توافق، تحریم، مذاکره و چند واقعیت مرتبط
اماواگرهای بایدن و اروپا در بازگشت به برجام
دولت جدید آمریکا که قرار است یکماهدیگر شروعبهکار کند، بههمراه پایتختهای اروپایی، بارها از بازگشت به برجام و حفظ این توافق سخن گفتهاند و درعینحال، تلاش کردهاند تا شرایط جدیدی را بر فضای هرگونه همکاریهای آینده تهران و ۱+۵ حاکم کنند. بهگزارش ایرنا؛ جو بایدن در مصاحبهای با توماس فریدمن؛ ستوننویس روزنامه «نیویورکتایمز» درمورد مقالهای که ۱۳ سپتامبر (۲۳ شهریورماه) در تارنمای CNN درارتباطبا به بازگشت به برجام نوشته بود، سخن گفت. او درآنمقاله نوشته بود که اگر ایران به تعهدات برجامیاش بازگردد، آمریکا باردیگر به این توافق میپیوندد و تحریمهای ضدایرانی را لغو میکند.
رئیسجمهوری منتخب آمریکا باردیگر بر موضع خود درمورد بازگشت به برجام تأکید کرد و درعینحال، آنرا کاری دشوار دانست. بهنوشته «نیویورکتایمز»؛ جو بایدن و گروه امنیت ملیاش معتقد هستند بهمحضاینکه توافق هستهای ازسوی هردوطرف (تهران و واشینگتن) بهاجرا گذاشته شود، بهصورت خیلیکوتاه باید دور مذاکراتی برای طولانیکردن مدت محدودیت تولید مواد قابل شکافت در ایران و بررسی فعالیتهای منطقهای تهران، انجام شود. بایدن در بخشی از این مصاحبه، به موضوع موشکی ایران اشاره کرد و با طرح ادعاهایی دراینباره، گفت: «واقعیت ایناستکه بهترین راه برای دستیابی به ثبات در منطقه، پرداختن به توافق هستهای ایران است». چندی پس از این اظهارات، جک سالیوان؛ گزینه موردنظر جو بایدن برای مقام مشاور امنیت ملی کاخ سفید گفت: «دولت جدید واشینگتن میخواهد با پیوستن دوباره به توافق هستهای ایران (برجام) و محترمشمردن بندهای آن، شرایطی ایجاد کند که ایران نیز دوباره به تعهداتش بازگردد». سالیوان در نشست مجازی شورای سردبیران روزنامه آمریکایی «والاستریت ژورنال» افزود: «تهران باید به جایگاه پیشین (قبل از خروج واشینگتن از برجام) بازگردد و ملزم بهاجرا و رعایت شرایط این توافقنامه شود که بهنظر ما (دولت بایدن) امکانپذیر و قابلدسترسیست. بایدن برای جبران آسیبی که اردوگاه وی تصور میکند با خروج ایالاتمتحده از این توافق در سال ۲۰۱۸ توسط دونالد ترامپ وارد شده است، تلاش خواهد کرد». مشاور امنیت ملی دولت آتی آمریکا بابیاناینکه بازگشت واشینگتن به این توافقنامه بهمعنای لغو تحریمهایی خواهد بود که موجب واردشدن میلیاردهادلار زیان به تهران شد، گفت که این بازگشت، زمینه را برای مذاکرات بعدی درباره مسائل گستردهتر آماده خواهد کرد. بازگشت بیدغدغه آمریکا به برجام موضوعیست که موردحمایت برخی از دموکراتهای کنگره نیز قرار گرفته. بهتازگی، شماری از نمایندگان دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا در نامهای خطاب به بایدن حمایت قاطع خود را از تصمیم او برای بازگشت به برجام بدون هیچگونه شرطی و بهرغم کارشکنی لابی صهیونیستی و شخص نتانیاهو اعلام کردند. نویسندگان این نامه اعلام کردند که قصد دارند به جو بایدن اطمینانخاطر دهند که با حمایت اکثریت دموکراتها و بدون ترس از انتقامجویی، حداقل در مجلس نمایندگان، به توافق هستهای ایران (برجام) بازگردد. کمتر از یکهفتهپیش نیز ۵۱ مقام اسبق آمریکا خواستار بازگشت بایدن به برجام و برقراری کانال ارتباطی میان تهران و واشینگتن شدند. فرماندهان بازنشسته، دیپلماتهای اسبق و البته قانونگذاران پیشین آمریکا با صدور بیانیهای مشترک، خواستار بازگشت سریع جو بایدن به توافق هستهای شدند. بهگفته آنها؛ ایناقدام زمینه حل مناقشات خاورمیانه و توسعه همکاریها در منطقه را فراهم میکند. دراینبیانیه که ازسوی پویش موسوم به «ائتلاف ملی جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای» منتشر و در تارنمای بنیاد سازمان مدنی FCF منعکس شد، آمده است: خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و بازگرداندن تحریمها سبب شد تا ایران که به این توافق پایبند بود، از محدودیتهای برجام درزمینه غنیسازی اورانیوم و انجام فعالیتهای تحقیقاتیِ منعشده، فراتر رود.
