در گفتوگو با مدیرکل کتابخانههای عمومی استان مطرح شد؛
پروژه ۱۸ساله کتابخانه مرکزی کرمانشاه در آستانه تکمیل و نیاز فوری به اعتبارات
سهراب مرادی
پروژه کتابخانه مرکزی کرمانشاه، بزرگترین طرح فرهنگی استان، پس از ۱۸سال از کلنگزنی به پیشرفت فیزیکی ۷۰درصدی رسیده است؛ اما تکمیل آن همچنان به ۴۰۰میلیاردتومان اعتبار نیاز دارد. پریسا محمدی (مدیرکل کتابخانههای عمومی استان)، در نشست خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب گفت درصورت تأمیناعتبار، این مجموعه بهار سال آینده به بهرهبرداری میرسد. بهگفته محمدی؛ طرح سالها نیمهکاره رهاشده بود، اما پیگیریهای یکسال و اندی اخیر موجب شد عملیات عمرانی آن معادل پنج تا ششسال پیشرفت کند. سازه پنجطبقه اکنون از مرحله رهاشدگی عبور کرده و به مرحله نازککاری و اجرای فاز نخست تأسیسات رسیده است. او تکمیل پروژه را برای استانی که قطب غرب کشور بهشمار میرود، ضرورتی فرهنگی دانست و یادآور شد توسعه جامعه با فرهنگ و کتاب پیوند دارد؛ سرمایهگذاری دراینحوزه نیز زمینه ارتقای سطح علمی و اجتماعی را فراهم میکند.
توقف اعتبارات سفر هیئتدولت و خطر افزایش هزینههای پیمانکاری
در جریان سفر هیئتدولت، ۳۰۰میلیاردتومان برای کتابخانه مرکزی مصوب شد که مقرر بود ۱۵۰میلیاردتومان آن ازسوی شهرداری و ۱۵۰میلیاردتومان از اعتبارات وزارت فرهنگوارشاد اسلامی تأمین شود؛ ۱۰۰میلیاردتومان نیز سهم استان از محل اعتبارات تملک داراییها بود. بااینحال، بهگفته مدیرکل کتابخانههای عمومی تا زمان نشست خبری ریالی از این ۳۰۰میلیاردتومان مصوب به دستگاه مجری پرداخت نشده است. محمدی افزود: پیمانکار پروژه تأسیسات را بااستفادهاز اقلام و مصالحی که پیش از نوسانات شدید قیمتی تهیه شده بود پیش میبرد، اما با اتمام این مصالح کار دچار مشکل جدی خواهد شد. باتوجهبه تورم در بازار مصالح، تسریع در پرداخت اعتبارات ضرورتی انکارناپذیر است و از رسانهها انتظار میرود تزریق این بودجه را بهعنوان مطالبهای مهم پیگیری کنند.
کارنامه فرهنگی یکساله و پایداری خدمات کتابخانهای در شرایط دشوار
درطول یکسال گذشته، کتابخانههای عمومی استان ۱۳هزار و ۱۲۰ برنامه فرهنگی و کتابمحور اجرا کردهاند. محمدی با قدردانی از تلاش کتابداران و کارکنان مجموعه، بر تلاش برای جذب مخاطبان با سنین و سلایق گوناگون تأکید کرد. او با یادآوری فعالیت کتابخانهها در دورانهای دشوار گفت: کتابخانههای عمومی حتی در ایام جنگ تعطیل نشدند و در کنار مردم ایستادند. در روزهایی که مدارس تعطیل بودند، سالنهای مطالعه میزبان دانشآموزان و معلمان شدند تا روند آموزش قطع نشود. وی با ادای احترام به شهدای کتابخانه و خانوادههای آنان و شهدای جنگ تحمیلی، یادآور شد مأموریت این نهاد صرفاً امانت دادن کتاب نیست، بلکه فراهم ساختن فضایی برای دانایی، آرامش و همراهی با خانوادهها در بزنگاههای اجتماعی است. فعالیت این مجموعه بر سه محور عضو، امانت و منابع استوار است که در هر سه محور رشد شاخصها ثبت شده است.
توسعه زیرساختها؛ از افتتاح کتابخانههای تخصصی کودک تا گسترش ناوگان کتابخانه سیار
برنامههای توسعهای بر گسترش خدمات برای کودکان و مناطق فاقد کتابخانه تمرکز دارد. کتابخانه ویژه کودکونوجوان «کودکان ایران ما» در دالاهو، پس از آمادهسازی و همکاری اداره توسعه کتابخانهها، اداره شهرستان و فرمانداری، در آستانه بهرهبرداری است. کتابخانه بعثت پاوه نیز قرار است با رویکردی تخصصی برای کودکان، نوجوانان و مادران فعالیت کند. ازسویدیگر، تفاهمنامهای با مشارکت استانداری، سازمان مدیریت و برنامهریزی استان و نهاد کتابخانههای عمومی کشور برای خرید و راهاندازی سالانه سه کتابخانه سیار منعقد شده است. یکی از خودروها در مرحله تجهیز قرار دارد و قرار است در هفته کتاب، یا حداکثر تا هفته پژوهش، به چرخه خدمات افزوده شود. این خودروها میتوانند به پنج تا ۱۰ نقطه، بهویژه روستاها و مناطق کمبرخوردار، کتاب و برنامههای فرهنگی برسانند. محمدی از خیران و بخش خصوصی نیز خواست در خرید خودرو مشارکت کنند؛ تجهیز و تأمین نیروی رانندهـکتابدار برعهده نهاد خواهد بود.
