نگاهی به پل دیدنی و تاریخی سامان شهرکرد
"زمانخان"؛ پیوند باشکوه تاریخ و طبیعت
محمدعلی بهوند یوسفی/
درهمآمیختگی تاریخ و طبیعت، باعث شده تا جلوههایی دیدنی در سراسر کشورمان شکل بگیرند و به جاذبههایی کمنظیر تبدیل شوند. زایندهرود یکیاز مواهب طبیعی در کشورمان است که با تاریخ این سرزمین در آمیخته تا چهرهای تازه بهخود بگیرد و نمایشی بینظیر را در گوشههای مختلفی از کشورمان راه بیاندازد. شاید در ذهن همه با آمدن نام زایندهرود، تصویری از پلهای تاریخی اصفهان شکل بگیرد و نام سیوسه پل و پل خواجو و... درکنار آن آورده شود اما این رود در استان چهارمحال و بختیاری هم جریان دارد و طبیعت این استان نیز به وجودش آراسته است. در گوشهای از این استان و در شهرستان سامان، پلی تاریخی دو ساحل این رود خروشان را به هم متصل کرده و سالهای سال است که بر روی زایندهرود ایستاده و تصویر خودش را درمیان آب پرتلاطم این رود جستوجو میکند. راهی سفری تازه میشویم تا پیوند تاریخ و طبیعت را به نظاره بنشینیم. شما هم کولهبارتان را ببندید و با ما به پل زمانخان بیایید و غرق در جلوههای زیبای طبیعی و تاریخی شوید.
چرا سفر به پل زمانخان؟
با بازدید از پل زمانخان هم از دیدن این پل تاریخی لذت میبرید و هم طبیعت زیبایی را به نظاره مینشینید. در سفر به این پل میتوانید از امکانات رفتینگ نیز استفاده و لحظات هیجانانگیزی را تجربه کنید.
آشنایی با پل زمانخان؛
تاریخ درمیان طبیعت
نام زایندهرود برای همه آشناست؛ رود زندگیبخشی که بزرگترین رودخانه فلات مرکزی ایران است و از کوههای زاگرس مرکزی سرچشمه گرفته و در کویر مرکزی ایران جاری میشود تا اینکه سرانجام به تالاب گاوخونی میریزد. این رود میزبان پلهای متعددیست که دارای ارزش تاریخی هستند. زمانخان نام پلی تاریخیست که با عبور از روی آب خروشان زایندهرود، دو ساحل این رود را به هم متصل میکند. قرارگیری این پل در یک منطقه خوشآبوهوا باعث شده تا بر زیبایی آن افزوده و بهعنوان یک مقصد پرطرفدار مطرح شود. این پل یکیاز آثار تاریخی مهم کشورمان است و نامش با شماره ثبت ۱۷۴۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد.
تاریخچه پل زمانخان
برخی قدمت پل تاریخی زمانخان را به دوران ساسانیان نسبت میدهند و میگویند که بعدها تکمیلشده اما در کتاب شناخت سرزمین چهارمحال، آمده که ساخت این پل در زمان صفوی صورت گرفته است. براساس اکثر منابع تاریخی، فردی بهنامِ زمانخان نفر ایل بیگی؛ یکیاز سران ایل قشقایی، دستور احداث این پل را صادر کرده تا ایلات و عشایر قشقایی و بختیاری از روی آن عبور کنند. پیشاز احداث پل، عشایر مجبور بودند تا از زایندهرود عبور کنند. یکبار کودکی درحینِ عبور از آب غرق شد و مادرش جسد بیجان او را نزد زمانخان برد و به او گفت: «تا کی مادران ایل باید شاهد غرقشدن فرزندان خود باشند؟» همین جمله باعث شد تا زمانخان دستور احداث پل را صادر کند و از همه بخواهد در ساخت آن مشارکت کنند. پل زمانخان تا به امروز سهبار مورد مرمت قرار گرفته است: 1.در سال ۱۲۰۲ توسط کارگزاران حکومت صفوی 2.در حدود سال ۱۲۸۹ توسط خوانین روستای ایل بیگی 3.در سال ۱۳۲۱ به وسیله حاج عبدالحسین قزوینی مالک قریه «چم عالی». در آخرین مرمت، پل بهطورِکامل تعمیر و مرمت شد و استحکام آن با احداث دیوار سنگی در دو سوی آن بهمیزان قابلِتوجهی افزایش یافت.
