گزارش
نقش «باغ‌های موضوعی» در افزایش کیفیت زندگی شهروندان
از باغ‌های گیاه دارویی تا باغ‌های حسی و درمانی، شهرها درحال‌تبدیل فضاهای سبز به ابزارهایی برای سلامت روان، تعامل اجتماعی و کیفیت زندگی هستند. به‌گزارش ایمنا؛ شهرهای امروزی با چالش‌هایی همچون آلودگی هوا، کمبود فضای سبز، تنش‌های روانی و کاهش تعامل اجتماعی روبه‌رو هستند. باغ‌های موضوعی از باغ گل‌وگیاه گرفته تا باغ‌های حسی و تندرستی، راه‌حلی برای پاسخ به این چالش‌ها هستند. این باغ‌ها فقط فضای سبز نیستند؛ با طراحی هدفمند، تجربه‌ای چندحسی برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کنند که می‌تواند استرس را کاهش دهد، تعامل اجتماعی را افزایش دهد و سلامت روان را بهبود بخشد.
مزیت اصلی باغ‌های موضوعی، چندعملکردی بودن آن‌هاست. یک باغ گیاه دارویی می‌تواند هم‌زمان عملکرد آموزش داشته باشد، فضایی برای آرامش ایجاد کند و منبعی برای تحقیقات علمی باشد. باغ حسی می‌تواند برای افراد دارای معلولیت یا سالمندان فضایی امن و درمانگر باشد. باغ تندرستی می‌تواند برنامه‌های درمانی و فعالیت‌های گروهی را در خود جای دهد. تنوع کاربرد موجب می‌شود باغ‌های موضوعی بیش از باغ‌های سنتی ارزش‌افزوده داشته باشند. سئول با برنامه «باغ شهر سئول» که از ۲۰۲۴ آغاز شد، یکی از پیشگام‌ترین شهرها در استفاده از باغ به‌عنوان ابزار سلامت روان شهروندان است. هدف این‌برنامه ایجاد بیش از ۱۰۰۰ باغ جذاب و باغ همراه تا ۲۰۲۶ است که نه‌تنها زیبایی بصری ایجاد می‌کنند بلکه با مشارکت مستقیم سالمندان، افراد دارای معلولیت و کودکان، فضایی فراگیر و شمول‌گرا می‌سازند. باغ‌های جذاب کیفیت و جذابیت باغ‌های عمومی را افزایش می‌دهند و باغ‌های همراه با مشارکت گروه‌های آسیب‌پذیر طراحی و اجرا می‌شوند. برنامه «باغبانی درمانی سئول» با همکاری مراکز رفاه اجتماعی، ایستگاه‌های آتش‌نشانی، کلینیک‌های سلامت و مراکز جوانان اجرا می‌شود و برنامه‌های باغبانی درمانی را برای گروه‌های آسیب‌پذیر ارائه می‌دهد. هدف اصلی برنامه، استفاده از باغبانی به‌عنوان ابزاری برای کاهش استرس، بهبود سلامت روان و افزایش تعامل اجتماعی است. شرکت‌کنندگان دراین‌برنامه‌ها با کاشت گیاه، مراقبت از گل‌ها و سبزی‌ها، طراحی فضاهای سبز کوچک و فعالیت‌های گروهی درگیر می‌شوند. این فعالیت‌ها نه‌تنها مهارت‌های عملی می‌آموزند، بلکه حس تعلق و مشارکت اجتماعی را نیز تقویت می‌کنند. برنامه باغبانی درمانی سئول برای گروه‌های مختلف طراحی شده است. سالمندان می‌توانند در باغ‌های محله‌ای فعالیت و با کاشت گیاهان دارویی یا گل‌های فصلی، هم‌زمان تحرک بدنی و آرامش ذهنی تجربه کنند. طراحی مسیرهای قابل‌دسترس و بسترهای مناسب موجب شده است افراد دارای معلولیت بدون محدودیت در باغبانی شرکت کنند. کودکان‌ونوجوانان نیز ازطریق کارگاه‌های آموزشی، با چرخه رشد گیاهان، اهمیت محیط‌زیست و کار گروهی آشنا می‌شوند. نتایج نظرسنجی‌ها نشان داده شرکت‌کنندگان