کد خبر:
407302
| تاریخ مخابره:
1405 سه‌شنبه 28 مهر -
06:41
قفسه
ردپای هوش مصنوعی در رمان‌های ترجمه‌شده
ورود بی‌سروصدای هوش مصنوعی به بازار کتاب‌های ترجمه‌شده، زنگ خطری جدی برای علاقه‌مندان به ادبیات به‌صدا درآورده؛ بازاری که این‌روزها پر شده از ترجمه‌های سرهم‌بندی‌شده که پشت نقاب آثار حرفه‌ای انسانی پنهان می‌شوند. اگر اینترنتی کتاب می‌خرید، بیش‌از‌هر‌زمان باید چشم‌هایتان را باز کنید تا فریب این رمان‌های تقلبی را نخورید. به‌گزارش الهه شمس (ایبنا)؛ فروشگاه‌های آنلاین؛ ازجمله غول‌هایی مثل آمازون، بی‌آنکه بخواهند به پاتوقی برای تاخت‌وتاز این ترجمه‌های قلابی تبدیل شده‌اند. ترجمه یک اثر ادبی فاخر، حاصل ماه‌ها و گاه سال‌ها دودچراغ‌خوردن، پژوهش در لایه‌های پنهان زبان و وسواس‌های زیباشناختی یک مترجم کارکشته است؛ اما نرم‌افزارهای خودکار، تنها در چنددقیقه صدها‌صفحه را زیر چرخ‌دنده‌هایشان له کرده و تحویل خواننده می‌دهند. خطر دیگر کجاست؟ هوش مصنوعی ازنظر فکری خنثی نیست؛ این ابزارها هنگام رویارویی با متون دوران استعمار، نه‌تنها متوجه ریزه‌کاری‌های زبانی نمی‌شوند بلکه کلیشه‌های کهنه نژادی را بدون تأملی بازتولید می‌کنند. تجربه یکی از استادان ترجمه دانشگاه لیدز خواندنی است: او رمانی از ژول ورن را به‌امید خواندن بازآفرینی نوینی به‌زبان انگلیسی خرید؛ کتابی که ادعا می‌کرد «برای سلیقه روز» تدوین شده است؛ اما تنها سه‌دقیقه ورق‌زدن کافی بود تا متوجه فریب شود. لحن متن هیچ ربطی به‌زبان امروز نداشت و درست مثل ترجمه‌های خاک‌گرفته سال ۱۸۷۷ میلادی بود؛ متنی شلخته و غیراستاندارد که با دستپاچگی ترجمه ماشینی شده بود. این هجوم فله‌ای، هنر اصیل ترجمه را به حاشیه می‌راند و خوانندگان را با متونی بی‌رمق تنها می‌گذارد. مترجمان کاربلد با نوشتن پیشگفتارهای روشنگر و ثبت شناسنامه روشن برای متن، نقش انسانی خود را پررنگ‌تر می‌کنند؛ اما درسوی‌دیگر میدان، خواننده است که باید الفبای شناسایی این نسخه‌های قلابی را یاد بگیرد. اگر نمی‌خواهید بابت یک متن خامِ ماشینی پول پرداخت کنید، به این هشت نشانه مشکوک دقت کنید:
1. جلد کتاب همه‌چیز را لو می‌دهد: به ظاهر اثر دقت کنید. طراحی جلد ماشینی معمولاً خام‌دستانه و کلیشه‌ای هستند زیرا احتمالاً طراح آن نیز یک الگوریتم هوش مصنوعی بوده نه یک گرافیست.
2. طعمه‌های راحت؛ نویسندگان نامدار و درگذشته: نام نویسنده کتاب معمولاً غول‌هایی چون فئودور داستایوفسکی یا نیکولو ماکیاولی است. این نویسندگان دهه‌هاست از دنیا رفته‌اند و قانون حق نشر درباره‌شان اجرا نمی‌شود. متن انگلیسی آثار آن‌ها رایگان در فضاهایی چون «پروژه گوتنبرگ» هست و کپی‌کردنشان زحمتی ندارد.
3. انتخاب عنوان‌های دم‌دستی یا گمنام: کتاب یا شاهکاری بیش‌ازحد مشهور مانند گوژپشت نتردام است یا اثری فراموش‌شده از نویسنده‌ای سرشناس که کمترکسی نسخه چاپی معتبرش را خوانده است.
4. مترجم نامرئی؛ روحی در اینترنت: نام مترجم را جست‌وجو کنید. اگر هیچ سایت، رزومه، تصویر، صفحه دانشگاهی یا اثر معتبری از او در فضای وب وجود ندارد، با یک نام ساختگی روبه‌رو هستید.
5. غیبت ناشر و شناسنامه معتبر: کتاب‌ها معمولاً توسط ناشران معتبر منتشر نشده‌اند بلکه در بسترهای خودناشری و بدون نظارت ویراستار و ناظر چاپ عرضه می‌شوند.
6. کارنامه نجومی در کوتاه‌مدت: اگر به فهرست کتاب‌های این مترجم نگاهی بیندازید، متوجه انتشار انبوهی از عناوین تازه در یکی دوسال‌اخیر خواهید شد؛ رکوردی که برای یک انسان ناممکن است.
7. مترجم همه‌فن‌حریفِ زبان‌های دشوار: اگر این مترجم ناشناس هم‌زمان از فرانسوی، روسی، آلمانی و حتی ایتالیایی سده‌های میانه ترجمه منتشر کرده است، در اصالت کار او شک کنید.
8. ورق‌زدن نمونه رایگان: حتماً قبل از خرید، چند صفحه ابتدایی را آنلاین نگاه کنید. غیبت فرورفتگی اول پاراگراف‌ها، اشکالات فاحش در صفحه‌آرایی و نثر بی‌روح و مصنوعی در همان پاراگراف اول نشان می‌دهد با یک ماشین بی‌احساس طرف هستید.