«شهریه» چندصدمیلیونی برای یک نیمکت!
درحالیکه هرسال با نزدیکشدن به آغاز سال تحصیلی، موضوع «شهریه» مدارس غیردولتی به یکی از دغدغههای جدی تبدیل میشود، روایت برخی والدین از مبالغی که برای ثبتنام فرزندانشان در شماری از مدارس خاص و برند پایتخت مطالبه میشود، از ارقام چندصدمیلیونتومانی حکایت دارد؛ که در کنار هزینه سرویس و سایر خدمات آموزشی، هزینه تحصیل یک دانشآموز را بسیارچشمگیر میکند. بهگزارش ایسنا؛ شهریه مدارس غیردولتی سالهاست یکی از موضوعات بحثبرانگیز نظام آموزشی کشور است؛ خانوادهها ازیکسو برای برخورداری فرزندانشان از امکانات آموزشی بیشتر نظیر کلاسهای تقویتی، آمادگی کنکور و ... بهسمت مدارس غیردولتی و بهویژه مدارس شناختهشده و خاص میروند اما افزایش هزینههای تحصیل باعث شده تا انتخاب مدرسه برای بسیاری از خانوادهها که اغلبشان هم از قشر متوسط و معمولی جامعهاند، به یک تصمیم اقتصادی سنگین تبدیل شود. دراینمیان، برخی مدارس مطرح، بهدلیل برندبودن و ادعای سابقه درخشان قبولی در آزمونهای مهم، فوقبرنامهها و ... متقاضیان ویژه دارند. روایات برخی والدین از هزینههای چندصدمیلیونتومانی برای یکسال تحصیلی، پرسشهایی جدی درباره نسبت شهریه با خدمات واقعی مدرسه، میزان شهریه مصوب و سهم هزینههای فوقبرنامه ایجاد کرده است.
درحالیکه شهریه مدارس غیردولتی باید در چارچوب ضوابط آموزشوپرورش تعیین شود، گزارشهای منتشرشده درباره شهریه مدارس در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ نشان داد موضوع افزایش شهریه و نحوه محاسبه هزینههای جانبی همچنان محل بحث است. حتی در برخی گزارشها، خانوادهها از سنگینی شهریه مدارس غیردولتی و تمایل به بازگرداندن فرزندانشان به مدارس دولتی گفتهاند. مادر فرانک (کلاس دهم منطقه یک تهران) بااشارهبه هزینه بالای تحصیل فرزندش میگوید: «ما مدرسه خاص را بهایندلیل انتخاب کردیم که تصور میکردیم کیفیت آموزشی بالاتری دارد، اما وقتی هزینهها را جمع میکنیم، میبینیم رقم نهایی خیلیبیشتر از چیزی است که درابتدا تصور میکردیم. شهریه اصلی یکطرف است و بعد هزینه سرویس، غذا، کلاسهای فوقبرنامه، اردو و برنامههای مختلف هم اضافه میشود. برای خانوادهای که درآمد متوسط دارد، پرداخت چندصدمیلیونتومان برای تحصیل یک فرزند واقعاً سنگین است. اگر دو فرزند مدرسهای داشته باشید، اینرقم عملاً به یک هزینه بسیاربزرگ سالانه تبدیل میشود». مادر رضا (از دانشآموزان یکی از مدارس غیردولتی تهران) نیز معتقد است: «آنچه خانواده در ابتدای ثبتنام درباره شهریه میشنود، الزاماً همان مبلغی نیست که درنهایت پرداخت میکند. وقتی برای ثبتنام مراجعه میکنیم، معمولاً درباره شهریه مصوب صحبت میشود، اما درادامه خدمات مختلفی معرفی میشود که بسیاریازآنها عملاً برای دانشآموز ضروری است. خانواده اگر بخواهد فرزندش از برنامههای مدرسه عقب نماند، مجبور میشود آنها را هم انتخاب کند». این والد ادامه میدهد: «مشکل ما ایناستکه یک عدد شفاف و نهایی نمیدانیم که قرار است درطولسال چقدر هزینه کنیم. وقتی سرویس، غذا، کلاسهای آموزشی، آزمونها و برنامههای مختلف را اضافه میکنید، هزینه نهایی میتواند بسیاربیشتر از شهریه پایه باشد». مادر آروشا (کلاس نهم) نیز باانتقاداز فاصله ایجادشده میان شهریه برخی مدارس و توان اقتصادی خانوادهها میگوید: «قبول دارم که مدرسه غیردولتی هزینههایی دارد و حقوق معلم، امکانات و نگهداری مدرسه رایگان نیست، اما سؤال ایناستکه مرز شهریه منطقی کجاست؟ وقتی صحبت از چندصدمیلیونتومان برای یکسال تحصیل میشود، دیگر باید دقیقاً مشخص باشد خانواده در ازای اینمبلغ چه خدماتی دریافت میکند». او تأکید میکند: «نباید شرایط بهشکلی باشد که آموزش باکیفیت تبدیل به کالایی لوکس شود که فقط خانوادههای بسیار متمکن امکان استفاده از آنرا داشته باشند». برخی والدین معتقدند در سالهای اخیر، شهرت مدارس و نتایج کنکور و آزمونهای ورودی باعث شکلگیری نوعی بازار رقابتی در میان مدارس خاص شده است؛ بازاری که در آن نام مدرسه، سابقه قبولیها و تبلیغات آموزشی میتواند بر تصمیم خانوادهها تأثیر بگذارد. مادر آروشا ادامه میدهد «بعضی خانوادهها تصور میکنند اگر فرزندشان را در مدرسهای با اسم و برند معروف ثبتنام کنند، حتماً آینده تحصیلی او تضمین میشود. همینموضوع باعث شده تقاضا برای این مدارس بالا برود و بعضی خانوادهها حتی با فشار مالی زیاد حاضر شوند هزینه را پرداخت کنند. گاهی خانواده بهخاطر نگرانی از اینکه فرزندش از بقیه عقب بماند، مجبور میشود هزینهای را بپذیرد که واقعاً توان پرداخت آنرا ندارد». روایت سایر خانوادهها از وضعیت شهریه مدارس نیز نشان میدهد فاصله میان مبالغ پرداختی سال گذشته و امسال در برخی مدارس قابلتوجه است. بهگفته یکی از والدین؛ شهریه مدرسه پسرش که سال قبل در پایه ششم ابتدایی ۹۰میلیونتومان بوده، امسال ابتدا ۲۱۰میلیونتومان اعلام شد و درنهایت با اعمال تخفیف به ۱۸۰میلیونتومان رسیده؛ این مدرسه در منطقه ۴ تهران قرار دارد. درمورد دیگری، شهریه یک دانشآموز پایه پنجم ابتدایی در منطقه ۸ که سال گذشته ۱۱۰میلیونتومان بوده، برای سال تحصیلی جدید ۲۰۰میلیونتومان اعلام شد که بهگفته خانواده فعلاً با تخفیف به ۱۸۰میلیونتومان رسیده است. همچنین خانواده یک دانشآموز دختر پایه یازدهم در محدوده قائممقام منطقه ۶ تهران میگوید شهریه پرداختی آنها در سال گذشته ۱۳۰میلیونتومان بوده که با احتساب ۲۰میلیونتومان هزینه صبحانه، مجموع پرداختی به ۱۵۰میلیونتومان رسیده است. این خانواده برای سال تحصیلی جدید تاکنون با مبلغ ۲۰۰میلیونتومان شهریه مواجه شده؛ مبلغی که هزینههایی مانند اردو و برخی برنامههای دیگر را شامل نمیشود و این هزینهها جداگانه از خانواده دریافت خواهد شد؛ اما ماجرا به اینجا محدود نمیشود. دراینمیان خانوادههایی که فرزندانشان را در مدارس خاص و شناختهشده تهران ثبتنام کردند نیز از دایره گلایهها خارج نیستند. یکی از والدین که فرزندش در یکی از مدارس خاص پسرانه تهران تحصیل میکند، میگوید: «هزینهای که برای مدرسه پرداخت میکنیم سنگین است. خانواده باید علاوهبر مبلغ اصلی، هزینههای دیگری را هم درطولسال پرداخت کند و وقتی همه را جمع میکنیم، رقم نهایی بسیاربیشتر از چیزی میشود که ابتدا تصور میکردیم». مادر یکیدیگر از دانشآموزانی که فرزندش در مدرسه پسرانه برند در استان البرز تحصیل میکند درباره هزینههای تحصیل فرزندش میگوید: «شهریه مدرسه بهتنهایی رقم بالایی است و هزینه کلاسها، اردوها و برنامههای جانبی هم جداگانه دریافت میشود. در شرایط اقتصادی امروز، پرداخت چندصدمیلیونتومان برای یکسال تحصیلی واقعاً برای بسیاری از خانوادهها آسان نیست». یکیدیگر از والدین که برای ثبتنام فرزندش در یک مدرسه