در برنامه‌های باغبانی درمانی، ۳۶درصد کاهش در احساس افسردگی، ۱۳درصد کاهش در احساس تنهایی، ۲۸درصد افزایش در احساسات مثبت و ۱۷درصد کاهش در احساسات منفی تجربه کرده‌اند. این‌ارقام نشان می‌دهند که باغ نه‌تنها فضایی برای استراحت است، بلکه می‌تواند ابزاری مؤثر برای سلامت روان باشد. میلان با پروژه «سبز روی زمین» نمونه‌ای کم‌نظیر از ادغام باغ درمانی در زیرساخت سلامت ارائه می‌دهد. این‌پروژه که در آوریل ۲۰۲۵ آغاز شد، با هدف تبدیل فضای بیمارستان پلی‌کلینیک میلان به محیطی سبز و درمانگر طراحی شده. پروژه شامل حذف ۳۱۲۲مترمربع سطح نفوذناپذیر، ایجاد ۱۸۷۰مترمربع فضای سبز، نصب ۱۹۷۰مترمربع دیوار سبز و کاشت ۱۰۰ درخت جدید است. پروژه میلان دو بخش اصلی دارد: باغ درمانی مرتفع روی پاویون اسفورزا با مساحت ۷۰۰۰مترمربع و مسیر سبز در سطح زمین که به بیماران و کارکنان سلامت فضای تنفس می‌دهد. طراحی باغ درمانی با هدف کاهش استرس، بهبود خلق‌وخو و تسریع بهبود بیماران انجام شده است. نتیجه اولیه پروژه، ایجاد فضایی است که بیماران و کارکنان سلامت می‌توانند در آن استراحت کنند. کاهش سطح نفوذناپذیر و افزایش فضای سبز نتیجه جانبی این باغ است که به کاهش دمای شهری و بهبود کیفیت هوا کمک می‌کند. سن‌دیه‌گو با بازسازی باغ‌های موضوعی در پارک بالبوا، نمونه‌ای از ادغام میراث تاریخی و طراحی مدرن ارائه کرده است. پروژه‌ای که در ۲۰۲۵ آغاز شد، شامل بازسازی باغ‌های اطراف ساختمان گیاه‌شناسی تاریخی است که در دسامبر ۲۰۲۴ با هزینه ۲۶میلیون‌دلار بازسازی شد. فاز جدید با بودجه ۱۰ میلیون‌دلاری، شامل ایجاد ۹ باغ موضوعی با تم «مدیترانه‌ای جهانی» است. این‌پروژه شامل باغ‌های متنوع با کارکردهای متفاوت است؛ باغ ورودی با گیاهان پررنگ و متنوع طراحی شده است تا نخستین تجربه بازدیدکنندگان باشد. این باغ شامل گل‌های فصلی، بوته‌های رنگارنگ و درختان سایه‌دار است که مسیر ورود را جذاب و دعوت‌کننده می‌کند. باغ حسی در سمت غربی با تمرکز بر گیاهان معطر و بافت‌دار طراحی شده. این باغ شامل گیاهانی مانند اسطوخودوس، رزماری، نعناع و گل‌های نرم و لطیف است که تجربه‌ای چندحسی برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند. طراحی این‌بخش با هدف تحریک حواس بویایی و لامسه انجام شده و برای افراد دارای معلولیت یا سالمندان نیز قابل‌دسترس است. باغ معطر اطراف پرگولای بازسازی‌شده با گیاهانی همچون یاس، رزماری و اسطوخودوس طراحی شده است. این‌بخش با هدف ایجاد فضایی آرام و خوشایند برای استراحت و عکاسی طراحی شده است. پرگولا با سازه‌ای چوبی و سایه‌دار، فضایی برای نشستن و لذت‌بردن از عطر گیاهان فراهم می‌کند. باغ صبحگاهی در سمت شرقی با گل‌های نورپسند طراحی شده و شامل گل‌هایی است که در نور صبح زیبایی بیشتری دارند و برای بازدید صبحگاهی مناسب هستند. طراحی این‌بخش با هدف ایجاد فضایی برای پیاده‌روی صبحگاهی، تمرین یوگا یا استراحت آرام انجام شده است. علاوه‌بر باغ‌های