یکدهه با جویشگرهای بومی!
موتورهای جستوجو سهم بسزایی در سهولت دسترسی به مطالب و اطلاعات موجود در صفحات اینترنت دارند. اینروزها بدون موتورهای جستوجوگر نمیتوانیم از بهروزرسانی سایتها باخبر شویم و نیازهای پژوهشی، آموزشی، تجاری و خبری را برآورده کنیم. بهگزارش ایسنا؛ موتورهای جستوجوی وب ابزاری هستند که بهمنظور جستوجو در صفحات وب برای بهدستآوردن اطلاعات موردنیاز به کاربرد بسیاری پیدا کردهاند. در کشور ما جویشگرها یا موتورهای جستوجوی بومی از جمله خدمات پایه شبکه ملی اطلاعات بهشمار میروند که عمر آنها به بیش از یکدهه میرسد.
ایده راهاندازی جویشگرها و موتور جستوجوهای بومی برای نخستینبار در دولت دهم مطرح شد؛ پروژهای که با هدف افزایش تولید محتوای فارسی در وب، فراهمکردن بستری مطمئن برای جستوجوهای اینترنتی، رفع نیازمندیها بهزبان فارسی، تمرکز بر سرویسهای محلی، سهولت دسترسی فارسیزبانان به خدمات و محتوای وب، جلوگیری از هدررفت سرمایههای ملی و توسعه علوم راهبردی در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ازسوی وزارت ارتباطاتوفناوری اطلاعات و بهمنظور مقابله با تهدیدات و تحریمها علیه کشورمان درآنبرهه بهجریان افتاد و قرار بود با بهکارگیری ظرفیت بخش خصوصی، صاحبنظران و پژوهشگران، ازنظر اقتصادی برای کشور ارزشآفرینی کند. در سال ۱۳۸۸ موتور جستوجوی ایرانی «یوز» با حمایت وزارت ارتباطاتوفناوری اطلاعات وقت طراحی و تدوین شد. این جستوجوگر چندسالبعد در بهمن ۱۳۹۳ با حضور وزیر ارتباطات وقت افتتاح شد اما عمر فعالیت آن به ۶سال نکشید، در خرداد ۱۴۰۰ غیرفعال شد و دیگر سرویسی به کاربران ارائه نکرد. جستوجوگر ایرانی دیگر، پارسی جو بود. یک موتور جستوجوی مستقل فارسی که در سال ۱۳۸۹ تکمیل و نسخه اول آن همانسال با پوشش یکمیلیون صفحه روی وب قرار گرفت و با ارائه بیش از ۱۵ سرویس متنوع و کاربردی فعالیت خود را آغاز کرد اما این سامانه نیز از ابتدای مرداد ۱۴۰۱ از دسترس خارج و غیرفعال شد. از نگاه کارشناسان یکی از علل عدمموفقیت جویشگرهای بومی اینبودکه باوجودآنکه بهلحاظ فنی رشد کرده بودند ولی در بحث بازار دچار مشکل شدند زیرا بیشترینمیزان درآمد موتورهای جستوجو از محل مراجعات مردمی است. مثلاً بیش از ۹۰ درصد درآمد گوگل از تبلیغات است و وقتی با هر تبلیغی روی سایت گوگل مبلغی بهحساب این موتور جستوجو واریز میشود، طبیعی است که باید از دیتاسنترها و زیرساختهای قوی برای سرویسدهی برخوردار باشد و رضایت کاربران خود را جلب کند اما موتورهای جستوجوی بومی باید توان رقابت با گوگل را داشته باشند و بتوانند درآمدزایی کنند و برای شروع به هزینه میلیاردی و سرمایهگذاری کلان نیاز دارند که باتوجهبه شرایط موجود تأمین آن دشوار است مگرآنکه بخش خصوصی قوی پا به میدان بگذارد و از ظرفیت بخش خصوصی برای تحقق اینبرنامه بزرگ ملی استفاده شود. ازطرفی اعتماد عمومی هم نیاز است ولی قبل از اعتماد عمومی باید زیرساختهای لازم برای اجرای چنین پروژهای تقویت و امکان جستوجو و دسترسیها بهشکل مطلوبی ایجاد شود تا رضایت خاطر کاربران را جلب کند. درحالحاضر بسیاری از کشورها از موتور جستوجوهای بومی خود استفاده میکنند. مثلاً در چین اکثر مردم از موتور جستوجوی «بایدو» که دولت چین راهاندازی کرده استفاده میکنند. در کرهجنوبی نیز موتور جستوجوی «ناور» بهعنوان پنجمین موتور پرکاربرد جهان بعد از گوگل، یاهو، بایدو و بینگ کاربرد بسیاری دارد. در روسیه موتور جستوجوی «یاندکس» که قابلیت جستوجو در داخل ایران را هم دارد، بزرگترین موتور جستوجوی وب روسیه و هشتمین موتور جستوجوی وب جهان را اداره میکند. این شرکت توسعهدهنده سرویسها و محصولات اینترنتی بسیاری هم بوده است و صفحه خانگی