حفاظت از آثار باستانی با رویکرد فرهنگی!
وحید حاجسعیدی
از قدیم و ندیم گفتهاند گرهی را که با دست باز میشود حتی با رعایت پروتکلهای بهداشتی با دندان باز نمیکنند! این ضربالمثل امروزه هم مصادیق بیشماری در جامعه دارد که متأسفانه برخی از افراد درحال کشتی گرفتن با این گرهها هستند و حتی تلاشی هم برای استفاده از دستشان نمیکنند. منظورمان کدام گره است؟ گره کرونا، ریزگردها، آلودگی هوای تهران، تخلفات رانندگی، داستان هزارویکشب بورس، انواع یارانه، دلار 17هزارتومانی، کاوش در حوزه باستانشناسی و قسعلیهذا... صحبت از باستانشناسی و حفاری غیرمجاز شد، یاد فرمایشات جناب محمدرضا مرتضایی (عضو هیئتعلمی پژوهشگران باستانشناسی کشور) افتادیم که افاضات کردهاند: «حجم آثار تاریخی مدفونشده در کشور بهقدری زیاد است که برای کنترل مناطق تاریخی با کمبود نیروی انسانی مواجه شدهایم و افراد سودجو و نااهل با حفاریهای غیرمجاز اشیای تاریخی را به خارج از کشور منتقل میکنند. در ضمن نباید بهخاطر عدم حفاری و کاوش از یک منطقه، حفاریهای غیرمجاز انجام شود و بهترین راه برای حفاظت از این مناطق فرهنگسازیست!» ملاحظه فرمودید؟ وقتی با کار فرهنگی میتوان جلوی حفاری غیرمجاز عدهای سودجو و بهزعم ایشان نااهل را گرفت؛ چرا غفلت کنیم و گره را با دندان باز کنیم. لذا بهتر است با فرهنگسازی جلوی حفاریهای غیرمجاز را بگیریم و اجازه بدهیم دوستان باستانشناس با مطالعات دقیق و علمی، هر وقت فرصت کردند و حوصله داشتند، بهمرور و یواشیواش (طوری که به اشیاء آسیب نرسد) آنها را از زیر خاک خارج کنند و به موزهها منتقل کنند! اصلاً از قدیم گفتهاند عجله کار شیطان است. حالا اگر این کاوشها چندصدسال هم طول کشید اشکال ندارد، مهم ایناستکه بهجز ما کسی به این آثار دست نزند. البته ما که پایمان را بهاندازه موکت حدود و ثغور معلوماتمان دراز میکنیم ولی عمو سیفی (سرایدار مفخم مدرسه ما) که در بسیاری از علوم و صناعات ارضی، بحری و سماوی دستی بر آتش دارد و در بسیاری از مناقشات ملی و حتی بینالمللی به ارائه راهکار و فرضیه مبادرت کرده است، پیشنهاد کرده در مناطقی که احتمال وجود اشیای باستانی وجود دارد، ستادی متشکل از دو باستانشناس، نماینده دولت، نماینده قوه قضائیه و نیروی انتظامی و جوانان علاقهمند و جویای کار تشکیل بدهیم تا با حفاری علمی و منطقی زودتر این اشیاء را از زیرزمین خارج کنیم و تکلیفشان را روشن کنیم. وی معتقد است وقتی چهار نفر نااهل! با یک چراغقوه چینی، یک فلزیاب و یک بیل دستهکوتاه در نیمههای شب قادرند، اشیای عتیقه چنددهکیلویی را از دل خاک خارج کنند و به آنطرف آب حواله کنند، بهنظر شما یک گروه متخصص تازهتشکیلشده و کمتجربه نمیتواند این کار را در روز روشن انجام دهد و حتماً باید کار با رعایت تمام جوانب صورت گیرد؟! حتی ایشان معتقد است میتوان از باستانشناسان خارجی هم در این امر کمک گرفت تا آثاری که سابقه و قدمت طولانی چندهزارساله دارند بیش از این درمعرض خطرات طبیعی و انسانی نمانند. با این رویکرد علاوهبر ایجاد اشتغال، جلوگیری از صدمهدیدن آثار باستانی، زمینه برای معرفی هرچهبیشتر فرهنگ ما به جهانیان فراهم خواهد شد. ایشان درخاتمه اشاره کرد همینکه جلوی افزایش اعتیاد، مصرف دخانیات، قلیان، رفتارهای پرخطر رانندگی، افت تحصیلی، بدحجابی، مصرف بیرویه انرژی و دارو و ... را با کار فرهنگی گرفتید، کفایت است؛ خواهشاً در محافظت از آثار باستانی دور «فرهنگ و کار فرهنگی» را قلم بگیرید! فقط خدا کند تا زمان اجرای طرحهای افزایش لایههای فرهنگی در مملکت، قاچاقچیان چیزی از آثار باستانی را باقی گذاشته باشند! شاد و پیروز باشید ...