دردسرهای استفاده از وی‌پی‌ان؛ و پیامد سیاست فیلترینگ
دردسرهای استفاده از فیلترشکن به‌حدی است که باعث شده به‌تعبیر مسئولان، یکی از آلوده‌ترین شبکه‌های جهان را داشته باشیم و کنترل تلفن‌های همراه به‌واسطه نصب وی‌پی‌ان و فیلترشکن از دست کاربران خارج شود و سیاست فیلترینگ، شبکه ارتباطات را به شبکه‌ای ناامن تبدیل کرده است.
استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها، وی‌پی‌ان‌ها و ابزارهای دورزدن فیلترینگ، آثار مخرب و عمیقی بر ساختار شبکه ارتباطی و اینترنت می‌گذارد که کارشناسان و متخصصان این‌حوزه از آن به آلودگی شبکه تعبیر می‌کنند. اگر بخواهیم این پدیده را از ابعاد فنی، امنیتی و اقتصادی بررسی کنیم باید گفت موجب اختلال در سیستم‌های مسیریابی، کاهش سرعت و افت پهنای باند، اختلال در سیستم‌های امنیت شبکه، توزیع ناخواسته بدافزارها، مخدوش‌شدن داده‌های آماری و ازکارافتادن سیستم‌های مدیریت ترافیک اپراتورها می‌شود. به‌گزارش ایسنا؛ کارشناسان امنیت سایبری همواره هشدار می‌دهند که فیلترشکن‌ها موجب مشکلات سایبری می‌شوند و استفاده از وی‌پی‌ان‌های نامعتبر، امنیت دیجیتال افراد و جامعه را به‌شدت به‌خطر می‌اندازد. فیلترشکن‌ها علاوه‌بر اختلالات فنی که در زیرساخت شبکه ایجاد می‌کنند، یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های تهدید و مشکلات سایبری برای کاربران و سازمان‌ها به‌شمار می‌روند زیرا می‌توانند موجب سرقت اطلاعات و حریم خصوصی شوند، مخصوصاً فیلترشکن‌های رایگان که برای کسب‌درآمد، ترافیک عبوری کاربران نظیر رمزهای عبور، اطلاعات حساب‌های بانکی و پیام‌ها را رصد کرده و به شرکت‌های تبلیغاتی یا اشخاص ثالث می‌فروشند. فایل‌های نصبی فیلترشکن‌های ناشناخته هم دردسر دیگری است زیرا عمدتاً حاوی بدافزارهای پنهان، کی‌لاگرها یا ابزارهای جاسوسی هستند که به‌محض نصب، کنترل دستگاه را به‌دست می‌گیرند. برخی اپلیکیشن‌های فیلترشکن، گوشی یا رایانه را بدون اطلاع فرد کاربر هک می‌کنند، درواقع افراد دیگری ازطریق آی‌پی دستگاه به فعالیت‌های غیرقانونی، هک و کلاه‌برداری دست می‌زنند و مشکلات و عواقب قانونی به‌وجود می‌آورند. سید ستار هاشمی (وزیر ارتباطات‌وفناوری اطلاعات) در نشست مشترک با رؤسای مجامع نمایندگان مجلس، از وضعیت بازار فروش فیلترشکن به‌شدت انتقاد کرد و خواستار اتخاذ نگاهی جدید دراین‌حوزه شد و تصریح کرد بازار فروش فیلترشکن، شبکه ارتباطی را «آلوده» کرده و بخش عمده مشکلات سایبری از داخل کشور، ناشی از استفاده از فیلترشکن‌هاست. وزیر ارتباطات پیش‌تر به اثرات فرهنگی استفاده از فیلترشکن‌ها اشاره کرده و گفته بود: زمانی استفاده از فیلترشکن ضدارزش بود اما بعد از محدودسازی‌های سال‌های گذشته تبدیل به ارزش شده و افراد باافتخار اعلام می‌کنند که از این ابزار استفاده می‌کنند. پیش‌ازاین بهزاد اکبری (معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت) هم به‌طور رسمی اعلام کرد که حدود ۸۰ درصد از کاربران ایرانی از فیلترشکن (VPN) استفاده می‌کنند و نزدیک به ۷۰ درصد از کل ترافیک شبکه کشور نیز در بستر همین فیلترشکن‌ها ردوبدل می‌شود. وی این‌وضعیت را عامل برهم‌خوردن مهندسی ترافیک شبکه، کاهش کیفیت