یاندکس محبوبترین وبسایت در روسیه بهشمار میرود. اینکشورها برای جلب کاربران به استفاده از جویشگرها و موتورهای جستوجوی بومی سیاستهای خاصی اتخاذ کردند. برخی کشورها مثل چین با اعمال فیلتر تلاش کردند تا کاربران داخلی را تشویق به استفاده از جویشگرهای بومی کنند مثلاً قابلیتها و خدمات موتور جستوجوی «بایدو» در چین مثل گوگل است ولی تمرکز آن تنها روی چین و بازارهای چینی است و بایدو با دیوار آتش خود سایت گوگل را مسدود کرده است؛ اما در کشور ما فلسفه راهاندازی موتورهای جستوجو این نبوده که گوگل یا سایتهای جستوجوی دیگر را مسدود و از دسترس کاربران خارج کنند بلکه در کنار سایتهای بینالمللی و اینترنت جهانی، رقابتپذیری خود را بهنمایش بگذارند و نیاز کاربران به تولید محتوای فارسی در وب و دسترسی فارسیزبانان به خدمات و محتوای وب را فراهم کنند و درعینحال بستری امن و مطمئن برای جستوجوهای اینترنتی کاربران بهوجود آورند. بااینحال برخی از کشورها بهجای فیلترکردن موتور جستوجوهای قدرتمندی مثل گوگل که میلیونها سرور دارند، راهکار دیگری را انتخاب کردند. دولت کره برای جلب کاربران به استفاده از «ناور» ارائه خدمات ضروری و همگانی ازجمله خدمات بانکی، بهداشتودرمان، مشاورههای آنلاین، آموزش و خدمات الکترونیک را در بستر موتور جستوجوهای داخلی و بومی خود قرار داد؛ بهنحویکه کاربران کرهای برای رفع نیازمندیهای خود در حوزه خدمات از جویشگرها و موتورهای جستوجوی داخلی استفاده میکنند. مشابه کاریکه پیامرسان «بله» در کشور ما انجام داده و دسترسی کاربران به سازمانهای خدماتدهنده مثل تأمین اجتماعی، اورژانس، پلیس بهعلاوه ۱۰، پیشخوان نیروی انتظامی، ثبتاحوال، عدل ایران، شرکت پست، بیمهها و بانکها را فراهم کرده و امکان کارتبهکارت و خرید شارژ، پرداخت قبوض، ارائه خدمات الکترونیک برق من، کارت سوخت و دسترسی به فیلیمو و تلوبیون و همچنین استعلام کالابرگ و یارانهها را در داخل اپلیکیشن خود فعال و تسهیل کرده است. از سالهای گذشته جویشگرها و موتورهای جستوجوی دیگری هم در کشور ما راهاندازی شده که شناختهشدهترین آنها «ذرهبین و گردو» است. مرورگر و جویشگر «ذرهبین» یکی از بهترین موتورهای جستوجوگر ایرانی است که با ارائه خدمات باکیفیتتر توانسته در جایگاه بهتری درمقایسهبا دیگر رقبایش قرار گیرد؛ اما تجربه کاربران با انتقاد و گلایه از وجود نقاط ضعف مختلف در این موتور جستوجو همراه بود. بهاعتقاد کارشناسان، درشرایطیکه دسترسی به اینترنت و خدمات آن در مواقع خاص و بحرانی بهدلیل ملاحظات امنیتی محدود یا مسدود میشود، استفاده از سکوها و جویشگرهای ایرانی میتواند بخشی از نیاز کاربران را تا بازگشت ارتباطات به شرایط عادی هموار کند. باتوجهبه سرمایهگذاری و هزینه بالا که برای طراحی و ایجاد جویشگرهای بومیشده تلاش براینبودهکه در زمان اختلال یا قطع اینترنت، خروجی عملکرد آنها قابلقبول باشد و حجم بالای مراجعات کاربران را پاسخ دهند. دوران جنگ بهویژه جنگ تحمیلی سوم آزمونی برای موتورهای جستوجوی ایرانی شد تا خود را محک بزنند. جویشگرهای بومی در ایام جنگ نقش بسزایی در دسترسی به خدمات اینترنتی و رفع نیاز کاربران داشتند. اگرچه درطول سالهای گذشته تلاش متخصصان امر این بوده تا موتورهای جستوجوی بومی برای پاسخگویی به نیاز کاربران ایرانی باقدرت ظاهر شوند اما اینمهم در سایه سرمایهگذاری مناسب و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی بهعنوان بازوی اجرایی دولت محقق خواهد شد. دراینبین داشتن سرورهای قوی و پرسرعت برای ارائه خدمات باکیفیت و ایجاد زیرساختهای فنی از موضوعاتی است که متولیان امر باید به آن توجه کنند تا موتورهای جستوجوی ایرانی حرفی برای گفتن داشته باشند.