سال ۲۰۲۵؛ سال شکوفایی تجارت ایران و روسیه
سفیر ایران در روسیه گفت: ما پنج مانع در توسعه روابط تجاری با روسیه داریم که در حال رفعشدن هستند و امیدوارم که سال ۲۰۲۵ سال شکوفایی تجارت ایران و روسیه باشد. کامبیز میرکریمی، در برنامه زنده تلویزیونی با موضوع تجارت ایران و روسیه اظهار کرد: موافقتنامه اوراسیا از ترجیحی به آزاد تغییر و مجلس آنرا تصویب کرده که با تأیید شورای نگهبان، تعرفههای گمرکی به صفر میرسد و باعث جهش روابط ایران و روسیه میشود؛ رئیس اتاق بازرگانی رئیسجمهوری را در سفر به مسکو همراهی کرده است.
نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران و روسیه گفت: دستیابی به تجارت ۳۰میلیارددلار قابلدستیابیست. علت عقبماندگی در روابط به قبل از سالهای ۹۶ و ۹۷ برمیگردد. دو کشور متکی به درآمدهای نفت و گاز بوده و از توسعه زیرساختهای تجاری غافل بودند. ما مشکلات عدیدهای داشتیم؛ مثلاً کشتیهای ما نمیتوانستند در بندرهای روسیه پهلو بگیرند و ویزای تجاری بهسختی داده میشود اما اکنون بانکهای ما آنجا شعبه باز کردند و روابط تجاری خوبی داریم؛ کشتیهای زیادی خریداری شده و در شرق دریای خزر هم باید به اینوضعیت تغییر داده شود. وی افزود: قبل از سال ۹۸ تراز ما با روسیه سهبهیک، بهنفع روسها بود اما الآن سریعاً بهسمت صادرات ایران درحالتغییر است؛ ما صرفاً مواد معدنی و نفتخام صادر نمیکنیم و در حال صادرات کالاهای با ارزشافزوده بالا هستیم و کالاهای اساسی و ماشینآلات از آنجا وارد میکنیم نایبرئیس اتاق ایران و روسیه ادامه داد: رسیدن به تجارت ۳۰میلیارددلاری با روسیه باتوجهبهاینکه با موافقتنامه اوراسیا تعرفه صفر میشود و ارز هم در بازار ارز تجاری سمت تکنرخیشدن میرود، باعث خواهد شد تا همانطورکه تجارت آزاد، کم اظهاری صادرات را صفر میکند، تکنرخیشدن ارز هم این شفافیت را افزایش دهد. محمود شوری؛ معاون اندیشکده اوراسیا گفت: تلاش و اراده زیادی بوده تا زیرساختها شکل بگیرد و موانع برطرف شود. دراینسالها کارهای زیادی صورت گرفته. ما در دریای خزر بندر سالیانکا را برای صادرات کالاهای ایرانی به روسیه داریم که یک بندر ایرانی در روسیه است. همچنین بسیاری از توافقنامهها دراینسالها بین دو طرف امضا شده است. مثلاً در مقطعی توافق کریدور سبز را داشتیم اما متأسفانه از آن زیاد استفاده نشد. بااینحال هنوزهم موانع زیادی برای تجارت دو کشور داریم. وی افزود: وزنه موانع بر ظرفیتها و امکانات میچربد و با همه پیگیریها در دولتهای گذشته هنوزهم این موانع پابرجاست. بازار روسیه بازار پیشرفتهایست و ترکها و چینیها و اروپاییها نیز تا قبل از بحران اوکراین حضور داشتند. لذا بازار سختیست و باید هم کیفیت تولید را افزایش دهیم و هم قیمت را بکاهیم. شوری ادامه داد: دولتها اجازه قدرت مانور به بخش خصوصی نمیدادند. روابط ایران و روسیه بهشدت دولتیست و دولتها در روابط تأثیرگذارند. در گذشته هم که هیئتهای خصوصی با دولتی به روسیه میرفتند، دستاوردی در میدان نداشتند. وی افزود: حجم تجارت دو کشور در سال ۹۸ از ۶۰۰میلیوندلار به یکمیلیارددلار در سال ۱۴۰۰ رسیده اما در سطح تجارت جهانی میبینیم ۴۰۰میلیوندلار تأثیر جدی روی روابط اقتصادی نمیگذارد. متأسفانه هنوز