«فقر خانوادگی»؛ مهمترین عامل ورود کودکان به چرخه کار
بهزیستی درمواجههبا کودکان بر چهار محور خانوادهمحوری، توانمندسازی، روزانهسازی و کوچکسازی مراکز تأکید دارد همچنین کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری بهدنبال مقابله با زبالهگردی است. بهگزارش ایسنا؛ ساماندهی کودکان کار و خیابان فقط به جمعآوری و نگهداری این کودکان محدود نیست و رویکرد جدید سازمان بهزیستی بر شناسایی ریشههای ورود کودکان به کار، تقویت خانواده، بازگرداندن کودکان بازماندهازتحصیل به مدرسه، توانمندسازی اقتصادی و روانی خانوادهها و فراهمکردن زمینه بازگشت کودک به محیط خانواده استوار است و براساس آمارهای سال ۱۴۰۴، فقر خانوادگی همچنان مهمترین عامل ورود کودکان به چرخه کار و خیابان بهشمار میرود.
کمیته کودکان کار و خیابان بهمیزبانی سازمان بهزیستی کشور و با حضور سید جواد حسینی (رئیس سازمان بهزیستی کشور) و نمایندگان دستگاههای مسئول در حوزه ساماندهی کودکان کار برگزار شد و در آن ضمن بررسی آخرین وضعیت کودکان کار و خیابان درباره تقسیم کار میان دستگاههای مسئول، برنامههای توانمندسازی و چالشهای موجود دراینحوزه بحث و تبادلنظر شد. درایننشست تأکید شد، پدیده کودکان کار و خیابان موضوعی چندوجهی است و ساماندهی آن نیازمند همکاری مجموعهای از دستگاههاست بهگونهایکه کودکان شاغل در کارگاههای زیرزمینی در حوزه مسئولیت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کودکان بازماندهازتحصیل در حوزه وزارت آموزشوپرورش، کودکان اتباع خارجی در حوزه وزارت کشور و موضوع سلامت و درمان نیز در حوزه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار دارد. برهمیناساس، جلسات کمیته کودکان کار و خیابان بهصورت ماهانه و هربار بهمیزبانی یکی از دستگاههای عضو برگزار میشود تا روند اقدامات و مسئولیتهای دستگاهها بهشکل مستمر پیگیری شود. سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور درایننشست بااشارهبه توسعه همکاری بین دستگاهها در حوزه کودکان اظهار کرد: اکنون با همکاری دادگستری حدود ۱۸ مجتمع شوق زندگی در کشور فعال است و در تهران نیز مجتمع شوق زندگی آمنه برای کودکان بیسرپرست و بدسرپرست راهاندازی شده بود اما باتوجهبه ویژگیهای خاص کودکان کار و خیابان، مجتمع شوق زندگی بعثت برای اینگروه راهاندازی شد تا کودکان کار و خیابان و کودکان درمعرضآسیب در یک فرآیند مشخص حداکثر ظرف ۲۰ روز تعیینتکلیف شوند. حسینی همچنین از ایجاد پردیس توانمندسازی کودکان خبر داد و گفت: در منطقه قدوسی تهران نیز فضایی بازسازیشده که برای ایجاد اردوگاه فرهنگی، تربیتی و آموزشی کودکان مورداستفاده قرار خواهد گرفت. رئیس سازمان بهزیستی کشور بااشارهبه تجربه طرحهای مختلف ساماندهی کودکان در سالهای گذشته متذکر شد: از ابتدای انقلاب تاکنون حدود ۳۰ طرح در حوزه ساماندهی و نگهداری کودکان اجرا شده که برخیازآنها موفق بودهاند و در کمیته کودکان کار و خیابان تلاش میکنیم با نگاه به اثربخشی تجربههای موفق را تقویت کنیم. حسینی بااشارهبه اقدامات انجامشده برای کاهش حضور کودکان در خیابان گفت: در سال ۱۴۰۳، ۱۵۶۷ کودک از چرخه کار در خیابان خارج شدند و لازم است ایناقدامات گسترش پیدا کند. وی بابیاناینکه حدود ۹۵ درصد کودکان کار دارای خانواده هستند، خانوادهمحوری را یکی از مهمترین محورهای سیاستگذاری بهزیستی دراینحوزه دانست و اظهار کرد: در سازمان بهزیستی یکی از ۱۳ چرخش تحولآفرین، چرخش از مؤسسهمحوری به خانوادهمحوری است و امسال یارانه