آیا هرمز «سوئز آمریکا» می‌شود؟

مجله خبری هفتگی نیوزویک در تحلیلی بااشاره‌به ناکامی عملیات‌ها و اقدامات متجاوزانه ایالات‌متحده در تنگه هرمز به تأسی از رویکرد سلطه‌گرانه‌ای که زمانی بر کانال سوئز اعمال کرد و با برجسته‌سازی این واقعیت که هرمز برخلاف سوئز نه عرصه قدرت‌نمایی بلکه به عرصه نمایش ضعف ایالات‌متحده بدل شده می‌نویسد: «۷۰‌سال ‌بعد از رویداد سوئز، آمریکا خود درگیر جنگی بر سر آبراه حیاتی دیگری؛ یعنی تنگه هرمز، است. واشنگتن اما این‌بار درمواجهه‌با درس‌های ناخوشایندی قرار گرفته که روزگاری به متحدان اروپایی خود می‌آموخت؛ بااین‌تفاوت‌که این‌بار خود نیز متحمل خسارت اقتصادی و سیاسی شده است». کانال سوئز باریکه آبی به‌عرض کمتر از یک‌پنجم مایل است که مصر را می‌شکافد، دریای مدیترانه و دریای سرخ را به‌هم متصل می‌کند و آفریقا را از آسیا جدا می‌سازد. این کانال همان‌گونه که درآن‌زمان بود، امروز نیز کوتاه‌ترین مسیر دریایی میان اروپا و آسیاست و در سال ۱۹۵۶ بیش از نیمی از نفت موردنیاز اروپای غربی از آن عبور می‌کرد. هنگامی‌که جمال عبدالناصر (رئیس‌جمهوری وقت مصر) در ژوئیه همان‌سال شرکت انگلیسی-فرانسوی اداره‌کننده کانال را ملی اعلام کرد، آنتونی ایدن (نخست‌وزیر وقت انگلیس) و گوئی موله (همتای فرانسوی‌اش) تصمیم گرفتند که به‌هیچ‌روی احتمال ازدست‌دادن نظارت بر کانال و منطقه وسیع‌تر خاورمیانه را برنتابند. لندن و پاریس با اسرائیل نقشه‌ای حیله‌گرانه طراحی کردند: قرار شد نیروهای اسرائیلی به شبه‌جزیره سینا حمله کنند تا بهانه‌ای برای «مداخله» انگلیس و فرانسه برای جداکردن طرف‌های درگیر و اشغال کانال فراهم شود. اگر ناصر هم دراین‌میان سرنگون می‌شد، چه‌بهتر. تهاجم زمینی با نمایش چشمگیر قدرت آتش در پنجم نوامبر آغاز شد؛ هواپیماهای انگلیسی و فرانسوی مواضع پدافندی مصر را بمباران کردند و چتربازان نزدیک پورت‌ سعید فرود آمدند. نیروهای آبی-خاکی نیز روز بعد پیشروی به‌سوی جنوب از این‌شهر را آغاز کردند؛ اما مصری‌ها آن‌را پیش‌بینی کرده بودند و نیروهای ناصر عمداً کشتی‌ها را در کانال غرق کرده بودند تا عبور نفت که کالایی شدیداً موردنیاز بود، مسدود شود. این تحولات، فشارها بر دارایی‌های تضعیف‌شده انگلیس در دوران بعد از جنگ جهانی دوم را مضاعف ساخت، دولت ایدن به‌شدت به کمک اضطراری صندوق بین‌المللی پول برای تثبیت پول خود نیاز داشت. بدون حمایت آمریکا، پوند انگلیس با فروپاشی بالقوه فاجعه‌باری روبه‌رو می‌شد. واشنگتن اما کوچک‌ترین میلی برای‌آنکه به فریاد لندن برسد نشان داد. به‌عکس، آیزنهاور نه‌تنها از کمک به بریتانیا درحالی‌که نیروهایش مصر را اشغال کرده بودند خودداری کرد، بلکه تهدید کرد با فروش ذخایر استرلینگ آمریکا اقتصاد آن‌را به قهقرا می‌کشاند. ایدن و موله در برابر این فشار ویرانگر اقتصادی تسلیم شدند، تهاجم خود را متوقف کردند و نیروهایشان را در هفته‌های بعد بیرون کشیدند. ایدن در ژانویه سال ۱۹۵۷ استعفا داد و نخست‌وزیری‌اش بر باد رفت، درحالی‌که تحقیر انگلیس در سوئز نشان داد این‌کشور تاچه‌حد به حمایت اقتصادی آمریکا وابسته بوده و روند افول آن به‌سوی جایگاه یک قدرت رده‌میانی را تسریع کرد. نشریه انگلیسی در ادامه این تحلیل تصریح می‌کند: «۷۰ سال‌بعد، آمریکا از قدرت نظامی و منابع مالی‌ای برخوردار است که انگلیس فقط می‌توانست در رؤیایش ببیند؛ اما جنگ اخیر دونالد ترامپ علیه ایران آسیب‌پذیری آشنایی را آشکار کرده: حتی نیرومندترین ارتش‌های جهان نیز نمی‌توانند دولت کشور خود را از پیامدهای اقتصادی جنگ در امان نگه دارند. دولت ایران ماه‌ها حملات آمریکا و اسرائیل را پشت‌سر گذاشته و ارتش آن همچنان توانایی مسدودکردن هرمز را دارد؛ تنگه‌ای که پیش‌ازجنگ حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن می‌گذشت. هشت‌ماه اختلال، قیمت انرژی را