کریدور شمال جنوب را با وجود گذشت ۲۴سال از امضای توافقنامه آن، مشکلات جدی دارد؛ در بخش بانکی هم مشکلات داریم. میرکریمی گفت: دولتهای ایران و روسیه هرآنچه باید انجام میدادهاند، انجام دادهاند. چالشها به مسائل داخلی برمیگردد. درعمل در حوزه بخشنامهها میبینیم که جهت توافق حرکت نمیکند؛ مثلاً سازمان توسعه تجارت به تشویق صادرات و واردات میپردازد اما وقتی کالایی گران میشود، سازمان حمایت جلوی صادرات را میگیرد. وی ادامه داد: دنیا برای داشتن بازار، تولید میکنند تا هزینه انبوه کاهش یابد اما در ایران صادرات از ظرفیت خالی تولید انجام میشود؛ ایندرحالیستکه ما تولیدکنندگانی داریم که ضعف بازار دارند لذا باید بازارهای جدید شناسایی شود. میرکریمی بیان کرد: الآن صادرکنندههای متعددی داریم که مثلاً صنعتی ایجاد کردهاند که فقط برای بازار روسیه بوده است اما با یک بخشنامه جلوی آن گرفته شده. توافقنامه آزاد جلوی صدور بخشنامههای یکشبه را میگیرد. ازحالابهبعد را بدبین نیستم؛ اما همین مرغ و تخممرغ، تازمانیکه مازاد تولید میشود را صادر میکنیم و وقتی گران میشود، جلوی صادرات را میگیریم. وی ادامه داد: گرانی تولید ربطی به صادرات ندارد. نباید در سازوکار بازار دخالت کنیم. واردکننده هم داشتیم که در روسیه کشتارگاه ایجاد کرده اما جلوی واردات را گرفتند و آن شرکتی که در روسیه کشتارگاه زده بود، زیان دید. درادامه شوری گفت: قبلاً هم توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و روسیه برای ۸۰۰قلم کالا داشتهایم اما آن تجارتنامه نتوانست جهش خوبی ایجاد کند؛ اگر چنین توافقی بین روسیه و ترکیه بود، بیشتر میتوانست تأثیر در اقتصاد بگذارد. اینها فرصتهاییست که برای کشورها تنظیم میشود در سال ۲۰۱۵ وقتی روابط ترکیه روسیه دچار تنش شد فرصت حضور در بازار روسیه ایجاد شد اما کالایی نداشتیم کالاها از ترکیه به ایران میآمد و بستهبندی مجدد میشد و به روسیه میرفت. کاظم جلالی؛ سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه بااشارهبه سفر مسعود پزشکیان به مسکو گفت: هدف اصلی سفر، امضای موافقتنامه راهبردی همکاری ۲۰ساله دو کشور است و این توافقنامه طی سهسالگذشته تدوین و آماده امضا شده که در کاخ کرملین امضا میشود. جلالی ادامه داد: علت عدم گستردهبودن حضور هیئت تجاری ایرانی در سفر رئیسجمهوری به روسیه ایناستکه اولاً این سفر برای امضای معاهده جامع دو کشور است. دوماینکه اینموضوع ریشهدار است و باید تجار ما در روسیه حضور داشته باشند. سهسال از جنگ اوکراین میگذرد و فرصتی بود که باتوجهبهاینکه غربیها رابطه اقتصادی با روسیه را قطع کردهاند و ازسویدیگر بازار روسیه تشنه بود، کالاهای ایرانی به اینکشور سرازیر میشد و باید بخش خصوصی ما دراینکشور حضور میداشت. وی بیان کرد: ما انتظار داشتیم اتاق بازرگانی در روسیه حاضر میشد و فضای جدید را درمییافت. ما تلاش کردیم تا بازرگانان استانهای مختلف را به اینکشور بیاوریم و امیدواریم در دوره جدید مدیریت اتاق بازرگانی این اتفاق بیافتد. تجار ما حضور زیادی در روسیه ندارند و بخش خصوص تمایلی به حضور دراینکشور نداشت. نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران و روسیه گفت: حرف آقای جلالی