خانوادهمحوری نیز ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. سیاست ما درمواجههبا کودکان کار بر چهار محور روزانهسازی مراکز نگهداری، کوچکسازی، خانوادهمحوری و توانمندسازی استوار است. رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: سازمان بهزیستی ۹۰ مرکز روزانه و شبانه برای نگهداری کودکان دارد و تلاش شده است مدل خدمات بهگونهای تغییر کند که کودک تاحدامکان ارتباط خود را با خانواده حفظ کند. حسینی بااشارهبه راهاندازی مراکز روزانه نگهداری کودکان بیسرپرست و بدسرپرست گفت: پیشازاین عمده مراکز نگهداری شبانه بودند درحالیکه برخی والدین بهویژه پدر یا مادرانی که ازصبحتاشب مشغول کار هستند امکان نگهداری از فرزند در ساعات شب را دارند بنابراین مراکز روزانه طراحی شدهاند تا کودک درطولروز از خدمات بهزیستی استفاده کند و شب به خانواده بازگردد. وی همچنین از طراحی مراکزی برای حضور همزمان مادران آسیبدیده و کودکانشان خبر داد و گفت: برخی مادران آسیبهایی را تجربه کردهاند و با طراحی این مراکز تلاش شده است کودک از مادر جدا نشود و مادر و کودک درکناریکدیگر تحتحمایت قرار گیرند. حسینی بااشارهبه اجرای طرح دستهای مهربان گفت: اینطرح با هدف ایجاد ارتباط سالمندان و کودکان از امسال اجرا شده است. باتوجهبهاینکه برخی کودکان حاضر در مراکز بهزیستی از اعضای خانواده خود دور هستند یا خانواده ندارند در قالب اینطرح سالمندان در کنار کودکان بیسرپرست و بدسرپرست قرار میگیرند تا ارتباط بیننسلی شکل بگیرد. بهگفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، هدف از اجرای طرح دستهای مهربان تقویت بنیانهای عاطفی و احیای مفاهیمی همچون مادربزرگ و پدربزرگ است و گروه سنی هفت تا ۱۲ سال برای مشارکت کودکان دراینطرح درنظر گرفته شده است. حسینی همچنین از اجرای برنامههایی برای شناسایی و بازگرداندن کودکان بازماندهازتحصیل خبر داد و گفت: درحالحاضر حدود ۲ هزار کودک بازماندهازتحصیل در بهزیستی وجود دارد و طرحی اجرا شده است تا وضعیت همه این کودکان تعیینتکلیف و زمینه بازگشت آنها به مدرسه فراهم شود. بازگرداندن کودکان به چرخه تحصیل، تقویت خانواده و توانمندسازی اقتصادی آنها از جمله اقداماتی است که درنهایت میتواند به کاهش شمار کودکان کار و خیابان منجر شود. در ادامه اینجلسه سلمان حسینی رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور با ارائه تحلیلی از وضعیت کودکان کار و خیابان در سال ۱۴۰۴ گفت: اطلاعات ۱۲ هزار کودک موردبررسی قرار گرفته و فقر خانوادگی با ثبت ۸ هزار و ۹۵۱ مورد، مهمترین عامل ورود کودکان به کار و خیابان بوده است. بخش بزرگی از کودکان کار دارای هر دو والد هستند و در بررسیهای انجامشده، ۸ هزار و ۱۳۷ کودک دارای هر دو والد گزارش شدهاند و این ضرورت تمرکز بر توانمندسازی خانوادهها را نشان میدهد. رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور بااشارهبه بررسی وضعیت سلامت کودکان کار در ۳۱ استان گفت: سلامت این کودکان در سه محور بیماریهای جسمی، روانی و اعتیاد بررسی شده است. براساس این بررسیها، ۳۴۳ کودک دارای بیماری جسمی، ۷۸ کودک دارای بیماری روانی و ۱۹۴ کودک درگیر اعتیاد شناسایی شدهاند که بیشترین آمار دراینزمینه مربوط به تهران و خراسانرضوی بوده است. حسینی درباره وضعیت تحصیلی کودکان کار نیز گفت: در بررسیهای انجامشده، ۱۶۷۸ کودک درحالتحصیل و ۴۲۳۰ کودک بازماندهازتحصیل شناسایی شدند که برایناساس نرخ بازماندگی از تحصیل در میان کودکان موردبررسی ۳۵.