سیاستمداران کهنهکار آمریکایی بااشارهبه سیاستهای جنگطلبانه رژیم صهیونیستی، دولتهای عرب حاشیه خلیج فارس و دولت دونالد ترامپ، نسبت به تشدید اوضاع در خاورمیانه هشدار داده و تصریح کردهاند که فقدان کانال ارتباطی بین آمریکا و ایران، خطر اینمسئله را افزایش داده است. آنها تصریح کردهاند که هیچ منع قانونی بهلحاظ آمریکایی و بینالمللی برای بازگشت کامل این کشور به برجام وجود ندارد و رئیسجمهوری هرلحظه میتواند گامهای لازم را برای بازگشت آمریکا به تعهداتش بردارد. علاوهبر چهرههای آمریکایی نزدیک به دولت آتی دموکرات، کشورهای اروپایی نیز مانند گذشته خواهان حفظ برجام و بازگشتن آمریکا به توافق هستهای با چاشنی تعیین تکالیف جدید برای تهران شدند. در هفدهمین نشست گروه برجام در سطح مدیران سیاسی وزارت خارجه که چندروزپیش بهصورت وبیناری برگزار شد، کشورهای عضو مفصلاً درخصوص اجرای عملی توافقهای سال ۲۰۱۵ (برجام) باتوجهبه چالش اصلی کارشکنی آمریکا در مسیر اجرای کامل توافق هستهای، گفتوگو و تبادلنظر کردند. همزمان نمایندگان پارلمان اروپا، تحریمهای آمریکا را که مانع از تجارت شرکتهای اروپایی با دیگر کشورها؛ ازجمله ایران شده، محکوم کرده و خواستار مقابله با آنها شدند. پارلمان اروپا اواخر هفته گذشته، از کمیسیون اروپا خواست تا برای حفاظت از منافع تجاری این قاره در برابر تحریمهایی «که بهطور قابلتوجهی حاکمیت سرزمینی کشورهای عضو اتحادیه اروپا را نقض میکند»، راهحلهایی ارائه دهد. مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز با انتشار مقالهای برای نشریه «فارنپالیسی» درخصوص آینده روابط دو سوی آتلانتیک، خواستار همکاری با دولت جدید آمریکا برای اجرای کامل برجام و بازسازی اعتماد ازدسترفته بین اعضای این توافق شد. جوسپ بورل بااشارهبه خروج یکجانبه دونالد ترامپ (رئیسجمهوری آمریکا) از برجام و گامهای ایران برای کاهش تعهداتش ذیل این توافق، بر لزومِ یافتن راهی که دولت جدید بایدن و تهران به اجرای کامل برجام بازگردند، تأکید کرد. وی، برجام را نماد موفقیت در دیپلماسی توصیف کرد و مدعی شد که اتحادیه اروپا «سخت تلاش کرد» تا این توافق را حفظ کند و منافع روشنی را درپی داشت. مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت: «بهلطف برجام سطح برنامه هستهای ایران نسبت به پیش از انعقاد این توافق فاصله دارد». بااینحال، او یادآور شد که برجام تحتفشار زیادی قرار دارد و خروج آمریکا از این توافق مزایای اقتصادی موردانتظار برای ایران را بهمیزان قابلتوجهی کاهش داد؛ «ازاینرو، ظرفیتهای این توافق هرگز کاملاً موردبهرهبرداری قرار نگرفت». در روزهای گذشته و درجهت امتیازگیری از ایران، وزیر امور خارجه آلمان در اظهارنظری همسو با سیاستهای کاخ سفید گفت: «به یک توافق هستهای فراتر با ایران نیاز داریم که منافع ما را تأمین کند». هایکو ماس این مطلب را در گفتوگو با نشریه آلمانی «اشپیگل» مطرح و ادعا کرد: «ما انتظارات روشنی از ایران داریم. تهران نباید به سلاح هستهای و هرگونه برنامه موشکی که منطقه را تهدید کند، دسترسی داشته باشد. همچنین باید نقش دیگری را در منطقه ایفا کند». وزرای امور خارجه کشورهای اروپایی هفتههاپیش در برلین گرد هم آمده بودند تا درباره رویکردی مشترک برای احیای توافق هستهای ایران در سایه رویکارآمدن دولتی جدید در ایالات متحده رایزنی کنند. آنها ابراز اطمینان کردند که «رویکرد سازنده آمریکا در قبال توافق هستهای وین میتواند بهطور قابلتوجهی دور منفی کنونی تعامل با ایران را از بین ببرد و چشماندازهای جدیدی را برای حفظ برجام بگشاید». دومینیک راب؛ وزیر امور خارجه انگلیس نیز در اظهارنظری، حضور جو بایدن در کاخ سفید را فرصتی برای احیای برجام ارزیابی کرد و گفت: «شرایطی که اینک در آن قرار داریم، مجموعهای از انتخابهاست که در مسیر عدمپایبندی به برجام قرار دارد؛ اما من قرار است تا کریسمس با همکاران اروپاییام و ایران، اگر مایل باشد، دیدار کنم تا راه مسالمتآمیزی را بهسمت جلو پیدا کنیم».