هیئتامنایی اقدام کرده است نیز با گلایه از افزایش هزینهها میگوید: «آنچه از آموزشوپرورش شنیدهام هزینه در مدارس هیئتامنایی ازبینرفته است، سال گذشته یک مبلغ مشخص پرداخت کردیم، اما امسال علیرغم صحبت آموزشوپرورش هزینهها بهشکل محسوسی افزایش پیدا کرده است. خانوادهای که یک فرزند مدرسهای دارد شاید بتواند این هزینه را مدیریت کند، اما برای خانوادههایی که دو یا سه فرزند دارند، هزینه تحصیل به یک فشار مالی جدی تبدیل میشود. سال گذشته ۱۵میلیونتومان پرداخت کردهام اما امسال علیالحساب ۲۵تومان برای پایه هشتم واریز کردهام». یکی از پدرها که فرزندش در یک مدرسه غیردولتی در شهرری ثبتنام شده است میگوید: «مشکل فقط مبلغی نیست که اول سال اعلام میکنند. درطولسال برای اردو، کلاسهای فوقبرنامه، تغذیه و برنامههای مختلف هم هزینههایی اعلام میشود. درنهایت باید چندبار برای مدرسه پول پرداخت کنیم و مجموع اینمبالغ رقم قابلتوجهی میشود. سال گذشته برای پایه پنجم ۹۰میلیونتومان پرداخت کردهام و امسال هزینه قطعی اعلام شده و فعلاً عدد ۱۲۰ توان را عنوان کردهاند». والد دیگری بابیاناینکه گاهی خانواده برایاینکه فرزندش از امکانات بهتر آموزشی محروم نشود، ناچار است هزینهها را بپذیرد، میگوید: «وقتی مدرسهای بهعنوان مدرسه خوب و موفق شناخته میشود، خانوادهها احساس میکنند اگر هزینه را پرداخت نکنند، ممکن است فرزندشان از فرصت آموزشی بهتر عقب بماند. همینموضوع قدرت انتخاب خانواده را کمتر میکند. شهریه کلاس دهم پسرم در مدرسه غیردولتی ۱۱۰میلیونتومان بود و امسال ۱۰۰تومان پرداخت کردهام که شهریه اصلی بعداً اعلام میشود». این خانوادهها خواستار شفافشدن هزینههای مدارس و تفکیک دقیق شهریه از هزینههای فوقبرنامه و خدمات جانبی هستند و میگویند خانواده باید از ابتدا بداند برای تحصیل فرزندش درطول یکسال دقیقاً چه مبلغی باید پرداخت کند، نهاینکه با شروع سال تحصیلی، هربار باعنوان جدیدی با درخواست پرداخت وجه مواجه شود. مسئله مهم در بحث شهریه مدارس غیردولتی و خاص، تفکیک میان شهریه مصوب مدرسه و هزینه خدمات و برنامههای فوقبرنامه است. براساس گزارشهای منتشرشده درباره شهریه سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، فرآیند تعیین شهریه مدارس غیردولتی تابع ضوابط آموزشوپرورش است و افزایش شهریه پیش از تصویب، ممنوع اعلام شده. درعینحال، درباره برخی مدارس برند، ارقامی که خانوادهها از مجموع هزینههای پرداختی خود مطرح میکنند، گاه بسیاربالاتر از ارقام منتشره برای شهریه پایه است. براینمونه، شهریه مدرسهای خاص که دراختیار ما (خبرگزاری) قرار گرفته نشان میدهد: شهریه این مدرسه به بخش مصوب و فوقبرنامه تقسیم میشود؛ بااینحال، رقم دقیق بسته به مقطع و شعبه متفاوت و بسیاربالاست. همین تفاوت، ضرورت شفافیت بیشتر را نشان میدهد؛ بهاینمعناکه خانواده هنگام ثبتنام باید بداند شهریه مصوب دقیقاً چقدر است، چه خدماتی اجباری و چه خدماتی اختیاری است و هزینه نهایی تحصیل دریکسال با احتساب تمام خدمات مدرسه چقدر خواهد بود؟ درشرایطیکه برخی خانوادهها از پرداخت شهریههای بسیارسنگین سخن میگویند، پرسش اصلی ایناستکه آیا همه مبالغ دریافتی مدارس در چارچوب نرخنامه و ضوابط مصوب قرار دارد یا بخش اعظمی از هزینهها تحتعنوان خدمات جانبی و فوقبرنامه دریافت میشود؟ پرسشها زمانی اهمیت بیشتری مییاید که آموزشوپرورش ازیکسو بر لزوم رعایت شهریه مصوب تأکید دارد و ازسویدیگر، خانوادهها از فاصله میان مبلغ اعلامی و هزینه نهایی پرداختشده گلایه دارند. بحث شهریههای سنگین مدارس خاص تنها یک موضوع اقتصادی نیست؛ بلکه به عدالت آموزشی نیز گره خورده است. اگر کیفیت آموزشی، امکانات، معلمان مجرب و برنامههای مهارتی تنها دراختیار خانوادههایی قرار گیرد که توان پرداخت صدها میلیونتومان در سال را دارند، فاصله میان دانشآموزان برخوردار و کمبرخوردار میتواند بیشازگذشته شود. درمقابل، مدارس غیردولتی نیز معتقدند ارائه خدمات آموزشی باکیفیت هزینه دارد و نمیتوان بدونتوجه به هزینههای نیروی انسانی، تجهیزات، ساختمان و برنامههای آموزشی درباره مدارس و شهریه قضاوت کرد اما درعینحال بهنظر میرسد بیش از هر زمان دیگری لازم است نرخنامه مدارس، شهریه مصوب و هزینه تمام خدمات آموزشی بهصورت شفاف دراختیار خانوادهها قرار گیرد و نظارت بر دریافت شهریه نیز تنها به زمان ثبتنام محدود نشود. اکنون پرسش افکارعمومی ایناستکه تحصیل در یک مدرسه خاص چند است و مرز میان «آموزش باکیفیت» و «آموزش لوکس» کجاست؟ دراینخصوص احمد محمودزاده (رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی) اعلام کرد که شهریه مدارس با فوقبرنامه و فعالیتهای دیگر و فعالیتهای آموزشگاهی باید جدا درنظر گرفته شود و گفت: هزینه لباس، غذا، سرویس ایاب ذهاب و اردو جداست که با مصوبه انجمن اولیاء و مربیان انجام میپذیرد. آموزش زبان خارجه نیز جزو شهریههای مدرسه نیست بلکه فعالیتی آموزشگاهی حساب میشود. وی بابیاناینکه بالاترین سقف شهریه مربوط به تهران است افزود: در دوره ابتدایی شهریه مدرسه همراه فوقبرنامه، ۱۷۲میلیون، در متوسطه اول بههمراه فوقبرنامه ۲۰۰میلیونتومان و در متوسطه دوم همراه فوقبرنامه ۲۲۰میلیونتومان است که مدارس خاص هم مشمول آن میشوند. اگر والدین با شهریهای متفاوت با اینارقام مواجه شدند در سامانه گزارش و یا شکایت کنند، همچنین میتوانند حضوری به آموزشوپرورش منطقه مراجعه و تخلف را اعلام کنند. رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی بابیاناینکه شهریه بهتفکیک هر استان در سامانه وجود دارد ادامه داد: استان گلستان کمترین و کف شهریه و استان تهران بالاترین سقف شهریه را دارند. والدین فعالیتهای مربوط به لباس، غذا، اردو، میانوعده و فعالیتهای آموزشگاهی را از شهریه جدا کنند، اگر بیشتر ازاینمبلغ اعلام شده بود بعداً در سامانه شکایت کنند چون شهریههای اعلامی، شهریه مدارس بههمراه فوقبرنامه است و هزینه غذای روزانه و میانوعده و لباس و ایاب ذهاب و فعالیتهای آموزشگاهی جداگانه حساب میشود. هدف از این تفکیک، آگاهی کامل خانوادهها از اینموضوع است که چه خدماتی را در قبال چه مبلغی دریافت میکنند. محمودزاده در گردهمایی اخیر معاونان با ارائه آماری از وضعیت شهریه مدارس غیردولتی، گفته بود: از میان ۲هزار و ۲۶۳ مدرسه مشمول، اطلاعات یکهزار و ۹۳۲ مؤسس در سامانه درج شده که نشاندهنده پیشرفت ۹۵درصدی فرایند ثبت است. تنها ۶ مؤسسه عدم ورود داشتهاند که مربوط به واحدهای متوقف یا غیرفعال است. تاکنون برای ۸۸درصد از مدارسی که اطلاعات خود را ثبت کردهاند، ابلاغ شهریه انجام گرفته. درعینحال شهریه ۳۶ مدرسه رد و ۸مورد نیز ازسوی نظارت استانی عودت داده شد تا در مناطق بازبینی شود.