درست است اما وقتی نمایشگاهی در روسیه برگزار میشود، نرخ بالایی دارد و تاجران ما عمدتاً در جوامع خلیجفارس حضور دارند و شناختی از بازار روسیه ندارند. الآن دو نمایشگاه را در روسیه در دست برگزاری داریم و اتاق بازرگانی به علاقهمندان یارانه میدهد. یکی صنایع پلاستیک و دیگری صنایع غذاییست؛ روسها در ایران ۱۲ تا ۱۳نفر تیم رایزنی بازرگانی دارند اما از ایران ما یکنفر رایزن بازرگانی دراینکشور داریم. جلالی؛ سفیر کشورمان در مسکو گفت: ما پنج مانع در روابط اقتصادی با روسیه داریم که بهمرور باید رفع شود. یکیاینکه عدمشناخت است و ما حتی نوعی روسهراسی و روسگریزی داریم. تجارت در روسیه عمدتاً تصادفیست و کسانیکه خواستهاند دراینجا درس بخوانند، دیدهاند که بازار برای برخی کالاهاست و بهتدریج بازار کوچکی ایجاد کردهاند. مسئله دوم ترانزیت است که ما حملونقل جادهای، ریلی و دریایی داریم که در بخش جادهای جوامع واسط مشکلاتی ایجاد کردهاند. وی افزود: مسئله سوم مشکلات گمرکیست. در مرز آستارا ببینید چه قدر مشکلات زیاد است. البته کشورهای واسط هم نقش دارند اما ما هم باید توانمندیهای خود را ارتقا دهیم. وی گفت: مسئله چهارم در حوزه پولی و بانکیست که بخشیازآن حل شده و محمدرضا فرزین؛ رئیسکل بانک مرکزی در مسکو دیداری با رئیس بانک مرکزی روسیه داشته. در بخش ناوگان حملونقل هم مشکل داریم. باید روسیه را جدی بگیریم و آنرا کشور کوچکی ندانیم. شوری؛ معاون اندیشکده اوراسیا گفت: مجموعه مشکلاتی که جلالی به آن اشاره کرد، بهعنوان کسیکه بیش از ۳۰سال است درباره روسیه تحقیق میکنم، هنوز پابرجاست و نباید انتظار را آنقدر بالا ببریم که فکر کنیم با این توافقنامه اتفاق بزرگی رخ میدهد. وی افزود: سفارت ما در مسکو یکی از شلوغترین سفارتخانههای ماست و دائماً از ایران و نهادهای مختلف به اینکشور هیئت میرود اما متأسفانه اتفاقی نمیافتد. ما باید به بخش خصوصی اهمیت میدادیم. اگر از بخش خصوصی حمایت میکردیم، اتفاق مهمتری رخ میداد. شرکتهای کوچک نمیتوانند دراینکشور فعالیت کنند و ما با حجم بالایی از کالا دراینکشور مواجهیم. شوری گفت: من بحث رغبت تجار ایرانی را مطرح نمیکنم. بهنظرم از بخش خصوصی حمایت نکردهایم تا بتواند در بازار بزرگی مثل روسیه عمل کند. اینکه یک شرکت کوچک چندهزارتن به روسیه صیفیجات صادر کند که اتفاق مهمی رخ نمیدهد. وی خاطرنشان کرد: روسها علیرغماینکه دستان بازی نشان دادهاند اما در جاهایی باید پایکار میآمدند؛ مانند کریدور شمال جنوب؛ چرا روسها در ۲۳سال برای توسعه کریدور شمال جنوب سرمایهگذاری نکردند؟ میرکریمی؛ نایبرئیس اتاق مشترک ایران و روسیه گفت: روسها همین انتقاد را دارند که چرا ایران در روسیه سرمایهگذاری نمیکند. شبکه بزرگ ایران به ریل روسیه متصل است اما معطل قطعه رشت-آستارا هستیم که نشان میدهد تفکر ما در بودجهریزی، تفکر توسعه تجارت نبوده است. وی افزود: در ایران و روسیه سرمایهگذاریهای خوبی درحالانجام است و با پنجسالقبل اصلاً قابلمقایسه نیست؛ نرخ ارز هم مؤثر است. چون برخی صادرکنندگان ما معتقدند روبل را با نرخ پایین از صادرکننده خریداری کردهاند اما راهاندازی بازار ارز تجاری کار خوبیست که دولت دراینمسیر درحالحرکت است و باید حمایت شود.