کودک‌همسری؛ ازدواجی زودهنگام با پیامدهای دیرپا

در روزهای اخیر، انتشار خبر دو حادثه اسفناک که ریشه در ازدواج‌های زودهنگام و کودک‌همسری داشته، بار دیگر ضرورت توجه جدی به این معضل اجتماعی را یادآور شده است. متأسفانه کودک‌همسری پدیده تازه‌ای نیست و سال‌هاست در بخش‌هایی از جامعه وجود دارد؛ اما استمرار آن به‌معنای پذیرفتنی بودن این رسم نیست. ازدواج یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های زندگی هر انسان است و برای شکل‌گیری یک زندگی مشترک موفق، بلوغ فکری، روانی، عاطفی و اقتصادی ضروری است. چگونه می‌توان از کودکی که هنوز شناخت کافی از زندگی، مسئولیت‌پذیری و روابط انسانی ندارد، انتظار داشت بار سنگین تشکیل خانواده و گاه تربیت فرزند را بر دوش بکشد؟ کودک‌همسری از جنبه روانی می‌تواند موجب اضطراب، افسردگی، احساس محرومیت از دوران کودکی و از دست رفتن فرصت تحصیل و رشد شخصیت شود. ازنظر بهداشتی نیز بارداری در سنین پایین، خطرات جدی برای سلامت مادر و نوزاد به‌همراه دارد. افزون بر این، ناآمادگی زوجین برای پذیرش مسئولیت‌های خانوادگی می‌تواند زمینه‌ساز اختلافات، خشونت خانگی، جدایی و فروپاشی خانواده شود. نباید فراموش کنیم که ازدواج صرفاً ثبت یک قرارداد یا برگزاری مراسم عروسی نیست؛ بلکه تعهدی بلندمدت است که نیازمند شناخت، رضایت آگاهانه و آمادگی واقعی دو طرف است. رضایت ظاهری یک کودک نیز نمی‌تواند جایگزین بلوغ و قدرت تصمیم‌گیری مستقل او شود. دراین‌میان، مسئولیت نهادهای اجتماعی و دولتی بسیار سنگین است. وزارتخانه‌های آموزش‌وپرورش، بهداشت، سازمان‌های حمایتی و دستگاه‌های قانون‌گذار باید با همکاری یکدیگر برای مقابله با این پدیده برنامه‌ریزی کنند. افزایش آگاهی خانواده‌ها، حمایت از تحصیل کودکان، آموزش حقوق کودک و بازنگری در قوانین مربوط به سن ازدواج از اقدامات ضروری دراین‌مسیر است. البته مقابله با کودک‌همسری نباید با سرزنش خانواده‌های محروم و ناآگاه همراه باشد؛ بلکه باید با آموزش، حمایت اقتصادی و فرهنگی و اجرای قانون صورت گیرد. جامعه‌ای که به آینده خود می‌اندیشد، باید دوران کودکی را از ازدواج و مسئولیت‌های زودرس مصون بدارد. کودکان باید فرصت کودکی کردن، تحصیل، رشد و انتخاب آگاهانه آینده خود را داشته باشند. ازدواج زمانی می‌تواند به تشکیل خانواده‌ای پایدار منجر شود که دو طرف از آمادگی لازم برخوردار باشند. حفظ سلامت نسل آینده، مسئولیتی است که نمی‌توان در برابر آن بی‌تفاوت ماند.