زمانخان نفر ایل بیگی که بود؟
زمانخان؛ رئیس طایفه نفر بود و فردی از خاندان ایل بیگیِ ایلات ترک زبان قشقایی استان فارس بهشمار میرفت. وی همچنین از سرداران معروف شاهان صفوی نیز بود و زمانی دامنه کوچ طایفهاش تا منطقه سامان میرسید و همین باعث شد تا در روستای ایل بیگی سکنی گزینند. ایل بزرگ قشقایی همان عشایر ترک زبان جنوب را در بر میگیرند و زمانخان بهعنوان یکیاز مردان این ایل بزرگ شناخته میشد. امروزه طایفه نفر از این ایل بزرگ در شهرستان مرودشت واقعدر استان فارس و در محله نفر سکونت دارند. در فارسنامه ناصری، کتابی درحوزه تاریخ و جغرافیای فارس، سلسله خوانین طایفه نفر از تیره زمانخانلو قشقایی دانسته شدهاند و در آن درباره نوادگان زمانخان نفر چنین آمده است: «حاج حسین خان نفر در زمان دولت نادرشاهی و سلطنت کریمخان اعتباری تمام در مملکت فارس داشت، راتق و فاتق امور دیوانی بود و حکومت طایفه بهارلو و نفر در کف کفایتش به اقتدار میگذشت و بعداز وفات او خلفالصدقش محمد تقی خان نفر بهجای پدر برقرار شد و بعداز وفات او خلفالصدقش علیاکبر خان نفر شاعر «انجم» تخلص بعداز وفات پدر به حکومت بهارلو و نفر برقرار شد».
معماری پل زمانخان
پل زمانخان شباهتهای بسیاری به پلهای دوران ساسانی دارد و برخی آنرا بازماندهای از پل دز در شهرستان دزفول و سایر بندها و پلهای مربوط بهاین دوران میدانند. پیشازآنکه پل زمانخان در این منطقه احداث شود، پلهای متعددی ساخته شدند اما بهدلیل مهندسی اشتباه دوام نیاوردند و نتوانستند درمقابل جریان آب مقاومت کنند. معماران برای ساخت پل زمانخان باتوجهبه خروشانبودن رود، فضای بین دو پیچ رودخانه که توسط صخره باریکی از هم جدا شده، را انتخاب کردند. گفته میشود که در عهد صفوی یک دهانه برای این پل درنظر گرفته شده بود و سپس در دوره قاجار دهانه غربی به آن اضافه گشته است. امروزه این پل دو دهانه نامساوی قوسی شکل دارد که بر سه پایه سنگی استوار شدهاند. پایه میانی پل با چرخشی ۳۰درجه نسبت به جریان آب، حالتی قوسی دارد و دریچهای کوچک نیز بر بالای پل برای کاهش وزن و جلوگیری از رانش پل تعبیه شده است. بدنه پل زمانخان از آجر است و استفاده از طاقهای ضربی و ملات گچ و ساروج رمز استحکام و استواری آن است. صخرهای که پل بر روی آن احداث شده نقش یک پایه و موجشکن را دارد تا امواج خروشان زایندهرود آسیبی به پل نرساند. این پل ۳۲متر طول دارد و با پهنای ۴.۵متر در ارتفاع ۱۲متری از بستر زایندهرود قرار گرفته است تا در سالیان متمادی راهی برای عبور عشایر باشد و امروز به نشانهای از تاریخ تبدیل شود.
