ذره‌بین
تهران؛ میزبان مقامات منطقه‌ای
سفر مقامات کشورهای پاکستان، عربستان و ترکیه به ایران؛ آن‌هم درست در بحبوحه تشدید تنش‌ها و افزایش قیمت نفت، پیام‌های قابل‌توجهی را با خود به‌همراه دارد. کارشناسان معتقدند که این سه کشور درتلاش‌اند تا تنش‌های منطقه‌ای را کاهش دهند و از کمک‌های ایران برای ایجاد ثبات در غرب آسیا بهره‌مند شوند. جنگ آمریکا علیه ایران به‌وضوح به کشورهای منطقه نشان داد که نمی‌توانند به وجود پایگاه‌های آمریکا در خاک خود برای تأمین امنیتشان امید ببندند. به‌گزارش الهام معین (فارس)؛ دراین‌میان، این‌طور به‌نظر می‌رسد تلاش‌هایی برای پیگیری «سیاست‌های امنیت درون‌زای منطقه‌ای» ازسوی کشورهای منطقه آغاز شده. مسئولان ایرانی بارها تأکید کرده‌اند که امنیت و ثبات منطقه‌ای نه ازطریق دخالت آمریکا، بلکه با مشارکت و همکاری کشورهای منطقه میسر می‌شود و لازم است سازوکارهایی برای تعمیق این همکاری‌ها ایجاد شود. اکنون حدود هشت‌ماه از آغاز جنگ آمریکا علیه ایران می‌گذرد، سطح تنش‌ها در منطقه همچنان روبه‌افزایش است و مهم‌ترازهمه، درگیری‌های بین عربستان و یمن هم وارد فاز تازه‌ای شده. دراین‌بین، زمزمه‌هایی درمورد احتمال شروع دوباره درگیری بین آمریکا و اسرائیل با ایران نیز به‌گوش می‌رسد. انتشار این اخبار برای چندمین‌بار بازارهای انرژی را با تلاطم مواجه کرده و حتی قیمت نفت را هم در مقطعی به ۱۱۷دلار رسانده است. درچنین‌شرایطی، سفر مسئولان سه کشور عربستان، پاکستان و ترکیه معنای ویژه‌ای به‌خود گرفته است. بنا بر گفته سخنگوی وزارت خارجه ایران (اسماعیل بقایی)؛ نشست بین مسئولان ایرانی با مسئولان عربستان، ترکیه و پاکستان به‌ابتکار عاصم منیر (فرمانده ارتش پاکستان) و در سفر اخیر او به تهران مطرح و بعد با نظر مساعد ایران، مقدمات این سفر فراهم شده است. امیر خالد بن سلمان (وزیر دفاع عربستان سعودی)، فرمانده ارتش پاکستان (عاصم منیر) و ابراهیم کالین (رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه) در نشستی چندجانبه با رئیس‌جمهور و دبیر شورای امنیت ملی ایران دیدار و گفت‌وگو کردند. ترکیب مقامات اعزامی به ایران نشان می‌دهد که گفت‌وگو درمورد امنیت منطقه و تلاش برای کاهش تنش‌ها موضوع اصلی این‌نشست چهارجانبه بود. سخنان علی باقری کنی (معاون دبیر شورای‌عالی امنیت ملی ایران) قبل از این اقدام، به‌نوعی این گمانه‌زنی‌ها را تأیید کرد. باقری هدف از سفر این مقامات و برگزاری نشست مشترک را پیشبرد ایده تأمین امنیت منطقه توسط کشورهای منطقه و الگوبرداری از تجربه موفق ایران در جنگ تحمیلی سوم عنوان و تأکید کرد: «سیاست راهبردی جمهوری اسلامی ایران این‌است‌که امنیت منطقه باید توسط کشورهای منطقه تأمین و تضمین شود. هرگونه دخالت و نفوذ بیگانگان که در رأس آن‌ها رژیم آمریکا قرار دارد و نقش‌آفرینی رژیم نامشروع صهیونیستی درهرسطحی، مخل امنیت و ثبات منطقه است». باقری