نبود سرگرمی؛ جذابیت اخبار حوادث

صبح  دیروز (جمعه  23 مرداد ماه) در رسانه‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی خبر دو زمین لرزه 1/4 و 4/3 ریشتری جوادآباد تهران به طور گسترده‌ای منتشر شد و البته بسیاری از خوانندگان را نگران زمین‌لرزه‌ی جدی‌تری کرد که سال‌هاست نسبت به وقوع آن در تهران هشدار می‌دهند. اگرچه انتشار خبرهای بعدی از سوی رسانه‌ها مبنی‌بر اینکه این زلزله تلفاتی به بار نداشته، خیال همگان را تا حدودی راحت کرد، اما بار دیگر انتشار خبرهایی درباره‌ی «اعلام وضعیت آماده‌باش نارنجی برای تهران، در پی زمین لرزه اخیر از سوی سازمان امداد و نجات» چشمان نگران مخاطبان را به دنبال خبرهای تکمیلی می‌کشاند که احتمالا تا پایان روز به پربازدید کننده‌ترین خبرهای هر رسانه هم بدل خواهند شد. این موج نگرانی و وجود اخبار حوادث ما را برآن داشت تا با داوود صفایی استاد دانشکده خبر و دبیر سرویس حوادث صحبتی در زمینه نگارش اخبار حوادث داشته باشیم.
داوود صفایی از اساتید دانشکده‌ خبر با اشاره به این موضوع که مشتریان اخبار بد بیشتر هستند، می‌گوید: اخبار حوادث چند ویژگی دارد که این ویژگی‌ها باعث می‌شود مورد توجه قرار بگیرند؛ یکی از ویژگی‌های‌اش، ملموس بودن و عینی بودن آن‌هاست؛ به عنوان مثال اگر در حوزه اقتصاد به اخبار تورم دقت کنید اگرچه تورم گرانی معنی می‌دهد و مردم گرانی را لمس می‌کنند، اما تورم را خوب متوجه نمی‌شوند، در نتیجه وقتی راجع به تورم صحبت می‌شود مردم معمولی چیزی از آن سر در نمی‌آورند؛ البته نه صرفا افراد بی‌سواد. اما اخبار حوادث خیلی قابل ملموس و معمول است و مردم درک می‌کنند و راحت می‌فهمند. بنابراین چون فهم ساده‌ای دارد یکی از دلایل گرایش مردم به سمت این نوع اخبار است.
این دبیر سرویس حوادث‌ دلایل دیگر گرایش مردم به اخبار حوادث را حاد بودن این اخبار که باعث جذب مخاطب می‌شود، عنوان می‌کند و می‌گوید: برخی از اخبار مثل سقوط هواپیما و قتل آن‌قدر در نقطه اوج حاد و تلخ بودن است که باعث می‌شود توجه به سمت این نوع خبرها زیاد شود؛ به عنوان مثال ما اگر در خبری بشنویم در یک تصادف 15 نفر زخمی شدند، شاید آن‌قدر جذاب نباشد ولی وقتی خبری مبنی‌بر اینکه یک نفر به قتل رسیده است را بشنویم، به دلیل اینکه مرگ بالاترین آستانه از رویداد است، شدید بودن و حاد بودن آن باعث می‌شود از سوی مخاطب مورد توجه قرار بگیرد. این مدرس ارتباطات همچنین می‌گوید: چون اخبار حوادث به کمیت افراد بستگی دارد و ربط پیدا می‌کند، آدم‌ها در جستجوی اخبار حوادث به نوعی وضعیت امنیتی خودشان را جستجو می‌کنند. مخاطب اخبار حوادث در عین حال که ممکن است احساس خطر بی‌امنیتی کنند، از طرفی این اخبار برایشان می‌تواند جنبه آگاهی داشته باشد، بنابراین یک نوع حالت پیشگیری به آنها دست می‌دهد؛ البته ناامنی زمانی به مخاطب دست می‌دهد که شباهت‌ها زیاد باشد. به ویژه اینکه اتفاقات بیش از آن چیزی است که رسانه‌ها به آنها می‌پردازند؛ البته موقعیت‌ اجتماعی خواننده هم خیلی می‌تواند در میزان توجه به موضوع اخبار حوادث نقش داشته باشد. وی افزود: یک مساله دیگر در ایران خیلی عامل مهمی است که باعث می‌شود مردم به