۵ درصد بوده است. بیشترین آمار کودکان بازماندهازتحصیل با هزار و ۷۲۵ مورد مربوط به استان تهران است. رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور همچنین از اجرای مداخلات اقتصادی برای توانمندسازی کودکان و خانوادههای آنان خبر داد و گفت: دراینحوزه چهارنوع مداخله اصلی شامل حرفهآموزی، اشتغال، معیشت و مسکن انجام شده است. براساس آمار ارائهشده، ۶۵۲ نفر از خدمات حرفهآموزی، ۸۴۸ نفر از حمایتهای اشتغال، پنجهزار و ۳۳۶ نفر از حمایتهای معیشتی و ۹۰ نفر از حمایتهای مسکن بهرهمند شدهاند. همچنین در حوزه توانمندسازی روانی، کودکان و خانوادههای آنان تحتپوشش خدمات مشاوره فردی و روانشناختی قرار گرفتهاند. حسینی بااشارهبه توسعه زیرساختهای ساماندهی کودکان کار و خیابان گفت: دو استان کشور یعنی استانهای مرکزی و بوشهر فاقد مرکز نگهداری کودکان کار و خیابان بودند که برای راهاندازی این مراکز در سالجاری برنامهریزی شده است. در سال ۱۴۰۴ در مراکز نگهداری کودکان کار و خیابان سههزار و ۱۵۶ کودک نگهداری شدهاند و در مراکز روزانه نیز ۹ هزار و ۱۶ کودک دارای پرونده فعال بوده و خدمات دریافت کردهاند. براساس آمار ارائهشده، تعداد کودکان خارجشده از چرخه کار در سال ۱۴۰۳، یکهزار و ۵۶۷ نفر و در سال ۱۴۰۴، یکهزار و ۹۱ نفر بوده است. رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور یکی از چالشهای اینحوزه را ساماندهی کودکان اتباع عنوان کرد و گفت: در سهماههنخست سال ۱۴۰۵، ۱۶۶ کودک اتباع در مراکز نگهداری شدند و درمجموع هزار و ۶۶۲ کودک اتباع همچنان از خدمات سازمان بهزیستی استفاده میکنند. وی همچنین متناقض بودن بخشی از بخشنامهها با قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و مشکلات مربوط به تأمین منابع مالی برای ارائه خدمات به این کودکان را از دیگر چالشهای موجود برشمرد. مهدی خداوردیان مدیرکل دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری نیز درایننشست گفت: وزارت دادگستری بهعنوان مرجع ملی پیگیری کنوانسیون حقوق کودک و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در حوزه حقوق کودک سیاستگذاری و نظارت میکند. وی بااشارهبه موضوع زبالهگردی کودکان اظهار کرد: رویکرد مرجع ملی حقوق کودک ایناستکه زبالهگردی را نقض کرامت انسانی و حقوق شهروندی میداند و اینموضوع باجدیت پیگیری شده است. با همراهی شهرداری اقدامات خوبی دراینزمینه انجام شده و مرکز رصد و پایش آسیبهای اجتماعی در شهر تهران نیز ایجاد شده است همچنین ۲۵۰ مرکز مرتبط با فعالیت کودکان کار و خیابان پلمب شده است. خداوردیان بابیاناینکه ۸۰ درصد کودکان درمعرضآسیب ساماندهی شدهاند، اجرای کامل قانون مدیریت پسماند مصوب سال ۱۳۸۴ را از راهکارهای مهم برای مقابله با زبالهگردی دانست و گفت: اجرای تفکیک زباله از مبدأ توسط شهرداریها و دهیاریها و بخشداریها در روستاها میتواند ضمن کاهش زمینه فعالیت مافیا، درآمد حاصل از این فعالیت را نیز کاهش دهد. مدیرکل دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری همچنین از افتتاح ۲۸ مجتمع حمایتی شوق زندگی در ۲۱ استان کشور خبر داد. درایننشست همچنین بر ضرورت توجه بیشتر به کودکان کار شاغل در کارگاههای زیرزمینی تأکید و اعلام شد که بهدلیل فعالیت بخشی از این کودکان در کارگاههای فاقد مجوز، شناسایی آنان با دشواری مواجه است. درهمینزمینه مکاتباتی با مرکز آسیبهای اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای بررسی مشترک اینموضوع انجام شده است.