از آسمان‌خراش تا محله عمودی؛ فشردگی و تنوع کاربری در برج‌های چندمنظوره
برج‌های چندمنظوره با ترکیب کاربری‌های مختلف ازجمله تجاری، اداری، مسکونی، تفریحی، فضای عمومی و باغ‌های مشارکتی شهرها را عمودی توسعه می‌دهند. راهکاری که در شهرهای پرتراکم امروزی، برای استفاده بهینه از زمین، کاهش سفرهای نالازم و ایجاد محله‌های زنده و کارآمد نقشی کلیدی ایفا می‌کند.
«توسعه» عمودی پاسخی به فشار فزاینده بر زمین شهری است؛ جمعیت و فعالیت اقتصادی در تعداد زیادی شهرها زود‌تر از گسترش زیرساخت‌ها رشد می‌کنند درحالی‌که زمین مناسب برای ساخت‌وساز محدود و گران است. توسعه برج‌های چندمنظوره راهکاری است که می‌کوشد بخشی از نیازهای روزمره را در یک ساختمان برآورده کند. ساکنان برج در همان محدوده به محل کار، فروشگاه، خدمات، سرگرمی و ایستگاه‌های حمل‌ونقل دسترسی دارند. مزیت بالقوه این الگو استفاده پربازده‌تر از زمین و کوتاه‌ترشدن بخشی از سفرهای روزانه است. به‌گزارش ایمنا؛ طراحی این برج‌ها بر این اصل استوار است که ترکیب کاربری‌ها به‌تنهایی یک ساختمان را پایدار نمی‌کند؛ بهره‌وری انرژی، مدیریت آب، سایه و تهویه، کیفیت فضای عمومی، دسترسی افراد کم‌توان و پیوند با محله پیرامون است که تعیین می‌کنند یک مجموعه تاچه‌حد برای شهر مفید است. نمونه‌های جدید نشان می‌دهند شهر عمودی فقط یک برج منفرد نیست؛ گاهی چند برج پیرامون یک پارک و فضای عمومی یک محله فشرده می‌سازند. دراین‌الگو کیفیت پیاده‌راه‌ها، سایه‌اندازی، فضای سبز قابل‌استفاده و دسترسی همگانی به ایستگاه‌های حمل‌ونقل، به‌اندازه ارتفاع و تعداد طبقات اهمیت دارند. زیرساخت‌های مشترک ازجمله گرمایش و سرمایش مرکزی، مدیریت هوشمند انرژی، پایش کیفیت هوا و بازیافت آب می‌توانند هزینه‌های عملیاتی و ردپای زیست‌محیطی مجموعه را کاهش دهند. ازسوی‌دیگر، ترکیب ساعات فعالیت کاربران در بخش‌های اداری، مسکونی و تجاری می‌تواند از رکود فضاهای شهری در ساعات مختلف روز بکاهد و کارایی زیرساخت‌ها را افزایش دهد. موفقیت توسعه عمودی به مدیریت دقیق چالش‌ها ازجمله تراکم بیش‌ازحد، گرم‌شدن محیط، اختلال در باد و نور طبیعی وابسته است. یک مجموعه چندمنظوره زمانی ارزش شهری پیدا می‌کند که فضاهای عمومی آن برای همه گروه‌ها قابل‌دسترس باشد، خدمات ضروری در مقیاس محله فراهم شود و طراحی آن با بافت اجتماعی و اقلیمی شهر سازگار باشد. وان بانکوک مجموعه‌ای چندمنظوره از برج‌های اداری، مسکونی و هتل‌ها در بانکوک، پایتخت تایلند است که فاز نخست این برج در اکتبر ۲۰۲۴ افتتاح شده و دسترسی به بخشی از فضاهای تجاری و عمومی مجموعه فعال شده. بهره‌برداری از مجموعه به‌صورت مرحله‌ای ادامه دارد. این‌مجموعه با هدف ایجاد محله شهری یکپارچه طراحی شده و فضاهای اداری، مسکونی، اقامتی، تجاری، فرهنگی و عمومی را کنار زیرساخت‌های مشترک گرد آورده است. موقعیت آن در تقاطع دو خیابان اصلی شهر، در مجاورت پارک لومپینی و محدوده مرکزی فعالیت‌های تجاری شهر اهمیت ارتباطی و اقتصادی ویژه‌ای به پروژه داده است. اتصال مستقیم زیرزمینی به ایستگاه مترو نیز دسترسی به مجموعه را ازطریق حمل‌ونقل عمومی آسان می‌کند. وان بانکوک در زمینی به‌مساحت حدود ۱۷.