کوتاه با خانوادهها، آمادهکردن غذاهای آبرسانیشده، ورزش برای جلوگیری از تحلیلرفتن عضلات و انجام وظایف معمول در ایستگاه فضایی؛ اما همین فعالیتهای ساده، وقتی در فاصلهای دور از زمین انجام میشوند، معنایی تازه پیدا میکنند. فضانوردان از بالا به سیارهای نگاه میکنند که خانه انسانهاست؛ نویسنده با تمرکز بر تجربه روزمره فضانوردان، فرصتی برای تأمل درباره جایگاه بشر در جهان فراهم میکند.
۶. آسمان ژرف؛ اثر یومه کیتاسهای
زمین درآستانه نابودی زیستمحیطی قرار دارد و گروهی از انسانها برای آغاز زندگی در سیارهای دیگر راهی سفری طولانی میشوند. آسوکا یکی از ۸۰ سرنشین این مأموریت است. اعضای گروه از میان فارغالتحصیلان یک برنامه آموزشی سختگیرانه و رقابتی انتخاب شدهاند؛ برنامهای که از کودکی آنها را برای نجات آینده بشر آماده کرده؛ اما پیش از رسیدن به مقصد، انفجاری سهنفر را میکشد و مسیر حرکت سفینه را تغییر میدهد. آسوکا تنها شاهد زنده حمله است. او باید بفهمد چه اتفاقی افتاده و چهکسی مسئول آن است.
۷. بیداری دانشمند سرخ؛ اثر آلیت دو بودار
شیچ، متخصص فناوری، در جریان فعالیت بهدست ناوگانی از دزدان دریایی فضایی اسیر میشود. او انتظار دارد با شکنجه یا مجازات روبهرو شود اما رهبر ناوگان پیشنهادی غیرمنتظره مطرح میکند: ازدواج! رهبر دزدان دریایی درواقع سفینهای هوشمند و دارای آگاهیست. او از شیچ میخواهد در ازای دریافت حمایت و امنیت، به او کمک کند مرگ همسر سابقش را بررسی کند. آنچه ابتدا قراردادی سرد و مبتنیبر منافع متقابل بهنظر میرسد، بهتدریج به رابطهای عاطفی تبدیل میشود.
۸. بخت آشفته؛ اثر ماکانا یاماموتو
ادی پس از گذراندن هشتسال در سیاره یخزده که بهعنوان زندان مورداستفاده قرار میگیرد، آزاد میشود؛ اما آزادی او بهجای آغاز زندگی تازه، با مواجههای ناخوشایند همراه است: فرشته (یا آنجل) همان کسیستکه ادی او را مسئول زندانیشدن خود میداند. آنجل پیشنهادی وسوسهانگیز مطرح میکند؛ شرکت در سرقتی بزرگ که یک غول فناوری را هدف قرار میدهد. ادی در برابر انتخابی دشوار قرار میگیرد. این مأموریت میتواند فرصتی برای تغییر سرنوشتش باشد، اما خطرهای آن نیز کم نیستند.