برنامههای شاخص ترویجی؛ از دبیرخانه ملی تاریخخوانی تا پیوند ورزش و کتابخوانی
یکی از موفقترین برنامههای استان، نشستهای «تاریخخوانی» است که هر یکشنبه در کتابخانههای عمومی برگزار میشود. در این نشستها، کودکانونوجوانان رویدادهای تاریخی مرتبط با همان هفته در تقویم ایران را بازخوانی و ارائه میکنند. پس از سه جلسه، معاونت توسعه نهاد کتابخانههای عمومی کشور پیشنهاد داد کرمانشاه دبیرخانه این برنامه شود؛ اکنون نشستهای تاریخخوانی در سراسر کشور برگزار و گزارش آنها به کرمانشاه ارسال میشود. در حوزه فعالیتهای ترویجی، برنامه «سینما کتاب» با معرفی و مطالعه کتابهایی که فیلم اقتباسی دارند و نقد کتاب پس از نمایش، بهویژه میان جوانان با استقبال روبهرو شده است. محافل ادبی نیز در هر شهرستان بهصورت هفتگی فعال است و کارگاههایی مانند مولاناپژوهی، روانشناسی، تربیت فرزند و انتخاب کتاب مناسب نیز در ادارهکل برگزار میشود. در ابتکاری تازه باعنوان «یک کتاب، یک نگاه»، قرار است با همکاری یک باشگاه تکواندو و ورزشهای رزمی، کتابخوانی میان نوجوانان عضو باشگاه ترویج شود؛ اقدامی که پیوند ورزش و کتاب را هدف دارد.
تأمین و توزیع منابع؛ سرانه استانی، سامانههای «اهدانش» و «شهرزاد» و حمایت از آثار بومی
استان هماکنون یکمیلیون و ۲۲۷هزار و ۵۶۲ نسخه کتاب دارد که معادل ۶۲ عنوان بهازای هر ۱۰۰نفر است؛ رقمی که ضرورت تقویت منابع را نشان میدهد. محمدی از مردم و رسانهها خواست فرهنگ اهدای کتاب را ترویج کنند. درصورت تماس اهداکنندگان، کارشناسان منابع و روابطعمومی برای تحویل کتاب به منزل مراجعه میکنند و نام اهداکننده ثبت میشود. سامانه «اهدانش» نیز امکان مشارکت ایرانیان داخل و خارج کشور در خرید کتاب را فراهم کرده است؛ برای نمونه میتوان برای تهیه کتاب به روستای زادگاه کمک کرد و گزارش تحویل در سامانه ثبت میشود. در طرح «شهرزاد» نیز مخاطبان کتاب موردنیاز خود را ازطریق کتابدار درخواست میکنند و بخش قابلتوجهی از درخواستها مربوط به رمان و داستان است. در حوزه نویسندگان بومی، آثار پس از بررسی کارشناسان منابع درصورت داشتن ضوابط خرید تهیه میشوند؛ هرچند محدودیت اعتبار مانع از حمایت کامل است.
چالش سهم نیمدرصدی شهرداریها؛ شکاف عمیق میان درآمدهای قانونی و پرداختیهای واقعی
سهم نیمدرصدی از درآمدهای شهرداریها یکی از مهمترین پشتوانههای مالی کتابخانههاست؛ هرچند سرفصلهایی مانند فروش اموال، فاینانس و اعتبارات تملک دارایی از محاسبه مستثنا هستند. از ابتدای فروردین تا زمان ارائه گزارش، هشتمیلیارد و ۸۲۰میلیون و ۳۳۴ هزارتومان ازسوی شهرداریهای استان پرداختشده که برخی مانند شهرداری گهواره عملکردی حتی بیش از انتظار داشتهاند. بااینحال، کل پرداختی شهرداری کرمانشاه حدود ۲.۵میلیاردتومان و آخرین واریزی ماهانه آن حدود ۷۰۰میلیونتومان اعلام شده است؛ رقمی که با ظرفیت و درآمد این شهرداری تناسب ندارد. برآورد سهم ماهانه مورد انتظار ۵.۵ میلیاردتومان است. هزینه انرژی فقط کتابخانه امیرکبیر به ۴۳۰میلیونتومان رسیده و تأمین چنین هزینههایی منابع محدود را زیر فشار گذاشته است. محمدی هشدار داد کمبود منابع مانع بهسازی ساختمان و نوسازی تجهیزات میشود؛ جوانی که برای مطالعه به کتابخانه میآید، حق دارد از میز و صندلی و فضای استاندارد استفاده کند.
توسعه خدمات اجتماعی، استودیوی رسانهای و تداوم گفتمان کتاب در تمام ایام سال
در استان ۳۲هزار و ۷۶۶ عضو فعال ثبت شدهاند. هزینه عضویت سالانه در برخی کتابخانهها حدود ۲۵۰هزارتومان است و ادارهکل میگوید میکوشد باتوجهبه توان اقتصادی خانوادهها، دسترسی عمومی را حفظ کند. اهم نامههایی نیز با آموزشوپرورش منعقد شده تا دانشآموزان از سالنهای مطالعه بهره ببرند. کتابخانه امیرکبیر برای نخستین بار صبح جمعه نیز خدمات امانت و مطالعه ارائه میکند و پنجشنبهها در دو نوبت فعال است. ادارهکل کتابخانهها استودیوی تولید محتوای رسانهای با تجهیزات صوتی، نور و آکوستیک آماده کرده و ۲۳ کتابخانه مشارکتی نیز در استان فعالاند؛ کتابخانه زندان مرکزی کرمانشاه ازجمله آنهاست. محمدی بااشارهبه شعار هفته کتاب، «با کتاب گفتگو کنیم»، تأکید کرد کتابخوانی نباید به یکهفته در سال محدود شود و مدارس، خانوادهها، رسانهها و دستگاهها باید در ترویج آن مشارکت کنند.