۳ هکتار ساخته شده و زیربنای ناخالص آن حدود ۱.۹۳ میلیون‌مترمربع است. هشت‌هکتار از عرصه مجموعه به فضاهای سبز و باز اختصاص یافته و میزان سرمایه‌گذاری گزارش‌شده برای پروژه حدود ۱۲۰ میلیارد بات تایلند است. برنامه کلی توسعه وان بانکوک شامل پنج برج اداری، سه برج مسکونی و پنج هتل و مجموعه اقامتی است. بعضی ساختمان‌ها چندمنظوره‌اند و کاربری مسکونی، اداری و هتلی را در یک حجم ساختمانی مشترک جای می‌دهند. برای‌مثال، هتل ریتز کارلتون بانکوک و واحدهای مسکونی وان ۸۹ وایرلس در یک ساختمان قرار دارند. بخش اداری مجموعه از پنج برج با مجموع بیش از ۵۰۰ هزارمترمربع سطح خالص قابل اجاره تشکیل می‌شود. برج‌های ۳، ۴ و ۵ در برنامه مرحله نخست قرار داشته و راه‌اندازی شده‌اند و دو برج دیگر به مراحل بعدی توسعه مربوط می‌شوند. برج ۳ با ۴۲ طبقه، دارای فرمی منحنی و بادبان‌مانند است و فضاهای کاری انعطاف‌پذیر و تراس سبز در بام را دربرمی‌گیرد. برج ۴ با ۴۵ طبقه، در محل تقاطع دو خیابان اصلی مجموعه قرار دارد و طراحی آن با تلفیق برداشت‌هایی از معماری تایلندی و بیان معاصر شکل گرفته است. برج ۵ نیز ساختمانی اداری با ۳۰ طبقه است که طراحی آن از پیشینه نخستین ایستگاه تلگراف بی‌سیم تایلند الهام می‌گیرد. در مراحل بعدی، برج ۲ با کاربری اداری و ۲۹ طبقه، همراه با برج شاخص مجموعه موسوم به سیگنچر پیش‌بینی شده است. برج شاخص، ساختمانی چندمنظوره با ارتفاع برنامه‌ریزی‌شده حدود ۴۳۰ متر است که بخشی از ظرفیت اداری پروژه را در خود جای می‌دهد و نقش مهمی در سیمای آتی مجموعه خواهد داشت. در بخش مسکونی، طرح جامع سه برج ممتاز را دربرمی‌گیرد که یکی‌ازآن‌ها مشترک با هتل ریتز کارلتون است. پایگاه تخصصی شورای ساختمان‌های بلند و زیستگاه شهری، این ساختمان را با ارتفاع ۲۱۶ متر، ۵۲ طبقه و کاربری ترکیبی مسکونی و هتل ثبت کرده و سال تکمیل آن‌را ۲۰۲۴ اعلام کرده. بخش اقامتی وان بانکوک با هدف پاسخ‌گویی به طیفی از اقامت‌های لوکس، گردشگری و اقامت‌های میان‌مدت و بلندمدت برنامه‌ریزی شده است. کنار فعالیت‌های اقتصادی، برای هنر، فرهنگ و حضور عمومی نیز جایگاه مشخصی در مجموعه درنظر گرفته شده است. مسیر فرهنگی آرت لوپ به‌طول دوکیلومتر، آثار هنری عمومی، فضای رویداد وان بانکوک و بنای فرهنگی خانه وایرلس از اجزای این‌رویکرد هستند. خانه وایرلس به بازخوانی تاریخ نخستین ایستگاه تلگراف بی‌سیم تایلند اختصاص دارد و میان هویت تاریخی محل و توسعه معاصر ارتباط برقرار می‌کند. حدود هشت‌هکتار فضای سبز و باز و بیش از پنج‌کیلومتر مسیر پیاده سایه‌دار نیز برای پیونددادن ساختمان‌ها و تسهیل حرکت پیاده پیش‌بینی شده است. سازمان فضایی مجموعه فقط بر استقرار برج‌ها تکیه ندارد، بلکه شبکه‌ای از فضاهای عمومی و مسیرهای ارتباطی را میان آن‌ها شکل می‌دهد. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فنی وان بانکوک، مدیریت هوشمند و یکپارچه در مقیاس مجموعه است. مرکز فرماندهی مجموعه داده‌های مربوط به تأسیسات مکانیکی، روشنایی، انرژی، ایمنی و امنیت را به‌صورت متمرکز پایش می‌کند. بیش از ۲۵۰ هزار حسگر هوشمند برای این ساختار درنظر گرفته شده است. اتصال حسگرها و تجهیزات ازطریق اینترنت اشیا و تحلیل داده‌های عملکردی، امکان شناسایی اختلال‌ها، نگهداری پیشگیرانه و اصلاح نحوه کار تجهیزات را فراهم می‌کند. سامانه سرمایش منطقه‌ای از دیگر زیرساخت‌های شاخص پروژه است. دراین‌روش آب سرد در تأسیسات مرکزی تولید و ازطریق شبکه لوله‌های زیرزمینی میان ساختمان‌ها توزیع می‌شود. ذخیره‌سازی آب سرد نیز به مدیریت تقاضا و کاهش فشار بر شبکه برق در ساعات اوج مصرف کمک می‌کند. کاهش مصرف انرژی این سامانه درمقایسه‌با تهویه‌مطبوع متعارف حدود ۲۲ درصد برآورد شده و صرفه‌جویی سالانه حدود ۱۷ هزار مگاوات‌ساعت برق و کاهش حدود نه‌هزارتن انتشار دی‌اکسید کربن برای آن اعلام شده است. در حوزه سلامت محیط داخلی نیز فیلتراسیون چندمرحله‌ای هوای ورودی، استفاده از پرتو فرابنفش برای کنترل عوامل بیماری‌زا، پایش کیفیت هوا، تنظیم دما و رطوبت و انتخاب مصالح با انتشار کم ترکیبات آلی فرار پیش‌بینی شده. شیشه‌ها و اجزای نمای دارای عملکرد حرارتی مناسب نیز به کاهش ورود گرمای خورشید و حفظ آسایش داخلی کمک می‌کنند. مدیریت آب و پسماند نیز بخشی از راهبرد پایداری مجموعه است. پساب تصفیه‌شده برای آبیاری فضای سبز، برج‌های خنک‌کننده و بعضی مصارف بهداشتی دوباره استفاده می‌شود و مجموعه راهکارهای مدیریت آب، حداقل ۴۰ درصد صرفه‌جویی در پی خواهد داشت. پنج مخزن بزرگ نگهداری رواناب با ظرفیت مجموع حدود ۱۵ هزارمترمکعب، همراه با موانع کنترل سیلاب برای مدیریت بارش و کاهش فشار بر شبکه زهکشی شهری درنظر گرفته شده است. سامانه پارکینگ هوشمند امکاناتی همچون نمایش ظرفیت خالی، رزرو، پرداخت بدون کارت، یافتن محل خودرو و خدمات مرتبط با شارژ خودروهای برقی را پشتیبانی می‌کند و ظرفیت کل پارکینگ بیش از ۱۲ هزار جایگاه اعلام شده است. وان بانکوک درزمینه استانداردهای محیطی گواهی پلاتین استاندارد LEED برای توسعه محله‌ها را دریافت کرده است که موضوعاتی همچون مکان‌یابی، پیاده‌پذیری، ترکیب کاربری‌ها و زیرساخت‌های محیطی را ارزیابی می‌کند. وان بانکوک نمونه‌ای از توسعه شهری یکپارچه است که در آن ساختمان‌های مرتفع، فعالیت اقتصادی، خدمات اقامتی، فضاهای عمومی و زیرساخت‌های هوشمند در یک چارچوب مشترک سازمان یافته‌اند. اهمیت پروژه بیش‌ازآنکه به ارتفاع برج‌ها یا وسعت مراکز خرید وابسته باشد، به هماهنگی بین کاربری‌ها، اتصال به حمل‌ونقل عمومی و مدیریت مشترک انرژی، آب و خدمات دیجیتال مربوط است.