نشست چهار کشور در تهران را گامی مؤثر و مهم در فرایند شکل‌دهی به امنیت درون‌زای منطقه‌ای توصیف کرد. اسماعیل بقایی هم بااشاره‌به سفر مسئولان این سه کشور به ایران تأکید کرده که تهران از تلاش کشورهای منطقه برای توسعه سازوکارهای امنیتی براساس منافع و دغدغه‌های خودشان استقبال می‌کند. او گفته که «به‌نظر ما، اینکه کشورهای منطقه به‌دنبال ایجاد یا دست‌کم تأمل در سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای طبق منافع و دغدغه‌های خودشان هستند، امر خوبی است». وی تصریح کرده: «این‌نشست می‌تواند مقدمه‌ای برای کارهای بیشتر جهت شکل‌دهی به امنیت درون‌زا باشد». ایران طی چندین‌دهه بارها تأکید کرده که «امنیت منطقه جز با اراده و ملاحظات امنیتی کشورهای منطقه تأمین نخواهد شد» و حالا جنگ رمضان بیش‌ازپیش، اهمیت این‌موضوع را به کشورهای منطقه ثابت کرد. این‌کشورها به‌امید داشتن ثبات و امنیت بیشتر، خاک خود را دراختیار آمریکا قرار دادند اما دیدند که نه‌تنها این‌کار، برایشان امنیتی به‌ارمغان نیاورد؛ بلکه برعکس، امنیتشان را هم به‌خطر انداخت. «رائد قرملی» معاون وزارت خارجه عربستان درمصاحبه‌با الجزیره اعلام کرده که این سفر با هدف «کاهش تنش‌ها میان طرف‌های بحران» انجام گرفت. او در شرایطی این حرف را مطرح کرد که کشورش هفته‌ها است هم در میدان سیاست و هم در میدان نبرد نظامی، به‌شدت با یمنی‌ها درگیر است و ضربات قابل‌توجهی از نیروهای مسلح یمن دریافت کرده است. دراین‌بین، به‌نظر می‌رسد مسئولان عربستانی در سفر به تهران درتلاش‌اند تا از کمک‌های ایران برای حل درگیری‌ها با یمن استفاده کنند. قرملی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرده که این سفر با هدف حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از تلاش‌های قطر و پاکستان صورت گرفت. پاکستان و قطر به‌عنوان میانجی مذاکرات ایران و آمریکا در هفته‌های اخیر رایزنی‌های خود را تشدید کرده‌اند. مقامات این دو کشور در روزهای اخیر به ایران سفر کرده‌اند تا موضوع این گفت‌وگوها را پیگیری کنند. بااین‌حال، به‌نظر می‌رسد همچنان این آمریکا است که با مانع‌تراشی در مسیر مذاکرات، مانع از رسیدن به یک راه‌حل دیپلماتیک می‌شود. به‌گفته بقایی؛ سایر نگرانی‌های کلیدی امنیت منطقه؛ ازجمله اقدامات اسرائیل، تحولات فلسطین و منطقه پیرامونی و لبنان هم مورد تبادل‌نظر قرار گرفت. حالا امنیت منطقه به ایران و تعامل بیشتر با این‌کشور گره خورده. کارشناسان غربی هم معتقدند جنگ آمریکا علیه ایران، اعتماد کشورهای منطقه به واشنگتن را به‌شدت کاهش و تمایل این‌کشورها برای گفت‌وگو و تعامل بیشتر با ایران را افزایش داده است. برخی از تحلیلگران تأکید کرده‌اند کشورهای غرب آسیا چاره‌ای جز همبستگی و همکاری با یکدیگر برای تأمین امنیتشان ندارند و دراین‌میان، این ایران است که می‌تواند نقش بسیارمهم و تعیین‌کننده‌ای را ایفا کند.