شکاف ساختاری در عملکرد خودروسازان
بررسی شاخصهای آماری صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد این صنعت نسبت به سال ۱۴۰۳ در حوزههای تولید، بازار، تجارت خارجی، وضعیت مالی خودروسازان و ساخت داخل با تغییرات قابلتوجهی همراه است. دادهها بیانگر آناستکه اگرچه در برخی شاخصها بهبودهایی مشاهده میشود اما درمجموع هنوز توازن پایداری میان تولید، قیمت، واردات و ساخت داخل شکل نگرفته. در بخش تولید، عملکرد دو خودروساز بزرگ کشور در سال ۱۴۰۴ یکسان نبوده است. تولید ایرانخودرو از ۵۰۴ هزاردستگاه در ۱۴۰۳ به ۵۳۵ هزاردستگاه در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته، درحالیکه تولید سایپا از ۳۴۲ هزاردستگاه به ۲۱۰ هزاردستگاه کاهش داشته. در بخش خصوصی نیز تولید از ۲۷۳ هزاردستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۱۸۱ هزاردستگاه در ۱۴۰۴ رسید. درمجموع، تولید خودرو در کشور از یکمیلیون و ۱۲۱ هزاردستگاه در ۱۴۰۳ به ۹۲۶ هزاردستگاه در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. این جابهجایی در ترکیب تولید، سهم خودروسازان اصلی و بخش خصوصی را نیز در بازار تغییر داده است. بهگزارش برنا؛ بررسی وضعیت مالی شرکتها نیز از تداوم فشار بر عملکرد اقتصادی خودروسازان حکایت دارد. زیان خالص ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۹ هزارمیلیاردتومان اعلام شده که درمقایسهبا زیان حدود ۶ هزارمیلیاردتومانی سال ۱۴۰۳ افزایش قابلتوجهی داشته است. زیان خالص سایپا نیز از حدود ۴۱ هزارمیلیاردتومان در ۱۴۰۳ به ۶۴ هزارمیلیاردتومان در ۱۴۰۴ افزایش یافته. درمقابل، درآمد عملیاتی ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ با رشد ۵۷درصدی نسبت به سال قبل به حدود ۵۵۲ هزارمیلیاردتومان رسیده. این افزایش درآمد، با وجود رشد فروش، به بهبود متناسب سودآوری منجر نشده و فشار هزینههای تولید و عوامل غیرعملیاتی همچنان بر عملکرد مالی شرکت اثرگذار بوده است. در سایپا نیز جمع بدهیهای شرکت در سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۹۶ هزارمیلیاردتومان رسیده که نسبت به سال قبل افزایش یافته است. گزارش همچنین نشان میدهد نسبت بدهی به درآمد عملیاتی این شرکت افزایش داشته و افزایش بدهیها میتواند ریسک مالی و محدودیت نقدینگی شرکت را تشدید کند. در بخش واردات، طی هفتماههنخست ۱۴۰۴ تعداد ۸ هزار و ۸۰۱ دستگاه خودروی هیبریدی و ۸ هزار و ۲۴۰ دستگاه خودروی برقی وارد کشور شده است. این درحالی است که کل واردات این دو گروه در ۱۴۰۳ بهترتیب ۱۴ هزار و ۷۲۶ و ۱۴ هزار و ۱۶۱ دستگاه بوده. همزمان، میانگین ارزش خودروهای وارداتی از ۲۰ هزار و ۲۸۵ دلار در سال ۱۴۰۳ به ۲۲ هزار و ۵۶ دلار در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. هدف از واردات خودرو، ایجاد تعادل در بازار و افزایش عرضه عنوان شده، اما افزایش قیمت خودروهای وارداتی نشان میدهد این سیاست هنوز بهطورکامل به هدف کنترل قیمت در بازار داخلی منجر نشده است. در حوزه ساخت داخل نیز سطح داخلیسازی میان خودروسازان تفاوت محسوسی دارد. میانگین داخلیسازی در ایرانخودرو حدود ۷۸ درصد و در سایپا ۸۱ درصد بوده، درحالیکه این شاخص برای برخی خودروسازان خصوصی پایینتر است. در میان شرکتهای خصوصی، کرمانموتور با ثبت داخلیسازی ۳۹درصدی، افزایش ۵.۴واحددرصدی نسبت به سال گذشته را تجربه کرده و داخلیسازی بهمنموتور نیز با رشد ۴.۶ واحددرصدی به ۳۳درصد رسیده است. درمقابل، مدیرانخودرو با سطح داخلیسازی ۲۱درصد در سطح پایینتری قرار داشته است. ازمنظر سهم ارز در خودروهای صفر، ایرانخودرو با حدود ۵۲.۵درصد بیشترین سهم را بهخود اختصاص داده و پسازآن سایپا با ۱۳ درصد، کرمانموتور با ۸.۷درصد و بهمنموتور با ۲.۶درصد قرار گرفتهاند. در بخش بازار میانگین افزایش قیمت خودرو در ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل به حدود ۹۰درصد رسیده است درحالیکه این شاخص در ۱۴۰۳ حدود ۱۷درصد بوده. ازمنظر پراکندگی قیمتی، حدود ۶۵درصد از خودروهای صفر فروختهشده در بازه قیمتی تا یکمیلیارد و ۵۰۰میلیونتومان قرار داشتهاند. اینموضوع نشان میدهد بخش اصلی تقاضا همچنان دراینسطح قیمتی متمرکز است.