بالا برده و فشارهای تورمی ناشی از کارزار تعرفه‌های ترامپ را تشدید کرده و هزینه را بر دوش خانوارهای آمریکایی گذاشته». نیوزویک بااشاره‌به‌اینکه واشنگتن باید قبل از دست‌زدن به ماجراجویی علیه ایران و در تنگه هرمز، از سرنوشت انگلیس عبرت می‌گرفت تأکید می‌کند: «رأی‌دهندگان آمریکایی حکم خود را برای این تجاوزگری ترامپ صادر کرده و هر‌دو مجلس کنگره را به دموکرات‌ها سپردند. شش‌نفر از هر ۱۰ رأی‌دهنده در نظرسنجی آسوشیتدپرس گفتند که تصمیم دولت ترامپ برای حمله به ایران اشتباه بوده درحالی‌که هزینه‌های زندگی، وزن بیشتری در تعیین انتخاب آن‌ها داشت. آسیب‌پذیری اقتصادی انگلیس در سال ۱۹۵۶ ماجراجویی نظامی ایدن را به پایانی تحقیرآمیز کشاند. هرچند مداخله ترامپ در ایران ادامه دارد اما ظاهراً مسیری مشابه را طی می‌کند و همین‌الان نیز حزب جمهوری‌خواه او تاوان آن‌را پرداخته است». فشار مالی آیزنهاور تنها بخشی از کارزاری بود که انگلیس، فرانسه و بعدها اسرائیل را از مصر بیرون راند. رئیس‌جمهور وقت آمریکا همچنین از سازمان ملل متحد (واشنگتن تنها ۱۱‌سال پیش‌ازآن به تأسیسش کمک کرده بود) برای بسیج مخالفت بین‌المللی با حمله به مصر و کمک به مهندسی یک خروجی منظم بهره گرفت. هنگامی‌که بریتانیا و فرانسه قطعنامه‌های شورای امنیت را که خواستار پایان مداخله آن‌ها بود وتو کردند، واشنگتن به انتقال اختلاف به نشست اضطراری مجمع عمومی کمک کرد؛ مجمعی که با اکثریت قاطع از آتش‌بس فوری و خروج نیروها حمایت کرد. مذاکرات بیشتر به تشکیل «نیروی اضطراری سازمان ملل متحد» که تبدیل به اولین مأموریت صلح‌بانی مسلح این سازمان شد انجامید. نیروهای آن بر خروج نیروهای متجاوز نظارت کردند و سپس در مرز مصر و سرزمین‌های اشغالی گشت‌زنی و به حفظ صلحی شکننده کمک کردند. تا مارس ۱۹۵۷ آخرین سربازان اسرائیلی از مصر خارج شده و کانال ماه بعد، پس از پاک‌سازی کشتی‌های غرق‌شده، بازگشایی شد. نیوزویک می‌نویسد: «آیزنهاور می‌دانست چگونه می‌توان قدرت اقتصادی آمریکا، نهادهای بین‌المللی و روابط دیپلماتیک را باهم به‌کار بگیرد تا نفوذی بسیارفراتر از آنچه نیروی نظامی به‌تنهایی می‌تواند به‌دست آورد، اعمال شود.» این رسانه درخاتمه بااشاره‌به دیگر سیاست‌ها و تصمیمات مخرب ترامپ در دور دوم ریاست‌جمهوری‌اش که هرچه‌بیشتر پایه‌های ایالات‌متحده را تضعیف ساخته‌اند عنوان کرده است: «دونالد ترامپ بخش زیادی از دومین‌دوره ریاست‌جمهوری خود را صرف تضعیف نظام‌مند همین سرمایه‌ها کرده است. او در ژانویه دستور خروج آمریکا از ۶۶ سازمان بین‌المللی و نهادهای سازمان ملل را صادر و استدلال کرد که آن‌ها حاکمیت آمریکا را تضعیف و پول مالیات‌دهندگان را هدر می‌دهند. ترامپ همچنین میان واشنگتن و متحدان فراآتلانتیکی آن شکاف انداخته است. اعضای اروپایی ناتو آشکارا درباره چگونگی آماده‌شدن برای آینده‌ای بدون حمایت نظامی تضمین‌شده آمریکا بحث می‌کنند درحالی‌که اتحادیه اروپا ناچار شده برای جلوگیری از جنگ تجاری تمام‌عیار با واشنگتن، با آن بر تعرفه مذاکره و توافق کند». نیوزویک درادامه تصریح می‌دارد: «بنابراین چندان تعجب‌آور نبود که همان متحدان امسال درخواست‌های ترامپ برای اعزام ناوهای جنگی برای بازگشایی هرمز را نادیده گرفتند، هرچند منافع اقتصادی قابل‌توجهی در احیای کشتیرانی تجاری داشتند. پس از تحمل سال‌ها تهدید و سرزنش ازسوی ترامپ، دولت‌های اروپایی رغبت چندانی برای پیوستن به حمله واشنگتن علیه ایران که تقریباً بدون هیچ رایزنی قبلی آغاز شد، نداشتند». نیوزویک نتیجه‌گیری کرد: «درسی که آمریکا در سوئز به انگلیس آموخت را اکنون خودش باید فرابگیرد. ترامپ جنگی به‌راه انداخته که پیامدهای اقتصادی آن به رویگردانی رأی‌دهندگان از او کمک کرده و درهمان‌حال، همان متحدانی را از خود دور کرده که حمایتشان می‌توانست به تأمین اهدافش کمک کند».