خدمات، تهدیدات امنیت سایبری و اختلال در توزیع متوازن بار شبکه عنوان کرد و با یادآوری اثرات منفی VPN بر شبکه و کیفیت خدمات، گفت: درحالت‌عادی، ترافیک براساس موقعیت کاربر به نزدیک‌ترین مرکز محتوا هدایت می‌شود اما بااستفاده‌از VPN، ترافیک بیشتر از شمال کشور به‌سمت اروپا می‌رود که آسیب‌پذیری شبکه را افزایش می‌دهد. این آمار رسمی که ازسوی خود متولیان شبکه ارتباط کشور مطرح شده، مهر تأییدی بر بحران‌ها و چالش‌های زیرساخت است زیرا وقتی اکثریت مطلق مردم برای دسترسی به خدمات عادی اینترنت ناچار به استفاده از فیلترشکن می‌شوند، حجم عظیمی از ترافیک کشور وارد تونل‌های رمزگذاری‌شده می‌شود. این تونل‌ها یا در اصطلاح شبکه‌های کامپیوتری به یک مسیر ارتباطی امن، اختصاصی و غیرقابل‌نفوذ گفته می‌شود که از دل اینترنت عمومی عبور می‌کند. عبور این‌حجم عظیم از داده از سرورهای واسطه و پروتکل‌های رمزگذاری‌شده سنگین، فرسودگی تجهیزات شبکه، افت شدید سرعت و افزایش تأخیر را به‌دنبال دارد که دود آن به‌چشم همه کاربران می‌رود. وقتی حدود ۸۰درصد ترافیک کشور در بستر این تونل‌هاست ازآنجاکه ترافیک درون این تونل‌ها رمزگذاری‌شده سیستم‌های مدیریت شبکه دیگر نمی‌توانند تشخیص دهند که کاربران چه محتوایی اعم از بازی یا بدافزار را منتقل می‌کنند. همچنین اپراتورها نمی‌توانند ترافیک داخلی را از بین‌الملل تفکیک کنند یا کیفیت پهنای باند را به‌درستی مدیریت کنند زیرا همه‌چیز به‌شکل یک توده رمزگذاری‌شده مبهم درآمده که فقط ترافیک را حجیم و سنگین می‌کند. بااین‌اوصاف باید گفت فیلترشکن‌ها دیگر یک ابزار حاشیه‌ای نیستند، بلکه به بخش عمده‌ای از الگوی مصرف اینترنت در کشور تبدیل شده‌اند که پیامدهای فنی و امنیتی سنگینی به‌همراه دارند. استفاده مداوم و گسترده از فیلترشکن‌ها علاوه‌بر کلان‌چالش‌هایی که برای زیرساخت شبکه کشور ایجاد می‌کند، در سطح فردی و روزمره نیز دردسرهای فراوانی برای کاربران به‌همراه دارد. یکی از این دردسرها کاهش شدید سرعت است و ازآنجاکه داده‌ها مسیر طولانی‌تری طی می‌کنند و رمزگذاری می‌شوند، سرعت بارگذاری صفحات افت می‌کند و تأخیر در بازی‌ها یا تماس‌های تصویری به‌شدت بالا می‌رود. از دیگر مشکلات استفاده مداوم از فیلترشکن، قطع و وصل‌های مکرر است. بسیاری از فیلترشکن‌ها پایداری لازم را ندارند و پی‌درپی قطع می‌شوند که کار با برنامه‌ها، ارسال پیام‌ها یا انجام کارهای اداری را مختل می‌کند؛ استفاده مداوم از فیلترشکن موجب مصرف بیش‌ازحد باتری و اینترنت می‌شود و خطرات امنیتی و سرقت داده‌ها را به‌دنبال دارد که یکی‌ازآن‌ها مسدودشدن حساب‌هاست زیرا بسیاری از برنامه‌های بانکی، صرافی‌ها یا سامانه‌های داخلی، به‌محض روشن‌بودن فیلترشکن به‌دلیل تغییر IP به خارج‌ازکشور، دسترسی را مسدود یا خطا ایجاد می‌کنند. حریم خصوصی افراد نیز به‌خطر می‌افتد زیرا بسیاری از ابزارهای رایگان، ترافیک شما را رصد کرده و اطلاعات شخصی، رمزهای عبور و تاریخچه جست‌وجوی شما را برای کسب‌درآمد به دیگران می‌فروشند. درنهایت، استفاده از فیلترشکن به یک چرخه معیوب تبدیل شده؛ ابزاری که قرار است دسترسی را آسان کند اما خود به منبعی از ناامنی و دردسرهای روزمره برای کاربران تبدیل می‌شود.