اصلی، پروژه شامل باغ‌های دیگری نیز است: باغ آبی با گیاهان آبزی، باغ سایه‌دار با درختان و بوته‌های سایه‌پسند، باغ خشکی‌پسند با گیاهان مقاوم به خشکی و باغ کودکان با گیاهان ایمن و تعاملی. هر باغ با هدف خاصی طراحی شده و تجربه‌ای متفاوت برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند. سن‌دیه‌گو نشان می‌دهد باغ موضعی می‌تواند هم میراث تاریخی را حفظ کند و هم تجربه‌ای مدرن و چندحسی برای شهروندان و گردشگران ارائه دهد. بیرمنگام با پروژه «باغ گیاه دارویی» در باغ گیاه‌شناسی بیرمنگام، نمونه‌ای از ادغام تاریخ، گیاه‌شناسی و سلامت است. این‌پروژه که در اکتبر ۲۰۲۶ آغاز شد، با همکاری دانشگاه شهر بیرمنگام طراحی شده و هدف آن ترکیب میراث تاریخی با باغبانی و طراحی مدرن است. بسترهای گیاهان دارویی، بسترهای گیاهان خوراکی همچون آویشن و نعناع و بسترهای گیاهان رنگرزی از جمله بخش‌های متنوع این باغ است. هر بستر گیاهان با هدف خاصی طراحی شده است و می‌تواند برای آموزش، تحقیق یا درمان استفاده شود. هدف پروژه ایجاد فضایی است که هم‌زمان آموزشی، درمانی و فرهنگی باشد. باغ می‌تواند برای کارگاه‌ها، رویدادها و کلاس‌های آموزشی استفاده شود و تجربه‌ای حسی و آرامش‌بخش برای بازدیدکنندگان ایجاد کند. دانشجویان و اساتید دانشگاه بیرمنگام نیز در طراحی و اجرای این باغ مشارکت دارند. بیرمنگام نشان می‌دهد باغ گیاه دارویی می‌تواند فراتر از نمایش گیاهان، ابزاری برای آموزش و تحقیق باشد و با پیونددادن گیاه‌شناسی با سلامت و فرهنگ، به فضایی چندوجهی تبدیل شود. «باغ گیاه‌شناسی ملی جنوب چین» در گوانگژو نمونه‌ای از ادغام حفاظت از تنوع‌زیستی، آموزش عمومی و سلامت شهری است. این باغ بزرگ‌ترین باغ گیاه‌شناسی نیمه‌گرمسیری جهان و دومین باغ گیاه‌شناسی ملی چین است و یکی از مهم‌ترین مراکز حفاظت، تحقیق و آموزش گیاه‌شناسی در آسیا به‌شمار می‌رود. این باغ ۳۱۹هکتاری شامل سه بخش اصلی منطقه نمایشی، منطقه حفاظت‌شده و منطقه تحقیقاتی است؛ علاوه‌براین، به ذخیره‌گاه طبیعی دینگ‌هوشان با مساحت ۱۱۳۳ هکتار نیز متصل است که درمجموع مساحت کل مجموعه را به بیش از ۱۵۰۰هکتار می‌رساند. منطقه نمایش شامل ۳۸ باغ تخصصی است که هریک با هدف خاصی طراحی شده‌اند. منطقه تحقیقاتی نیز شامل سه مرکز تحقیقاتی، یک موزه نمونه‌های گیاهی، دو پایگاه تحقیقات میدانی و سه آزمایشگاه کلیدی است. باغ ملی جنوب چین بیش از ۱۷هزار گونه گیاهی را در خود جا داده که ۶۴۳ گونه نادر و درمعرض‌خطر و ۳۳۷ گونه گیاه وحشی تحت حفاظت ملی هستند. افزون‌براین، بیش از ۲۰هزار گونه گیاهی را حفظ کرده است که ۶۰۰۰ گونه آن ارزش اقتصادی دارند. باغ گیاه‌شناسی جنوب چین در ۲۰۲۶ برنامه «لحظه‌های شفابخش گیاهان؛ باغ درمانی اطراف من» را آغاز کرد. این‌برنامه با هدف پیونددادن گیاه‌شناسی با سلامت روان و تجربه حسی طراحی شده و نشان می‌دهد که باغ می‌تواند فراتر از نمایش گیاهان، ابزاری برای آرامش و درمان باشد.