اخبار حوادث توجه کنند و آن نبود سرگرمی است؛ یعنی سرگرمی‌های مختلف در ایران خیلی کم است؛ بنابراین خواندن خبر حوادث سرگرمی است که هم جذاب است، هم ارزان و هم موجود است. اگر یک خانواده بخواهد در یک روز تفریحی کند جایی وجود ندارد. در همین شهر تهران تفریح مناسب نیست. تنها تفریحی که برای تهرانی‌ها و ایرانی‌ها وجود دارد رستوران است. سینما‌، تئاتر‌، موسیقی شهربازی و... مناسب وجود ندارد و یا کم است. این عاملی است که مردم از سر سرگرمی به سمت اخبار حوادث گرایش پیدا می‌کنند.صفایی در پاسخ به پرسشی مبنی‌بر اینکه آیا سیاست‌گریزی می‌تواند عامل گرایش افراد به خبرهای حوادث باشد؟ توضیح می‌دهد: اصولا مردم به طور معمول سیاست گریزند و به سیاست علاقه زیادی ندارند چون درک نمی‌کنند و در زندگی معمولی‌شان اثرش را حس نمی‌کنند و رابطه‌ای برقرار نمی‌کنند. بنابراین علاقه‌ای ندارند. سیاست زمانی مورد توجه مردم عادی قرار می‌گیرد که خودشان دچار چالشی شده باشند. ولی وقتی سیاست در یک بستر آرامی جریان دارد، مردم معمولی که بخش بزرگ جامعه هستند، چندان به آن توجه ندارند. حتی ما در قشرهای تحصیلکرده هم توجه به سیاست را کم می‌بینیم. فقط زمان‌هایی که انتخابات قرار است برگزار شود یا هیجان‌هایی که بین دو گروه بزرگ سیاسی است و نبرد قدرت وجود دارد یک وقت‌هایی مورد توجه قرار می‌گیرد و بعد از اینکه فضا عوض می‌شود توجه مخاطب، به آن افت می‌کند. بنابراین عموم مردم در درجه اول توجه‌شان به سرگرمی است، در درجه دوم به ورزش توجه دارند و سوم به حوادث توجه دارند. این مدرس دانشکده خبر درباره جوانب زیان‌بار احتمالی «اخبار بد» نیز می‌گوید: بدبینی و نگرانی آدم‌ها که می‌تواند منشا واقعی نداشته باشد، نگرانی‌هایی که نباید آنها را ناراحت کند، مشکوک شدن به آدم‌ها و در ادامه از دست دادن آرامش، مهم‌ترین آسیب‌هاست.
صفایی در پاسخ به این پرسش که آیا باید هر خبری را منتشر کرد یا بهتر است با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی، در مقابل برخی خبرها سکوت کرد؟ اظهار می‌کند: نمی‌گویم این نوع اخبار منتشر نشود، می‌گویم خبرهایی که خوب پوشش داده نمی‌شوند، منتشر شوند. به عنوان مثال خطراتی مثل نمک که فرد را تهدید می‌کند، در اخبار مورد توجه قرار گیرد. وقتی مهمترین عامل مرگ تهرانی‌ها بیماری قلبی است چرا روی آن کار نمی‌کنند؟ ولی وقتی یک نفر به قتل می‌رسد حتی اگر سرش را هم بریده باشند، رسانه‌ای می‌کنند. کمی از بحث‌های جنایی بکاهید و اخبار حوادث را علمی‌تر منتشر کنید و در تحلیل آن یک تحلیل علمی ارایه دهید. این نوع اخبار، خیلی کمرنگ است. کنار خبر از تحلیل، یادداشت‌، میزگرد و چیزهایی که لازم است استفاده کنند تا تاثیر منفی آن اخبار کم شود و تاثیر مثبتش بیشتر دیده شود.صفایی، در ادامه با بیان این مطلب که متاسفانه حجم اخبار تلخ با کیفیت پایین در رسانه‌ها بسیار زیاد، در عین حال از کمبود اخبار تلخ با کیفیت بالا نیز انتقاد و اظهار می‌کند: ما اخبار آموزنده حوادث نداریم و شاید پیدا کردنش سخت است. اخبار تلخ با کیفیت پایین را می‌توان به راحتی از دادسرا پیدا کرد اما اینکه در جایی از یک مرگی پیشگیری شده است را اصلا نداریم.