پل زمانخان؛ جایی برای خوشگذرانی
شاید در زمانی این پل تنها برای رفتوآمد استفاده میشد اما امروزه آنچه که بیشتر درباره این پل زبانزد است جنبه گردشگری آن است. قرارگیری این پل بر روی زایندهرود، وجود مناظر طبیعی چشمنواز، وجود باغات درختان هلو، بادام و گردو و امکانات مناسب در این منطقه بهانهای شده تا گردشگران به این منطقه بیایند و به تفریح بپردازند. در بازدید از این پل تاریخی میتوانید فعالیتهای زیر را انجام دهید و اوقات خوشی را برای خود خلق کنید:
1. رفتینگ در زایندهرود خروشان
رفتینگ؛ قایقسواری و گشتوگذار بر روی آبهای خروشان است که امروزه بهعنوان تفریحی سراسر هیجان، جایگاه خوبی را درمیان گردشگران دارد. عبور زایندهرود از زیر پل زمانخان نیزبا عث شده تا امکانات رفتینگ درکنار این پل ایجاد شود و بازدیدکنندگان علاوهبر لذتبردن از تماشای این پل، از این تفریح نیز لذت ببرند.
2.ماهیگیری
بستر زایندهرود مکانی برای زیست قزلآلای وحشی (گوشت صورتی)ست و بههمیندلیل برخی این منطقه را برای تجربه ماهیگیری انتخاب میکنند. اگر ابزار ماهیگیری دارید و با اصول آن آشنا هستید، میتوانید در سفر به پل زمانخان برای اینکار نیز برنامهریزی کنید.
3.پیکنیک و عکاسی
در اطراف پل، طبیعت بسیار زیبایی میزبان شما خواهد بود. میتوانید بساط یک پیکنیک خانوادگی یا دوستانه را در این طبیعت برپا کنید و از بودن درکنار کسانی که دوستشان دارید، لذت ببرید. در هر گوشهای از این منطقه منظرهای زیبا وجود دارد که میتوانند سوژهای برای تصاویر تماشایی باشند. پس دستبهکار شوید و خودتان را برای ثبت تصاویر بهیادماندنی آماده کنید.
امکانات رفاهی و گردشگری
برای آنکه گردشگران از بودن در این منطقه لذت بیشتری ببرند، امکانات نسبتا خوبی در آن ایجاد شده است که از جمله آنها میتوان به اقامتگاه، سرویس بهداشتی، فروشگاههای خرید سوغات، آلاچیق کنار رودخانه، چایخانه، پاركینگ، سكوی نشیمن، آب آشامیدنی، تجهیزات جهت بازی كودكان و فضای سبز مناسب اشاره کرد.
کجا بمونیم؟
در سفر به این منطقه نگران اقامت نباشید؛ چراکه هم میتوانید در هتلها و مهمانسراها اقامت کنید و هم از ویلاهای اجارهای استفاده کنید. اگر هم دوست داشتید میتوانید با برپایی کمپ، اقامت در طبیعت را تجربه کنید و خاطرهای متفاوت برای خود بسازید.
بهترین فصل سفر
بهترین زمان برای سفر به پل زمانخان بهار و تابستان است
بهار و تابستان: شهر سامان در این فصول با آبوهوایی معتدل از شما پذیرایی میکند.
پائیز و زمستان: سرمای هوا در این دو فصل آزاردهنده است و کاهش دما بهشدت احساس میشود.
راه دسترسی
آدرس: استان چهارمحال و بختیاری، شهرکرد، پنجکیلومتر مانده به شمال شهر سامان، پل تاریخی زمانخان
راه دسترسی: برای رسیدن به پل زمانخان به شهر سامان بروید و از آنجا وارد بلوار جانبازان شوید. در ادامه مسیر تابلوهای راهنما را دنبال کنید تا به روستای ایل بیگی برسید. ورودی پل در این روستا قرار دارد.
دغدغههای کارناوالی
در روزهای تعطیل ترافیک سنگینی در مسیر این پل وجود دارد و لازم است که راهحلی برای جلوگیری از آن پیشبینی شود. کمبود فضای پارکینگ، کمبود سرویس بهداشتی و کمبود فضای استقرار دستگاه امدادی، امنیتی، نظارتی از دیگر مشکلاتیست که بازدیدکنندگان از این جاذبه با آن دستوپنجه نرم میکنند.
توصیههای کارناوالی
در بازدید از پل زمانخان و استفاده از زیباییهای طبیعت، فضا را با زبالهها آلوده نکنید و باعث مخدوش شدن چهره این اثر نشوید.